Phân tích văn bản Hương cuội của Nguyễn Tuân

Đề bài:  Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Hương cuội của Nguyễn Tuân.

HƯƠNG CUỘI (trích)

(Nguyễn Tuân)

[Lược trích: Buổi chiều 30 Tết, gia đình cụ Kép háo hức chuẩn bị cho một cái Tết truyền thống với rất nhiều hoạt động phong phú.]

Cụ Kép là người thích uống rượu ngâm thơ và chơi hoa lan. Cụ đã tới cái tuổi được hoàn toàn nhàn rỗi để dưỡng lấy tính tình. Vì bây giờ trong nhà cũng đã thừa bát ăn. Xưa kia, cụ cũng muốn có một vườn cảnh để sớm chiều ra đấy tự tình. Nhưng nghĩ rằng mình chỉ là một nhà nho sống vào giữa buổi Tây Tàu nhố nhăng làm lạc mất cả quan niệm cũ, làm tiêu hao mất bao nhiêu giá trị tinh thần; nhưng nghĩ mình chỉ là một kẻ chọn nhầm thế kỉ với hai bàn tay không có lợi khí mới, thì riêng lo cho thân thế, lo cho sự mất còn của mình cũng chưa xong, nói chi đến chuyện chơi hoa. Cụ Kép thường nói với lớp bạn cũ rằng có một vườn hoa là một việc dễ dàng, nhưng đủ thời giờ mà săn sóc đến hoa mới là việc khó. Cụ muốn nói rằng người chơi hoa nhiều khi phải lấy cái chí thành chỉ tình ra mà đối đãi với cả đến cái đẹp không bao giờ lên tiếng nói. Như thế mới phải đạo, đạo của người tài tử. Chứ còn cứ gây được lên một khoảnh vườn, khuân hoa cỏ các nơi về mà trồng, phó mặc chúng ở giữa trời, đày chúng ra mưa nắng với thờ ơ, chúng trổ bông không biết đến, chúng tàn lá cũng không hay thì chơi hoa làm gì cho thêm tội.

Đến hồi gần đây, biết đã đủ tư cách chơi cây cảnh, cụ Kép mới gây lấy một vườn lan nho nhỏ. Giống lan gì cũng có một chậu. Tiểu kiều, Đại kiều, Nhất điểm, Loạn điểm, Yên tử… Chi trừ có giống lan Bạch ngọc là không thấy trồng ở vườn. Không phải vì lan Bạch ngọc đắt giá mỗi giò mười đồng bạc, mà cụ Kép không trồng giống hoa này. Trong một buổi uống trà đêm, cụ Kép nói với một người bạn đến hỏi cụ về cách thức trồng cây vườn hoa:

– Tôi tự biết không chăm được lan Bạch ngọc. Công phu lắm, ông ạ. Gió mạnh là gẫy, nắng già một chút là héo, mưa nặng hột là nẫu cánh. Bạch ngọc thì đẹp lắm. Nhưng những giống nhẹ nhàng ấy thì yểu lắm. Chăm như chăm con mọn ấy. Chiều chuộng quá như con cầu tự. Lầm lỡ một chút là chúng đi ngay. Những vật quý ấy không ở lâu bên với người ta. Lan Bạch ngọc hay ưa hơi đàn bà. Trông nó ở vườn phụ nữ thì phải hơn.

Thiếu hẳn loài Bạch ngọc, cụ Kép đã cho trồng nhiều giống Mặc lan, Đông lan, Trần mộng, Giống này khoẻ, đen hoa và rò đẫy, hoa có khi đậu được đến nửa tháng và trong mươi ngày, nếu chủ vườn có quên bón tưới, cũng không lụi.

Chiều hôm nay, hoa Mặc lan chớm nở.

Chiều mai, mùng 1 Tết, hoa Mặc lan mãn khai đầy vườn.

Đêm giao thừa, bên cạnh nổi bánh chưng sôi sình sịch, bố già đang chăm chú canh nồi kẹo mạch nha. Cụ Kép dặn bố già phải cẩn thận xem lửa kẻo lơ đễnh một chút là khê mất nồi kẹo.

Hai ông ấm, con trai cụ Kép, người lớn tuổi đứng đắn như thế, mà lại ngồi gần đấy, phất giấy vào những nan lồng. Thực là hai đứa trẻ con đang ngồi nghịch với lồng bàn giấy. Họ ngồi dán hồ, vuốt giấy, với sự trịnh trọng của một người biết mình không đùa bỡn cùng công việc. Ong cụ Kép đứng kèm bên, mỗi lúc lại nhắc:

– Này Cả, thầy tưởng miệng lồng bàn, con nên đan to hơn miệng chậu. Con chạy ra, lấy cái que đo lại lợi chậu xem. Nếu rộng thì hỏng hết. Đo lợi mấy chậu Mặc lan thôi.

