Đề bài: Viết bài văn Phân tích tình cảm của người mẹ trong truyện Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi.
Tóm tắt phần đầu: Gió ngoài sông Hậu thổi lồng lộng. Đã mấy ngày liền, sáng nào cũng mưa. Nắng lên làm cho trời cao và trong xanh.
Con Bé lại leo lên ngọn dừa. Nó đứng hẳn trên một bẹ lá, nhòm ra xa. Gió và nắng trên cao đã làm mắt nó long lanh ướt. Nó lắng nghe những âm thanh dội lại từ phía trước mặt. Tiếng bom nổ, tiếng rít của máy bay phản lực, tiếng đò máy chạy ngoài sông, tiếng trời chuyển kéo dài… Tất cả đều dậy lên rồi chìm đi ngay trong khoảng không bao la của buổi ban trưa. Nó đang chờ những tiếng nổ rõ hơn. Đó là những tiếng súng trường thường mở đầu cho một trận đánh, nghe chắc như tiếng chày nện đất rất quen thuộc của chị em nó. Ở những tiếng ấy sao mãi chưa nổi lên. Đêm hôm kia má nó ghé về nhà một lần. Nước mưa đọng dưới cằm má nó như những giọt mồ hôi lúc nó đứng trên dãy khoai. Mã ôm lấy thằng em nhỏ, tấm choàng của má nó đụng vào mặt con Bé mắt lạnh. Thằng em thiu thiu ngủ, má lật đật đi mở hầm lấy đạn nhét đầy thắt lưng và bụng súng rồi lại đi. Trước khi ra sân mà vuốt tóc con Bé dặn:
– Ở nhà nấu cơm dừng chắt nước kẻo bị phỏng nghen! Mai má về.
Con Bé nghe tiếng má phóng qua cái mương trước nhà rồi mất đi trong tiếng đại bác rền rĩ và tiếng mưa. Nó nghĩ, cái cầu trơn nên má nhảy qua mương đi cho lẹ. Sáng nay mà lại đi qua nhà. Má ngồi xuống cùng các cô du kích. Tiếng má gọi dậy lên từ xa. […] Chị em con Bé vỗ tay hoan hô lại má và các cô, cái thuyền đầy lá ngụy trang, lô nhô đầu súng, trôi khuất sau lùm cây te tua vì đạn đại bác còn sót lại những cánh hoa giành giành trắng muốt. Từng cuộn nước xoáy do mái dầm bơi nặng tay của má in lại trên mặt rạch.
Con Bé chờ nghe tiếng súng nổ. Từ sáng tới giờ nó đã leo lên đó mấy lần .[…] Con bé nhìn về phía đó. Nơi trước đây có những đốm vàng của các rẫy khoai, những đường viền xanh của những vườn cây mà nó biết rất rõ ở đó có những cây bưởi vẫn trổ bông trắng, những đám mía tây đánh lá, những hàng dừa xiêm với tay dụng trái và những rặng mãng cầu trĩu quả. Bom đạn giặc đã xóa đi tất cả. Bây giờ trong tàn rụi đó, chỉ còn thấy nóc gác chuông nhà thơ Bà Mi nhọn hoắt như một lưỡi dao lấp lóa trong nắng bên cạnh cái bóng chuồng cụ đen dúa của đồn dân vệ. Xa hơn nữa là cái lần sông cái, mây như từng tảng núi đá vỡ ra đang sà mình xuống đó. Lát nữa súng sẽ nổ ở hướng đó, nó biết vậy, đó là mặt trận của má và các cô…
Tóm tắt phần cuối: Bốn chị em ở nhà với nội Sáu. Hàng ngày, con Bé leo lên ngọn dừa hướng về phía trường học, về nơi má và các cô du kích đang chiến đấu để chờ tin. Bốn chị em mong nhớ mẹ, khao khát được gặp mẹ nhưng không quên nhiệm vụ học bài do “cô giáo Bé” giao cho. Khi có tiếng súng quân ta, con bé lập tức trèo lên ngọn dừa chờ tin. Ngày mẹ trở về, bốn chị em hạnh phúc chạy theo mẹ “như lũ gà con”. Trường học được dựng lại, con bé dắt đàn em đến trưởng…
(Trích “Mẹ vắng nhà” – Nguyễn Thi, Truyện ngắn Việt Nam 1945 – 1985, NXB Văn học, 1985, tr.399)
* Chú thích: Nguyễn Thi là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của văn nghệ giải phóng miền Nam thời kì kháng chiến chống Mĩ. Văn Nguyễn Thi vừa giàu chất hiện thực chiến tranh, vừa đằm thắm trữ tình với ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ. Truyện ngắn “Mẹ vắng nhà” được viết năm 1966 lúc cuộc kháng chiến diễn ra ác liệt.
