Phân tích văn bản Một trận bão cuối năm của Bùi Hiển

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Một trận bão cuối năm của Bùi Hiển.

MỘT TRẬN BÃO CUỐI NĂM (trích)

(Bùi Hiển)

“Ấy là hôm hăm chín, ngày cuối năm.

Nửa đêm, sau khi nghe trên đền nổ ba chiếc lõi sắt báo giờ giao thừa, làng bỗng dậy ran tiếng pháo. Đám nhà giàu, mà trận bão vừa qua không làm thiệt hại, ầm ĩ đón mừng năm mới. Tiếng huyên náo sục vào những nhà dân chài. Niềm bi thống chợt thức dậy càng bóp lòng những mụ nhà quê. Họ ngờ ngạc lắng nghe tiếng mừng xôn xao của thiên hạ.

Lát sau một đám người tụ họp trước miếu thờ dựng cạnh ngả đường ra cửa lạch. Họ vào miếu sì sụp khấn vái và hi vọng. Nhưng khi trở ra, khi tiếp xúc với bóng đêm lạnh và nghe rõ tiếng bể rền rĩ, ai nấy lại đều tấm tức muốn khóc. Họ đứng tần ngần, không muốn lìa nhau. Mỗi to buồn chung đã ràng buộc họ..

Phía trước mặt, cửa lạch in hình tam giác mờ mờ trắng. Sóng bể u trầm tha thiết. Giữa cái huyên náo đặc đen và bao la ngoài kia, chồng con họ hiện ở chỗ nào? Trong tiếng sóng, phải chăng có chen lời than vãn của những kẻ đáng thương chết không mồ mả, thân thể bị nước mặn hung hãng nhồi lắc, ray rứt đến rã rời từng mẩu thịt sũng mềm?

Một mụ nói: “Về ta!”. Nhưng không ai nhúc nhích. Khoảng trắng mờ tam giác như thu hết linh hồn mọi người: trí não giãn căng, họ như mong đợi một sự xuất phàm. Và họ đã được chứng kiến một cảnh tượng kì lạ.

Có phải mọi người đều hoa mắt, vì đã nhìn lâu trong bóng tối? Sự chấn động gây bởi những ngày chờ đợi vô vọng đã đánh loạn thị giác họ chăng? Nhưng mãi ngày nay, tuy việc đã lùi xa theo thời gian, những người trong cuộc đều đoán chắc đã thấy rõ ràng và kể lại được tách bạch từng tiểu tiết.

Họ thấy giữa khoảng bể đen mở mọc lên một điểm ánh sáng xanh, tiếp sau đó mọc thêm hai điểm nữa cũng màu xanh biếc y hệt. Trông giống ba vì sao vừa ngoi ở nước lên, gióng thẳng hàng như buộc lấy nhau bằng một sợi dây. Những điểm ánh sáng ấy bay tới phía cửa lạch, to dần thành những ngọn đèn le lói chiếu mờ mờ ra chung quanh, làm nổi những bóng đen lớn thon dài. Người ta nhận ra được hình chiếc thuyền. Buồn không thấy căng lên, không nghe chèo khuấy nước. Nhưng ba chiếc thuyền tiến vào rất nhanh. Ba ngọn đèn vuông tỏa ánh sáng xanh mờ bí mật, không soi rõ những bóng người lố nhố trên thuyền. Thuyền đi rất êm, như cách lướt trong bóng tối, không chạm mặt nước. Những hình người không động và im lìm. Chợt một bóng người ở thuyền đầu tách ra tiến đến phía mũi và nói bằng một giọng nghe xa xôi: “Được rồi đó. Thôi quay trở lại, anh em…”

Mụ Can Túc tưởng nhận ra tiếng chồng, hồi hộp hỏi ra: “Bố thằng Can đó phải không?. Người kia giơ đèn lên ngang mặt, nhìn vào bờ hỏi lại: “Tiếng ai như tiếng mẹ thằng Can?”.

Nhờ ánh đèn, mọi người đều nhận rõ mặt bác Can Túc. Bác cười lặng lẽ miệng dịch đến mang tai. Hai mắt lóng lánh một vẻ tinh quái, như giấu một sự bí mật gì.

Bác dệch miệng cười rất lâu, rồi nói lớn: “Anh gửi lời chào bà con cả. Anh em ở xa ghé về thăm nhà một tỉ, giờ đi đây”. Chưa ai kịp đáp gì, cũng chưa ai kịp hiểu những sự vừa xảy ra, thì ba chiếc thuyền đã đồng thời quay mũi. Người ta tưởng thấy bóng người cử động như đang chèo, nhưng không hề nghe tiếng nước xao động. Ba chiếc thuyền ma lặng lờ quay ra biển, trở về chốn vô cùng.

Mọi người sững sờ nhìn theo. Đột nhiên ba điểm ánh sáng xanh cùng một lúc vụt chim xuống đáy biển, như những tia hi vọng mong manh chẳng còn bao giờ trở lại.

Ngày hôm sau, bốn chiếc thuyền nữa lần về được lạch nhà. Một chiếc thứ năm đã bị giật xuống ngang của Nhật Lệ. Thuyền up, nhưng may bạn chải đều sống sót, họ lần lên Đồng Hới, tìm được đến nhà thầy mẹ tôi. Họ xin một bữa rượu, “uống để giải cái rét”. Cơm rượu no say, mỗi người được biếu một cái nón, bộ quần áo, một xuất tiền xe trở về làng.

