Đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh

Đề bài:

Anh/chị hãy viết một văn bản nghị luận phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh.

(Lược một đoạn: Đông kể cho con Rùa nghe những mẩu chuyện trong cuốn Tâm hồn cao thượng, con Rùa nghe rất chăm chú. Đến hôm sau, Rùa rủ Đông ngày mai vào rừng chơi để cô bé có thể kể những chuyện này cho con Tập Tễnh nghe.)

Tôi và con Rùa ra đi vào lúc mặt trời vừa lên ngang ngọn tre. Nó bảo đi buổi sáng rủi gặp mưa bất chợt, hai đứa tôi có thể chui vào các “ngôi nhà” rải rác dọc đường chờ tạnh mưa rồi đi tiếp, không phải quay về như hôm trước. Nó dặn tôi đem theo một ổ bánh mì nhưng nhà cô Út Huệ không có bánh mì nên tôi lận theo người một nắm xôi đậu phộng ép trong mo cau. Con Rùa khoe tôi mấy củ khoai lang luộc bỏ trong túi, bảo:

– Trong rừng có nhiều thứ ăn được nhưng mình cứ đem theo cho yên tâm.

          Theo con đường hôm trước chạy dọc giữa các bụi duối dại, hai đứa tôi đi mãi về phía tây.
Từ xa, tôi đã có thể nhìn thấy cánh rừng bắt đầu từ con hẻm luồn giữa những ngọn đồi rợp lá xanh.
Khi bắt đầu đặt chân qua cửa rừng, con Rùa hỏi tôi:

– Anh mỏi chân không?

– Không.

– Đi xa lắm đó.

Tôi không sợ đi xa, tôi chỉ sợ rắn rết hùm beo.

Tôi chép miệng:

– Anh không sợ đi xa.

Con Rùa cười, nói tiếp ý nghĩ trong đầu tôi:

– Trong này không có cọp. Khu rừng làng mình toàn những con thú hiền.

Không khí trong rừng hoàn toàn khác bên ngoài khiến tôi có cảm giác vừa bước vào một nơi rất xa thế giới tôi đang sống. Những hơi mát dễ chịu ngấm vào da tôi, dù chúng tôi vừa băng qua một khoảng rừng thưa đầy nắng.(…)

Tôi sải chân thật nhanh, cố bám sát con Rùa. Nắng lên cao nhưng tôi bắt đầu thấy lạnh. Cái lạnh của sương dâng lên là là mặt cỏ, của bóng lá mỗi lúc một ken dày, của nỗi sợ mơ hồ từ trái tim tôi tỏa ra.

 Đây là lần đầu tiên tôi vào rừng, dù tôi đã sống cạnh khu rừng này suốt tám năm tuổi thơ. Ngay từ bé tâm trí tôi đã chất đầy những lời người lớn hù dọa, vì thế với tôi rừng luôn gắn với những gì nguy hiểm, độc địa, chết chóc. Rừng có rắn rết, có những con trăn lớn, có cọp beo. Và có những con ma. Những con ma nhảy nhót bên cạnh những con quỷ rừng.(…)

Tôi vội vàng cúi xuống nhặt một cành cây cầm tay.

Con Rùa hỏi, như thể nó có mắt sau gáy:

– Anh muốn chống gậy rồi hả?

– Ờ.

  Tôi đáp, thà để con Rùa tưởng tôi mỏi chân còn hơn để nó biết tôi nhát gan.

– Gần tới rồi đó anh.

Con Rùa trấn an tôi, và tôi thấy rõ nó cố tình đi chậm lại.

Một con sóc xám với chiếc đuôi thật đẹp hiện ra ngay khúc quanh. Tôi chưa từng thấy con sóc nào có cái đuôi to như vậy. Khi chạy trên cỏ, cái đuôi của nó không ngừng nảy lên đập xuống như thể nó đang kéo theo một quả bóng bằng bông. Nó chạy vài bước qua phải, vài bước qua trái, rồi dừng lại bên gốc cây thông non giương mắt nhìn hai đứa tôi, không chút sợ hãi. Chỉ đến khi tôi và con Rùa đến thật gần, nó mới chạy vào nấp dưới đám lá kim thò đầu ngó ra.