Phân tích tình cảm của người mẹ trong truyện Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi – Mẫu 1
Trong dòng chảy của văn học kháng chiến, Nguyễn Thi luôn dành một vị trí đặc biệt cho hình tượng người phụ nữ Nam Bộ – những con người vừa gan góc giữa bom đạn, vừa đằm thắm trong tình yêu thương gia đình. Truyện “Mẹ vắng nhà” đã khắc họa thật xúc động hình ảnh người mẹ trong chiến tranh, qua đó làm sáng lên vẻ đẹp thiêng liêng và bền bỉ của tình mẫu tử giữa những ngày tháng khốc liệt.
Người mẹ trong truyện không chỉ là một người phụ nữ tảo tần mà còn là một chiến sĩ du kích quả cảm. Mẹ rời mái nhà nhỏ để cùng đồng đội ra mặt trận, đối diện với hiểm nguy rình rập từng ngày. Thế nhưng, trước khi đi, mẹ vẫn không quên dặn dò con Bé từng điều nhỏ nhặt: “Ở nhà nấu cơm đừng chắt nước kẻo bị phỏng nghen!”. Lời dặn nghe thật giản dị, đời thường, nhưng ẩn chứa phía sau là cả một trời yêu thương và lo lắng. Giữa tiếng súng vang trời, mẹ vẫn mang theo trong tim hình ảnh căn bếp nhỏ, bữa cơm gia đình và những đứa con thơ dại. Cái vuốt tóc nhẹ nhàng dành cho con trước giờ lên đường chính là khoảnh khắc tình mẫu tử lặng lẽ mà sâu sắc nhất – một cái chạm vừa ấm áp, vừa như gửi gắm bao điều chưa nói.
Tình yêu của mẹ không chỉ là sự che chở mà còn là sự rèn luyện. Khi mẹ vắng nhà, con Bé cùng các chị em phải tự nấu cơm, tự học bài, tập làm “cô giáo Bé” để dạy nhau. Sự vắng mặt của mẹ không khiến các con yếu đuối mà trái lại, giúp các em trưởng thành hơn trong gian khó. Có thể thấy, mẹ yêu con bằng cách chuẩn bị cho con sức mạnh để đối diện cuộc đời. Đó là tình yêu biết hy sinh và cũng biết trao gửi niềm tin.
Nỗi nhớ và tình cảm của mẹ còn được phản chiếu qua tâm trạng của con Bé. Hình ảnh em trèo lên ngọn dừa cao, hướng ánh mắt về nơi có tiếng súng nổ, lặng lẽ dõi theo bóng dáng mẹ giữa chiến trường khiến người đọc không khỏi nghẹn ngào. Trong đôi mắt trẻ thơ ấy là nỗi lo âu, là khát khao được thấy mẹ bình an trở về. Những chi tiết như mái dầm bơi trên rạch, cánh hoa rơi giữa bom đạn hay giọt mồ hôi lăn trên cằm mẹ đã tạo nên một bức tranh vừa dữ dội, vừa chan chứa yêu thương. Giữa tàn khốc chiến tranh, tình mẫu tử vẫn âm thầm tỏa sáng như ngọn lửa không bao giờ tắt.
Bằng giọng văn mộc mạc mà giàu cảm xúc, Nguyễn Thi đã làm nổi bật hình ảnh người mẹ vừa kiên cường, vừa dịu dàng. Ở mẹ hội tụ vẻ đẹp của người chiến sĩ và trái tim của người phụ nữ giàu đức hy sinh. “Mẹ vắng nhà” vì thế không chỉ kể câu chuyện về chiến tranh, mà còn là khúc ca cảm động về tình mẹ – thứ tình cảm thiêng liêng có thể vượt qua mọi chia ly, bom đạn để nâng đỡ con người trong những tháng năm gian khó nhất.