Duy ba chiếc thuyền cuối cùng bặt tin tức. Bác Can Túc chỉ còn lưu lại trong kí ức mọi người hình ảnh nét cười lặng lẽ dếch đến tận mang tai, cái cười mang một vẻ vừa bí hiểm vừa tinh nghịch, hầu như vui vẻ nữa, cứ như thể bác đã tìm ra được cái bí quyết vượt qua mọi gian nguy khó trên đời và tới được nơi an ổn vĩnh viễn. Mỗi khi nhắc chuyện bác, người ta nói: “Mồ ma bác Can.”

(Trích Một trận bão cuối năm – Bùi Hiển, theo vnexpress.net)

Bài làm Phân tích văn bản Một trận bão cuối năm của Bùi Hiển

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản ngữ liệu “Một trận bão cuối năm” của Bùi Hiển.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Bùi Hiển: cây bút văn xuôi hiện đại, thường viết về cuộc sống của những con người lao động nghèo khổ, giàu nghị lực và giàu tình cảm.

– Giới thiệu tác phẩm “Một trận bão cuối năm”: tái hiện bi kịch mất mát của ngư dân miền biển sau cơn bão dữ, đồng thời thể hiện những chiêm nghiệm nhân sinh sâu sắc về sự sống và cái chết.

– Dẫn dắt và nêu vấn đề: phân tích đoạn trích để làm rõ giá trị hiện thực và triết lí nhân sinh mà tác phẩm gửi gắm.

Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Bùi Hiển là cây bút giàu lòng nhân ái, luôn dành mối quan tâm sâu sắc cho những con người lao động nghèo khổ, đặc biệt là người dân miền biển. Ngòi bút của ông không chỉ phản ánh hiện thực khắc nghiệt của đời sống mưu sinh mà còn chất chứa những suy tư nhân sinh sâu lắng về thân phận con người giữa thiên nhiên dữ dội. Truyện ngắn “Một trận bão cuối năm” là minh chứng tiêu biểu cho phong cách ấy, khi nhà văn tái hiện nỗi đau thương mất mát của ngư dân sau cơn bão, đồng thời gửi gắm thông điệp nhân văn về nghị lực, tình người và khát vọng sống vượt lên hoàn cảnh.

* Thân bài:

a. Khung cảnh và tình huống truyện

– Thời điểm: đêm giao thừa – ranh giới giữa năm cũ và năm mới, vốn là khoảnh khắc sum họp, vui mừng.

– Sự đối lập:

+ Nhà giàu thì tưng bừng đón năm mới.

+ Những người dân chài thì đau đớn, lo âu, ngóng đợi tin chồng con mất tích trong bão.

– Không khí bao trùm: tang thương, nỗi buồn chung gắn kết những người phụ nữ trong cảnh ngộ cùng cực.

b. Chi tiết kì ảo – sự trở về của ba chiếc thuyền ma

– Hình ảnh kì ảo: ba ngọn đèn xanh, ba con thuyền lặng lẽ tiến vào bờ.

– Cuộc đối thoại của bác Can Túc và bà con:

+ Giọng nói xa xôi, bí ẩn.

+ Nụ cười bí hiểm, tinh nghịch nhưng như an ủi, trấn an người ở lại.

– Cảnh tượng huyền ảo nhưng lại được miêu tả rất chân thực, khắc sâu trong tâm trí người dân, trở thành một kỉ niệm không thể quên.

c. Ý nghĩa và triết lí nhân sinh

– Về mặt hiện thực: phản ánh nỗi đau thương, mất mát của ngư dân sau thiên tai; đồng thời thể hiện niềm hi vọng mong manh của họ vào sự trở về của người thân.

– Về mặt nhân sinh:

+ Cái chết không phải là dấu chấm hết, mà như sự mở ra một hành trình khác, về “chốn vô cùng”.

+ Nụ cười và lời nhắn gửi của bác Can Túc như một sự khẳng định: có thể thân xác mất đi, nhưng linh hồn và tình cảm vẫn còn mãi với người thân.

+ Thể hiện cái nhìn nhân văn, nhẹ nhàng về sinh – tử; sự an ủi tinh thần to lớn đối với những người ở lại.

d. Nghệ thuật

– Miêu tả tâm trạng tập thể (những người dân chài cùng nỗi đau chung).

– Sử dụng yếu tố kì ảo xen lẫn hiện thực tạo sự ám ảnh, lung linh mà sâu sắc.

– Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng văn trầm buồn, thấm đẫm tình thương.

* Kết bài:

– Khẳng định giá trị của đoạn trích: không chỉ phản ánh hiện thực khắc nghiệt của đời sống ngư dân miền biển mà còn gửi gắm triết lí nhân sinh đầy nhân văn: sự sống và cái chết chỉ là hai chặng của một hành trình.

– Liên hệ: gợi cho mỗi người niềm cảm thông sâu sắc với những phận đời bất hạnh và thái độ sống trân trọng, yêu thương hơn với sự sống hiện tại.

Có thể khẳng định, trích đoạn “Một trận bão cuối năm” của Bùi Hiển không chỉ là bức tranh chân thực về cuộc sống khốn khó của người dân miền biển, mà còn là bản nhạc trầm sâu thấm đẫm tình người và triết lí sống nhân văn. Qua những mất mát, đau thương, nhà văn gửi gắm thông điệp về sức mạnh của tình thương, thứ giúp con người vượt lên nỗi tuyệt vọng, tìm thấy ý nghĩa trong sự sống và cái chết. Tác phẩm vì thế không chỉ khiến người đọc xúc động mà còn khơi dậy trong mỗi chúng ta niềm trân trọng cuộc đời và lòng nhân ái giữa con người với con người.