Phân tích nội dung và nghệ thuật đoạn trích Tiếng chim kêu của nhà văn Thạch Lam

Đề bài: Viết một bài luận (khoảng 500 – 800 chữ) phân tích nội dung và nghệ thuật đoạn trích Tiếng chim kêu của nhà văn Thạch Lam.

Một đêm mưa phùn ẩm ướt và tối tăm về cuối tháng chạp, hai anh em chúng tôi đi nghỉ sớm. Nằm trên giường, trùm chăn lên tận cằm, chúng tôi cùng nhau nói chuyện phiếm để đợi giấc ngủ.

Trong căn phòng yên lặng, chỉ nghe rõ tiếng tí tách thong thả và đều đều của chiếc đồng hồ treo trên tường. Nhưng thỉnh thỏang một cơn gió đưa đến văng vẳng những tiếng ếch nhái kêu ở cánh đồng quê ở chung quanh nhà.

Ngọn đèn hoa kỳ vặn nhỏ để dưới đất, chiếu lên trần và tường nhà những bóng tối kỳ dị, hơi lung lay. Còn chiếc màn đỏ rộng treo ở giữa nhà thì tối sẫm lại, rủ những nếp vải mỏng manh và tha thướt. Bên kia chiếc màn ấy, là giường của bà tôi và chị tôi nằm. Vào hồi nửa đêm, chúng tôi sực thức dậy: gió thổi ào ào trong các lá cây và đập mạnh các tàu lá chuối, từng luồng chớp loáng qua cửa sổ. Một lát thì mưa rào đổ xuống mái nhà.

Anh tôi bảo:

– Có lẽ là một trận bão to.

– Bão thì càng thích.

Mà thích thật. Tưởng tượng không có cái khoan khoái êm ấm nào bằng cái thú đắp chăn nằm ngủ mà nghe mưa gió ở ngoài. Đêm lúc bấy giờ lạnh hơn, lại càng làm cho mình thấy cái ấm trong chăn là dễ chịu. Tiếng mưa reo to và gió thổi như một thứ âm nhạc vui vui, ru ngủ người ta dần dần.

Hai anh em chúng tôi vừa cuộn kín trong chăn cho ấm vừa nói chuyện. Chúng tôi nghĩ đến, rồi thương hại những người lữ khách vào giờ này hãy còn trên đường vắng, ướt như chuột lột và run như cầy sấy, đi vội vàng để tìm một chỗ trú thân. Chúng tôi lại ái ngại cho những nhà nghèo bên hàng xóm, giờ này vợ chồng con cái đều phải dậy để chống cái nhà lá mà mỗi cơn gió mạnh làm lung lay và để đem cái chậu thau hứng những chỗ dột nước.

Khi người ta yên ấm trong một căn phòng nhà gạch chắc chắn, không sợ mưa gió về phần mình, thì người ta dễ có lòng thương đối với những người xấu số hơn. […]

Chúng tôi tưởng tượng ngay ra một con chim ướt át, xù lông ra vì rét, đến chỗ cửa sổ đòi vào ví nó thấy ánh sáng trong phòng ấm áp chiếu ra. Câu chuyện con chim gáy một hôm tránh bão tuyết, đến gõ cửa nhà vợ chồng người cày ruộng, được hai vợ chồng này nâng niu và rắc bánh cho ăn, câu chuyện mà hồi nhỏ chúng tôi đã đọc trong quyển “Bài tập đọc” bây giờ lại thoáng qua trong trí nhớ, làm chúng tôi đem lòng thường con chim kia vô hạn, và muốn cứu vớt  nó.

