Phân tích nội dung và nghệ thuật trong đoạn trích Ở rừng của Nam Cao

Đề bài: Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích nội dung và nghệ thuật trong đoạn trích Ở rừng của Nam Cao.

Ở RỪNG

(Nam Cao)

“2-3.48, – Từ hôm ra bảo, bận nhiều việc, quên hẳn việc ghi nhật kí. Và cũng chẳng có gì nhiều đáng ghi.

Mỗi ngày ngồi cặm cụi viết bài. Từ bài “phòng” đến một cái tin vật đều phải cố viết sao cho thật ngắn, thật dễ hiểu, viết xong đưa cho một chú giao thông Thổ đọc trước, hỏi xem có hiểu cả không. Chỗ nào chủ không hiểu, viết lại. Chữ nào chủ chưa quen thay bằng chữ khác.

Đã từ lâu, tôi mong ước có một tờ báo nhỏ, hợp trình độ của người mới biết đọc, nghĩa là với số đông. Trước ngày kháng chiến toàn quốc ít lâu, tôi đã bỏ Hà Nội, về một tỉnh nhỏ để làm một cuộc xem sao. Dịp may mắn cho tôi thử thực hành đã đến đây. Tôi làm rất chăm chú, rất ham thích cái công việc mà giả bốn năm trước đây người ta bắt tôi làm tôi có thể điên người lên được. Hồi ấy, tôi viết văn để cho người ta biết đến cái tên tôi. Tôi ao ước tạo một cái gì nó sẽ sống lại sau tôi. Tôi thèm lời khen của các bạn văn, của những kẻ sành văn, của những nhà nhẽ bình có tiếng. Những người ấy là tất cả, tôi không hề quan tâm đến sự được những người sơ học đọc. Họ đọc để làm gì? Họ hiểu thế nào được văn chương? Và văn chương có ích gì cho họ, những người cằn cỗi về tình cảm, thấp kém về học thức. Họ muốn giải trí thì đã có đố mười, lắc đĩa hay rượu và thịt chó. Họ không cần đến sách và đôi khi có đọc sách, cũng chẳng bao giờ thèm nhớ đến tác giả.

Tôi đã nghĩ đến tôi nhiều quá. Sau cuộc Cách mạng tháng Tám, cảng ngày tôi càng thấy rằng cái “tôi” của mình thật ra chẳng có nghĩa lí gì. Nó có một chút giá trị nào là khi nó biết hòa hợp nó vào với những người chung quanh. Nhiều khi phải biết quên mình đi, quên cái tên tuổi của mình, nếu muốn thành một người có ích. Có cần gì phải cầy cục tìm cách ghi tên mình lại cho lịch sử? Tạo ra lịch sử là một việc lớn lao hơn. Nhưng tạo ra lịch sử lại là sự nghiệp của số đông. Ta nên nghĩ đến số đông nhiều hơn ta. Tôi đã cố gắng rất nhiều và vẫn còn đang cố gắng để có thể thích những công việc nhũn nhặn, thầm lặng, nhưng có ích.

Tôi biết tôi còn phải cố gắng nhiều hơn nữa. Vẫn còn những lúc thằng nghệ sĩ cũ trong người tôi vùng dậy. Tôi chợt thấy buồn rầu vì luôn mấy năm nay không viết được một tác phẩm nào khiến cho các bạn tôi nhắc nhớ. Hết làm chủ tịch làng thì lại đi tuyên truyền lưu động, làm báo i tờ! Bao giờ đây, cuốn tiểu thuyết lớn, không mấy đêm tôi không nghĩ đến, luôn mấy năm nay?

Nhưng cái tác phẩm mơ ước ấy, có phải tận đến bây giờ tôi mới phải gác nó lại đâu? Tôi đã gác nó lại ngay từ ngày nó mới chớm nở trong óc tôi. Phần lớn thì giờ của tôi trước đây đều dùng vào việc viết những truyện ngắn, truyện dài, truyện trẻ con tôi không vừa ý một chút nào, nhưng nó giúp tôi mọi được tiền của bọn buôn văn, để đem về nuôi cái thân tôi và nuôi vợ, nuôi con. Nước mình còn nô lệ thì tiếng nước mình còn bị chê khinh và bọn nhà văn còn bị rẻ rúng, bạc đãi, coi như một hạng người không có cũng chẳng thiệt thòi gì. Tôi đã làm ngược hẳn ý muốn của tôi, chỉ vì cần duy trì đời sống của tôi. Sao tôi lại không thể dằn cái ý muốn kiêu căng của tôi xuống, để góp sức vào công việc “không nghệ thuật” lúc này chính là để sửa soạn cho tôi một nghệ thuật cao hơn. Nếu tôi có đủ tài để viết cái tác phẩm lớn của đời tôi, nó sẽ được hàng chục triệu người đọc chứ không phải chỉ vì vài ba nghìn người như trước nữa.

(Trích Ở rừng – Nam Cao, theo vnu.edu.vn)

Bài làm Phân tích nội dung và nghệ thuật trong đoạn trích Ở rừng của Nam Cao

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích nội dung và nghệ thuật trong đoạn trích Ở rừng của Nam Cao

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu tác giả Nam Cao:

  • Một trong những nhà văn hiện thực xuất sắc nhất giai đoạn 1930 – 1945.

  • Sau Cách mạng tháng Tám, ông trở thành nhà văn – chiến sĩ, cầm bút với tinh thần phục vụ kháng chiến.

• Giới thiệu đoạn trích Ở rừng:

  • Trang viết như một đoạn nhật kí trong những năm đầu kháng chiến.