Phân tích tình cảm của người mẹ trong truyện Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi – Mẫu 2
Trong thế giới vật lý, có những lực hút vô hình nhưng đủ sức giữ cả hành tinh trong quỹ đạo của nó. Trong hóa học, có những liên kết bền chặt đến mức dù chịu tác động mạnh vẫn không thể tách rời. Và trong cuộc đời, có một “lực hấp dẫn” thiêng liêng và bền vững hơn tất thảy, đó là tình mẹ. Khi chiến tranh xé toạc những mái nhà, chia lìa bao phận người, sợi dây mẫu tử ấy vẫn ngân vang như một định luật vĩnh hằng của nhân tính. Bằng ngòi bút chan chứa yêu thương, nhà văn Nguyễn Thi đã viết nên truyện ngắn “Mẹ vắng nhà”, một bản hòa ca thấm đẫm tình người, nơi nỗi nhớ mẹ của những đứa con thơ hóa thành ánh sáng ấm áp giữa bầu trời đạn lửa, gợi nhắc chúng ta về vẻ đẹp vĩnh cửu của tình mẫu tử và sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam trong chiến tranh.
Nguyễn Thi là cây bút tiêu biểu của văn xuôi Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông sinh ra ở miền Bắc, nhưng gắn bó sâu nặng với mảnh đất và con người miền Nam. Nguyễn Thi được mệnh danh là “nhà văn của người mẹ, người con Nam Bộ” bởi những trang viết thấm đẫm tình người, chan chứa tình thương và lòng yêu nước. Văn phong của ông mộc mạc mà sâu sắc, giàu cảm xúc và đậm chất Nam Bộ. Trong sáng tác của Nguyễn Thi, hiện thực kháng chiến được phản ánh qua những con người bình dị nhưng kiên cường, đặc biệt là hình ảnh người phụ nữ và những đứa con ở hậu phương. Truyện ngắn “Mẹ vắng nhà” tiêu biểu cho phong cách ấy, là bản ca ngợi tình mẹ con thiêng liêng, niềm tin vào chiến thắng và khát vọng về một ngày mai hòa bình.
Đoạn trích cuối truyện kể về “bốn chị em ở nhà với nội Sáu”. Mỗi ngày, “con Bé leo lên ngọn dừa hướng về phía trường học, về nơi má và các cô du kích đang chiến đấu để chờ tin”. Dù vắng mẹ, ngôi nhà nhỏ vẫn sáng lên bởi tiếng cười và tình thương. Bốn đứa trẻ không hề buông lơi, mà “không quên nhiệm vụ học bài do cô giáo Bé giao cho”. Khi “có tiếng súng quân ta”, con Bé lại “trèo lên ngọn dừa chờ tin”. Và trong giây phút sum vầy, “ngày mẹ trở về, bốn chị em hạnh phúc chạy theo mẹ như lũ gà con”. Cuối cùng, “trường học được dựng lại, con Bé dắt em đến trường”. Chỉ với vài chi tiết ngắn gọn, Nguyễn Thi đã dựng nên cả một thế giới của yêu thương và hy vọng.
“Mẹ vắng nhà” của Nguyễn Thi ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng và sức sống bền bỉ của con người Việt Nam trong chiến tranh. Khi người mẹ đi chiến đấu, những đứa con thơ vẫn hướng về mẹ bằng nỗi nhớ thương và niềm tin trong sáng. Tình mẹ con trong truyện không chỉ là tình cảm gia đình mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước và khát vọng hòa bình. Qua hình ảnh con Bé và các em, Nguyễn Thi gửi gắm thông điệp sâu sắc: dù bom đạn có tàn khốc đến đâu, tình yêu thương vẫn là ngọn lửa sưởi ấm con người và giúp họ vượt qua mọi gian khó. Truyện còn là bản khúc hát dịu dàng về tình người, nơi ngọn lửa tình mẹ thắp sáng niềm tin và hy vọng giữa những năm tháng chiến tranh.
Giữa những năm tháng bom rơi đạn nổ, Nguyễn Thi không lựa chọn viết về chiến trường rực lửa mà hướng ngòi bút về hậu phương, nơi những con người âm thầm gánh chịu mất mát nhưng vẫn kiên cường, yêu thương và hy vọng. Trung tâm của truyện là con Bé, biểu tượng của tình yêu mẹ thuần khiết, mạnh mẽ mà hồn nhiên. Nỗi nhớ của em không được nói thành lời, mà hiện lên qua từng cử chỉ, hành động: “trèo lên ngọn dừa”, “nhòm ra xa”, tưởng tượng ra hình dáng mẹ giữa mưa gió. Hình ảnh “gió và nắng trên cao đã làm mắt nó long lanh ướt” không chỉ là tả thực mà còn tượng trưng cho dòng cảm xúc trong trẻo, thiêng liêng như mạch nguồn tình yêu trong tâm hồn đứa trẻ. Khi nghe tin mẹ bị thương, tiếng gọi “Mẹ ơi!” bật ra nghẹn ngào như tiếng nấc từ trái tim, khiến người đọc không khỏi rung rưng xúc động.