Hai ông ấm, ngồi phất được đến mười cái lồng bàn giấy. Họ rất vui sướng vì họ tin đã làm toại được sở thích của cha già. Cụ Kép co ro chạy từ nồi mạch nha, qua đám lồng bàn giấy, đến cái rổ đá cuội đã ráo nước thì cụ ngồi xổm xuống, ngồi lựa lấy những viên đá thật trắng, thật tròn, để ra một mẹt riêng. Ông Ấm Cả, ông Âm Hai lễ mễ bưng những chậu Mặc lan vào trong nhà. Cả ba ông con đều nhặt những hòn cuội xấu nhất, méo mó, xù xì trải xuống mặt đất những chậu lan gần nở. Mỗi lần có một người đụng mạnh vào rò lan đen, cụ Kép lại xuýt xoa như có người châm kim vào da thịt mình. Nồi kẹo đã nấu xong nhưng phải đợi đến gần cuối canh hai kẹo mới nguội.

Bây giờ thêm được bố già đỡ một tay nữa, cả ba ông con đều lấy những hòn cuội để riêng ban nãy ra mẹt, đem dúng đá cuội vào nồi kẹo, quấn kẹo bọc kín lấy đá, được viên nào liên đem đặt luôn vào lồng chậu hoa. Những viên đá bọc kẹo được đặt nhẹ nhàng lên trên lượt đá lót lên nền đất chậu hoa.

Úp xong lồng bàn giấy lên mươi chậu Mặc lan thì vừa cúng giao thừa.

Ba ông con, khăn lượt áo thâm lạy trước bàn thờ đặt ngoài trời. Năm nay, trời giao thừa lành.

[Lược trích: Buổi sáng, trước khi ra đình, cụ Kép dặn bố già ở nhà phải sửa soạn cho đủ để đến quá trưa, cụ và vài cụ nữa đi việc đình làng về sẽ cùng uống rượu thưởng hoa. Câu chuyện kết thúc trong cảnh các các cụ uống rượu, làm thơ và nhấm nháp những viên kẹo mạch nha đá cuội ướp hương lan.]

(Trích Hương cuội, Nguyễn Tuân, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 31, Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia, NXB Khoa học xã hội, 2006)

Bài làm Phân tích văn bản Hương cuội của Nguyễn Tuân

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản ngữ liệu “Hương cuội” của Nguyễn Tuân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Nguyễn Tuân: cây bút tài hoa, uyên bác, có phong cách độc đáo, thường viết về cái đẹp và cái tài hoa tài tử.

– Giới thiệu tác phẩm Hương cuội: in trong tập Vang bóng một thời, tái hiện không khí Tết cổ truyền và thú chơi tao nhã của cụ Kép.

– Nêu vấn đề nghị luận: phân tích Hương cuội để thấy được nét đẹp văn hóa truyền thống và phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân.

“Hương cuội” là một tác phẩm nổi bật của nhà văn Nguyễn Tuân, một trong những cây bút hàng đầu của văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm này không chỉ thể hiện tài năng của Nguyễn Tuân trong việc khắc họa hình ảnh và cảm xúc, mà còn phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa và tinh thần của dân tộc.

* Thân bài:

a. Khái quát về tác phẩm

– Hương cuội thuộc Vang bóng một thời, thiên tùy bút – truyện ngắn giàu chất kí, thấm đẫm hoài niệm.

– Nội dung: tái hiện cảnh chuẩn bị Tết và thú chơi hoa lan, làm kẹo cuội trong gia đình cụ Kép.

b. Phân tích hình tượng và chi tiết tiêu biểu

– Cụ Kép:

+ Người nho sĩ cuối mùa, mang nét tài tử, tao nhã.

+ Thú chơi lan: tinh tế, coi trọng sự chăm sóc, đạo của người tài tử. → Biểu hiện nhân cách thanh cao, yêu cái đẹp.

– Không khí Tết trong gia đình:

+ Hình ảnh cả nhà quây quần: nấu bánh chưng, nấu mạch nha, làm kẹo cuội, dán lồng bàn giấy…

+ Gợi ra sự gắn kết, vui tươi, đầm ấm – nét đẹp văn hóa truyền thống.

– Chi tiết làm kẹo cuội bọc hương lan:

+ Thể hiện sự sáng tạo, tài hoa trong thú chơi.

+ Là sự kết hợp giữa ẩm thực – thiên nhiên – thẩm mỹ, nâng tầm thành nghệ thuật.

– Ý nghĩa biểu tượng:

+ Hoa lan: tượng trưng cho vẻ đẹp thanh cao, bền bỉ.

+ Viên kẹo cuội: kết tinh tình yêu cái đẹp, cái tao nhã của con người.

c. Giá trị nội dung

– Ca ngợi vẻ đẹp của thú chơi tao nhã, thanh khiết của người xưa.

– Tái hiện không khí Tết cổ truyền, giàu bản sắc dân tộc.

– Thể hiện nỗi hoài niệm của Nguyễn Tuân về một thời vang bóng – quá khứ đẹp đẽ nhưng đã qua.

d. Giá trị nghệ thuật

– Văn phong tài hoa, giàu chất tạo hình.

– Ngôn ngữ giàu nhạc điệu, tinh tế, nhiều câu văn gợi tả sự trau chuốt, công phu.

– Miêu tả sinh động, giàu cảm xúc, kết hợp giữa tự sự – miêu tả – bình luận.

* Kết bài:

– Khẳng định Hương cuội là một tùy bút – truyện ngắn giàu chất văn hóa, tái hiện lối sống thanh cao, tài tử.

– Qua đó, Nguyễn Tuân bày tỏ nỗi hoài niệm về văn hóa truyền thống, đồng thời khẳng định tài hoa nghệ sĩ của mình.