  • Phản ánh đời sống tinh thần của người nghệ sĩ, đồng thời thể hiện những chiêm nghiệm sâu sắc của Nam Cao về nghề viết, về trách nhiệm của người cầm bút.

• Dẫn vào vấn đề nghị luận: Đoạn trích giàu giá trị nội dung và nghệ thuật, cho thấy sự vận động tư tưởng của nhà văn trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt.

Nam Cao là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của văn học hiện thực giai đoạn 1930–1945 và cũng là một nhà văn cách mạng sau Cách mạng tháng Tám. Ông không chỉ để lại nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn đặc sắc mà còn có những trang ký giàu giá trị. Đoạn trích Ở rừng là một minh chứng điển hình, vừa ghi lại hiện thực đời sống kháng chiến, vừa thể hiện sự tự ý thức sâu sắc của người nghệ sĩ.

II. THÂN BÀI

1. Nội dung

a. Ghi lại đời sống lao động kháng chiến gian khổ nhưng thiết thực

• Nam Cao phải làm nhiều công việc mới: viết báo, tuyên truyền, ghi tin tức…

• Công việc giản dị, vất vả, thậm chí tủn mủn nhưng hữu ích cho kháng chiến.

• Cảnh ông viết bài: cố viết thật ngắn, thật dễ hiểu, nhờ “chú giao thông Thổ” đọc lại để sửa – cho thấy thái độ lao động nghiêm túc, tận tâm.

→ Không phải sáng tạo nghệ thuật lớn lao, mà là công việc nhỏ bé nhưng phục vụ số đông – thể hiện tinh thần trách nhiệm của nhà văn thời chiến.

b. Sự chuyển biến trong quan niệm nghệ thuật: từ cái tôi cá nhân đến trách nhiệm xã hội

• Trước Cách mạng:

  • Nam Cao viết văn để khẳng định tên tuổi.

  • Khát khao được người “sành văn” chú ý.

  • Xem thường những độc giả bình dân vì cho rằng họ “không hiểu văn chương”.

• Sau Cách mạng:

  • Ông nhận ra sự vô nghĩa của cái “tôi” ích kỉ.

  • Hiểu rằng con người chỉ có giá trị khi biết “hòa hợp với số đông”.

  • Văn chương phải phục vụ nhân dân, đất nước, phải gắn với vận mệnh chung.

→ Đây là sự chuyển biến sâu sắc, thể hiện sự trưởng thành trong tư tưởng của người nghệ sĩ cách mạng.

c. Mâu thuẫn nội tâm: khát vọng sáng tạo và yêu cầu gác lại cái tôi

• Nam Cao vẫn đau đáu về “cuốn tiểu thuyết lớn” mà ông khát vọng.

• Nhiều đêm trằn trọc vì chưa viết được một tác phẩm để “các bạn tôi nhắc nhớ”.

• Nhưng ông hiểu rằng thời thế đòi hỏi phải gác lại giấc mơ nghệ thuật để phục vụ kháng chiến.

→ Mâu thuẫn ấy không nhỏ: nó phản ánh một trái tim nghệ sĩ sâu sắc, vừa thiết tha sáng tạo, vừa sẵn sàng hi sinh vì Tổ quốc.

d. Tư tưởng nhân văn: Nhà văn phải gắn bó với nhân dân

• Nam Cao khẳng định:

  • Văn chương chân chính phải phục vụ số đông.

  • Nghệ thuật chỉ bền vững khi bắt nguồn từ đời sống nhân dân.

  • Việc viết báo hiện tại tuy “không nghệ thuật”, nhưng chính là sự chuẩn bị cho một “nghệ thuật cao hơn”.

→ Đây là tuyên ngôn nghệ thuật giàu giá trị của Nam Cao – gắn văn chương với kháng chiến và nhân dân.

2. Nghệ thuật

a. Ngôi kể thứ nhất – giọng văn chân thành, mộc mạc

• Tác phẩm được viết như một trang nhật kí.

• Giọng văn tự sự gần gũi, tự nhiên, tạo cảm giác người đọc đang nghe những lời tự trải lòng của nhà văn.

b. Kết hợp giữa ghi chép hiện thực và suy tư triết lí

• Đoạn trích đan xen giữa những công việc cụ thể (viết báo, xét lại từng chữ…) với những suy ngẫm sâu sắc về nghề văn.

• Sự hòa quyện này tạo chiều sâu và sức nặng tư tưởng.

c. Ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi

• Câu văn nhiều khi ngắn, dứt khoát, biểu đạt được sự chân thật.

• Một số câu dài thể hiện dòng suy nghĩ miên man, trăn trở của người nghệ sĩ.
  → Giọng văn giàu chất trữ tình, có chiều sâu cảm xúc.

III. KẾT BÀI

• Đoạn trích Ở rừng không chỉ là một trang nhật kí giản dị mà còn là lời tự thú, lời chiêm nghiệm đầy chân thành của Nam Cao về con đường nghệ thuật.

• Tác phẩm khẳng định lý tưởng đẹp của người cầm bút: hi sinh cái tôi, hướng đến cái chung, lấy nhân dân làm nơi trở về.

• Với giá trị nội dung sâu sắc và nghệ thuật chân thực, đoạn trích để lại bài học quý giá: con người chỉ trở nên có ích khi biết sống cho cộng đồng, còn văn chương chỉ có giá trị khi gắn bó với cuộc đời.

Như vậy, Ở rừng vừa có giá trị hiện thực sâu sắc, vừa chứa đựng những chiêm nghiệm nghệ thuật và nhân sinh giàu ý nghĩa. Trang ký giản dị ấy góp phần khẳng định Nam Cao không chỉ là cây bút hiện thực xuất sắc mà còn là một trí thức cách mạng, một nghệ sĩ lớn của dân tộc.