– Luẩn quẩn ở đây có ngày chết đấy, nhóc. – Con Rùa nói với con sóc xám – Đi theo chị qua bên kia cho an toàn.

Tôi nghĩ con Rùa chỉ thuận miệng nói chơi, nó sợ con sóc gặp phải cánh thợ săn. Tôi cũng không tin con sóc hiểu được đề nghị của con Rùa, mặc dù tôi từng chứng kiến nó nói chuyện với con ngỗng trong vườn nhà nó. Niềm tin trong lòng tôi càng được củng cố khi hai đứa tôi đi một quãng xa, con sóc vẫn chẳng buồn nhúc nhích.

Nhưng rồi, bất chợt tôi nghe có tiếng xào xạc phía sau lưng. Tôi ngoảnh lại, sửng sốt thấy con sóc xám đang lúp xúp đuổi theo hai đứa tôi. Nó chạy từng quãng ngắn, thoáng chút ngại ngần, nhưng xem ra rất quyết tâm. Có lẽ sự hiện diện của tôi bên cạnh con Rùa làm nó cảnh giác.(…)

Trước mặt tôi, con Rùa vẫn đều đặn rảo bước, không một lần quay đầu lại. Tôi nghĩ có lẽ nó không lạ gì chuyện các con vật chạy ra chơi với nó mỗi khi nó vào rừng nhưng đến khi có thêm hai con nhím nhập bọn thì tôi không làm thinh được nữa. Tôi sải chân nhanh về phía trước, rối rít:

– Em nhìn phía sau xem kìa!

Con Rùa hơi nghiêng mình để có thể nhìn đám thú qua vai, mỉm cười:

– Em biết rồi. Tụi nó theo em đi lánh nạn đó.

Tôi biết con Rùa định dẫn đám thú nhỏ tránh xa những chiếc bẫy và những phát súng của phường săn.(…)

(Trích Ngồi khóc trên cây –  Nguyễn Nhật Ánh, NXB Trẻ, 2013)

Dàn ý Đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh

– Giới thiệu chung: vài nét về tác giả, tác phẩm

– Phân tích vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước trong đoạn trích

– Phân tích vẻ đẹp con người, nhân vật trong đoạn trích

– Đánh giá:

+ Nghệ thuật kể chuyện, nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật, nghệ thuật xây dựng cốt truyện, điểm nhìn, chi tiết đặc sắc… à Phảng phất phong vị thiên nhiên rừng núi…

+ Nội dung: vẻ đẹp thiên nhiên và con người, kỉ niệm tuổi thơ, tình làng nghĩa xóm…à Sống hòa hợp, gắn bó với thiên nhiên, tình yêu thiên nhiên, bảo vệ thiên nhiên…

Bài làm Đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh

Trong mạch nguồn văn học viết cho thiếu nhi và tuổi mới lớn, Nguyễn Nhật Ánh luôn tạo được dấu ấn riêng bằng giọng kể hồn nhiên, trong trẻo mà thấm đẫm chiều sâu nhân văn. Đoạn trích “Ngồi khóc trên cây” đã thể hiện rõ phong cách ấy, khi nhà văn dẫn người đọc trở về với thế giới tuổi thơ gắn bó mật thiết với thiên nhiên, nơi vẻ đẹp của rừng núi và vẻ đẹp tâm hồn con người hòa quyện, nâng đỡ lẫn nhau, để từ đó gợi mở những suy ngẫm nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về cách con người sống cùng thiên nhiên.