Cùng với con Bé, những đứa em nhỏ khác cũng là những mảnh ghép làm nên bức tranh gia đình ấm áp. Các em chăm nhau, đợi nhau, thương nhau bằng thứ tình cảm mộc mạc nhưng sâu nặng. Cảnh bốn chị em chạy theo mẹ “như lũ gà con” ở cuối truyện là một chi tiết vừa dân dã vừa xúc động: mẹ là điểm tựa, là tổ ấm, là hình ảnh của Tổ quốc đang che chở, bao dung cho những đứa con bé bỏng giữa phong ba bão táp. Nguyễn Thi qua đó đã ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, sức sống bền bỉ và phẩm chất kiên cường của người phụ nữ Việt Nam, những con người dẫu gian khổ vẫn sẵn lòng hiến dâng cho đất nước. Những đứa con trong truyện, bằng nỗi nhớ và tình yêu trong sáng, đã trở thành biểu tượng của niềm tin, của sự nối tiếp bất tận giữa các thế hệ. Tác phẩm vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một gia đình, mà còn là bản tình ca chung của cả dân tộc, ca ngợi sức mạnh của tình yêu thương, thứ ánh sáng không bao giờ tắt ngay cả trong bóng tối chiến tranh.
“Mẹ vắng nhà” chinh phục người đọc không chỉ bằng nội dung xúc động mà còn bởi nghệ thuật kể chuyện tinh tế, giàu chất thơ. Nguyễn Thi kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình, khiến mỗi câu văn như thấm đẫm nhịp đập của trái tim người mẹ, người con. Giọng văn mộc mạc, gần gũi, đậm sắc Nam Bộ, vừa chân chất, vừa nồng nàn cảm xúc. Ông không dùng những từ hoa mỹ mà để chính cảm xúc chân thành tự tỏa sáng. Câu chuyện giản dị, tình huống tự nhiên nhưng giàu sức gợi: mẹ đi chiến đấu, con ở nhà mong đợi, chỉ vậy thôi mà chứa cả trời thương nhớ. Hệ thống hình ảnh trong truyện như “ngọn dừa”, “giọt mưa”, “tiếng gọi mẹ” đều mang tính biểu tượng, góp phần tạo nên một không gian trữ tình đậm chất Việt Nam. Tất cả làm nên vẻ đẹp trong trẻo, mộc mạc nhưng sâu thẳm, cái vẻ đẹp của những con người bình dị mà cao cả trong chiến tranh.
Nếu “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng lay động người đọc bằng tình cha con giữa khói lửa, thì “Mẹ vắng nhà” lại làm dịu trái tim ta bằng tình mẹ con nơi hậu phương. Hai tác phẩm, hai mạch cảm xúc, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung: tình cảm gia đình là cội nguồn của lòng yêu nước, là sức mạnh của dân tộc Việt Nam. Người mẹ trong truyện là hình ảnh thu nhỏ của hàng triệu người phụ nữ Việt Nam, những con người dẫu gian khó vẫn sẵn lòng hiến dâng cho đất nước. Những đứa con trong truyện, bằng nỗi nhớ và tình yêu trong sáng, đã trở thành biểu tượng của niềm tin, của sự nối tiếp bất tận giữa các thế hệ. Tác phẩm vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một gia đình, mà còn là bản tình ca chung của cả dân tộc, ca ngợi sức mạnh của tình yêu thương, thứ ánh sáng không bao giờ tắt ngay cả trong bóng tối chiến tranh.
“Mẹ vắng nhà” khép lại bằng hình ảnh giản dị nhưng giàu ý nghĩa: những đứa trẻ “chạy ao về phía mẹ” như cả dân tộc đang chạy về phía Tổ quốc, về phía tình thương. Nguyễn Thi đã thắp lên giữa khói lửa chiến tranh một ngọn nến mang tên tình mẹ, ngọn nến ấy tỏa sáng qua năm tháng, sưởi ấm biết bao thế hệ người Việt Nam. Dẫu thời gian có trôi, dấu chiến tranh đã lùi xa, nhưng ngọn lửa yêu thương ấy vẫn cháy mãi trong tim mỗi người, nhắc ta rằng trong mọi biến động, tình mẹ luôn là điều thiêng liêng nhất, là khởi nguồn của tất cả những gì đẹp đẽ nhất trên đời.