Tôi bảo anh tôi:

• Hay là chúng ta mang nó vào trong này cho nó ấm.
• Mang thế nào được?
• Sao lại không được! Ta cứ việc mở cửa rồi dụ nó vào có khó gì. Chứ nếu để nó ở ngoài ấy thì nó chết mất.
• Ừ, phải đấy.[…]

(Trích Tiếng chim kêu [1]– Thạch Lam[2] tuyển tập, NXB Thời đại, 2013, tr.41-43)

Bài làm Phân tích nội dung và nghệ thuật đoạn trích Tiếng chim kêu của nhà văn Thạch Lam

1. Mở bài

• Giới thiệu khái quát về nhà văn Thạch Lam: cây bút tài hoa của Tự lực văn đoàn, nổi bật với phong cách nhẹ nhàng, tinh tế, giàu chất thơ.

• Giới thiệu đoạn trích Tiếng chim kêu: một bức tranh đời thường thấm đẫm cảm xúc nhân văn, gợi vẻ đẹp của tình cảm gia đình, tình thương người và lòng trắc ẩn.

• Nêu vấn đề nghị luận: phân tích nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.

Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, nhà văn Thạch Lam được xem là một trong những cây bút tài hoa, giàu chất thơ và chan chứa lòng nhân ái. Không tạo nên những cốt truyện gay cấn hay kịch tính dữ dội, văn chương Thạch Lam đi vào lòng người bằng sự tinh tế, nhẹ nhàng, như dòng suối trong mát tưới tẩm tâm hồn. Đoạn trích Tiếng chim kêu là một minh chứng tiêu biểu. Qua những trang văn thấm đẫm hương vị đồng quê và tình cảm gia đình êm đềm, nhà văn đã gửi gắm niềm đồng cảm sâu xa với những kiếp người nghèo khổ, đồng thời bộc lộ vẻ đẹp trong sáng, nhân hậu của tâm hồn trẻ thơ.

2. Thân bài: 

– Triển khai vấn đề nghị luận thành những luận điểm phù hợp:

+ Về nội dung: đoạn trích kể về câu chuyện của hai anh em trong không gian ấm áp, bình yên của tổ ấm đơn sơ. Đối lập với khung cảnh ấy là không gian mưa gió bên ngoài. Trong cái ấm áp của căn nhà, hai anh em tưởng tượng và động lòng thương những người lữ khách ngoài trời mưa gió, một chú chim tìm cách tránh rét với nỗi băn khoăn, xót xa. Từ đó, đoạn trích làm nổi bật tính cách hồn nhiên, trẻ thơ nhưng đầy lòng nhân ái, vị tha, yêu thương của các nhân vật.

+ Về nghệ thuật: đoạn trích thể hiện rõ phong cách truyện ngắn Thạch Lam với cốt truyện đơn giản; giọng điệu nhẹ nhàng, trữ tình; thủ pháp tương phản; xây dựng nhân vật chân thực.

+ Đoạn trích chứa đựng tình yêu thương, đồng cảm, những rung động tinh tế của nhà văn trước những cảnh đời trong đời sống.

3. Kết bài

• Khẳng định: Đoạn trích Tiếng chim kêu là minh chứng cho phong cách Thạch Lam – tinh tế, nhân hậu, chan chứa tình yêu quê hương, con người.

• Ý nghĩa: Tác phẩm gợi nhắc con người hôm nay biết trân trọng hạnh phúc giản dị, sống yêu thương, sẻ chia để làm cuộc đời thêm ấm áp.

Tiếng chim kêu không chỉ là một câu chuyện gợi nhớ tuổi thơ ấm áp mà còn là khúc nhạc dịu dàng về tình thương và lòng nhân ái. Ở đó, ta bắt gặp phong cách quen thuộc của Thạch Lam: ngôn ngữ giản dị, giọng văn tha thiết, hình ảnh đời thường mà giàu sức gợi. Đọc xong đoạn trích, ta như thấy lòng mình thêm yêu cái bình dị của cuộc sống và trân trọng những rung động sâu thẳm. Thạch Lam đã để lại cho văn học Việt Nam không chỉ những trang viết tinh tế mà còn là một bài học sống đẹp: biết yêu thương, đồng cảm và sẻ chia để cuộc đời này trở nên ấm áp hơn.