Trước hết, đoạn trích gây ấn tượng bởi vẻ đẹp của thiên nhiên rừng núi được miêu tả bằng cảm nhận tinh tế và giàu chất thơ. Khu rừng hiện lên không dữ dội, hoang dã như trong những lời đồn dọa của người lớn, mà là một không gian mát lành, êm dịu, đầy sức sống. Không khí rừng “hoàn toàn khác bên ngoài”, với “những hơi mát dễ chịu”, “bóng lá mỗi lúc một ken dày”, tạo cảm giác như bước vào một thế giới khác, tách biệt với đời sống thường nhật. Thiên nhiên hiện ra qua những chi tiết rất nhỏ nhưng gợi cảm: ánh nắng xuyên qua rừng thưa, sương là là mặt cỏ, bóng cây đan xen, tất cả vừa thực vừa mơ, mang đến cảm giác vừa an yên vừa huyền bí. Hình ảnh con sóc xám với chiếc đuôi bông mềm mại, chạy nhảy hồn nhiên, không sợ con người, càng làm cho bức tranh rừng núi thêm sinh động, gần gũi và tràn đầy hơi thở sự sống. Qua đó, thiên nhiên không chỉ là phông nền mà trở thành một thế giới có linh hồn, có nhịp sống riêng, gắn bó mật thiết với con người.

Bên cạnh vẻ đẹp của thiên nhiên, đoạn trích còn nổi bật ở vẻ đẹp con người, đặc biệt là thế giới nội tâm và tính cách nhân vật. Nhân vật “tôi” hiện lên với tâm lí rất chân thật của một đứa trẻ lần đầu vào rừng: vừa tò mò, háo hức, vừa sợ hãi, lo âu bởi những ám ảnh từ lời hù dọa của người lớn. Nỗi sợ ấy được thể hiện tinh tế qua cảm giác “bắt đầu thấy lạnh”, qua hành động nhặt cành cây làm gậy chống, một chi tiết nhỏ nhưng giàu sức gợi, cho thấy sự non nớt và nhút nhát đáng yêu của tuổi thơ. Đối lập với “tôi” là nhân vật con Rùa, một cô bé mạnh mẽ, tự tin, am hiểu rừng và có mối quan hệ thân thiết, đặc biệt với thiên nhiên. Con Rùa không chỉ dẫn đường cho “tôi” mà còn dẫn lối cho các con vật nhỏ “đi lánh nạn”, thể hiện một tâm hồn nhân hậu, giàu yêu thương và ý thức bảo vệ sự sống. Hình ảnh con Rùa nói chuyện với sóc, với nhím gợi lên một thế giới tuổi thơ trong trẻo, nơi con người và muôn loài có thể giao cảm, nương tựa vào nhau. Qua đó, Nguyễn Nhật Ánh khắc họa vẻ đẹp của con người sống chan hòa, gắn bó với thiên nhiên bằng tất cả sự hồn nhiên và thiện lành.

Không chỉ đặc sắc về nội dung, đoạn trích còn thành công nhờ nghệ thuật kể chuyện tinh tế và giàu sức gợi. Giọng kể ngôi thứ nhất giúp câu chuyện trở nên gần gũi, chân thực, cho phép người đọc bước sâu vào thế giới cảm xúc của nhân vật “tôi”. Cách xây dựng điểm nhìn từ cảm nhận chủ quan của một đứa trẻ khiến thiên nhiên và con người hiện lên vừa thực vừa mộng, thấm đẫm chất thơ. Nguyễn Nhật Ánh sử dụng nhiều chi tiết nhỏ nhưng đắt giá: nắm xôi ép trong mo cau, củ khoai lang luộc, cành cây làm gậy, chiếc đuôi sóc nảy lên đập xuống… Những chi tiết ấy không chỉ tạo nên không khí đời thường, mộc mạc mà còn gợi lại kỉ niệm tuổi thơ êm đềm, khó quên. Nhịp kể chậm rãi, nhẹ nhàng, không có cao trào kịch tính nhưng vẫn cuốn hút bởi cảm xúc trong trẻo và phong vị thiên nhiên rừng núi phảng phất suốt đoạn trích.

Từ những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật, “Ngồi khóc trên cây” không chỉ là một câu chuyện đẹp về tuổi thơ mà còn gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc: con người cần sống hòa hợp, gắn bó và yêu thương thiên nhiên. Qua hành trình nhỏ vào rừng của hai đứa trẻ, Nguyễn Nhật Ánh khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu đối với cỏ cây, muông thú, đồng thời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên – ngôi nhà chung của muôn loài. Đoạn trích vì thế vừa nhẹ nhàng, trong trẻo, vừa lắng đọng, để lại dư âm ấm áp và bền lâu trong lòng người đọc.