Phân tích văn bản Hương cỏ mật của Đỗ Chu

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Hương cỏ mật của Đỗ Chu

HƯƠNG CỎ MẬT (trích)

(Đỗ Chu)

[Lược trích: Lúc nhân vật “tôi” còn nhỏ, “cô tôi” thường rủ “tôi” lên bờ đê tìm cỏ mật và chỉ cho “tôi” cách ngửi hương cỏ mật – mùi hương như dâng lên từ trong lòng đất, như lắng xuống từ trên trời, một vị ngọt như có thể uống được.

Chiến tranh ác liệt nổ ra. Cô tôi xung phong đi bộ đội. Ngay lập tức cô phải vượt Trường Sơn sang Lào rồi lộn về đánh nhau ở Khe Sanh. Những bức thư cô tôi viết về ướp đầy hương cỏ mật. Bà nội tôi cầm bức thư – đã đi qua hàng trăm nơi, qua tay bao nhiêu người mới về đến đúng địa chỉ nhà tôi – khóc ngất:

– Không biết nó sống chết ra rằng, chiến trường bom đạn, đã nói ở nhà lấy chồng cho tôi nhờ, cứ khăng khăng đòi ra trận.

– Thôi đi nội – tôi đón bức thư từ nội – nội đưa con đọc cho.

– Ừ, đọc đi con, đọc đi coi hắn đang ở chỗ mô con, không biết có khoẻ không để mà lo chiến đấu!

– Dạ.

Tôi đón bức thư cô tôi gửi, một mùi hương cỏ mật thơm thoảng qua trong tôi. Cô tôi viết thư, chữ con gái nắn nót và có phần điệu đà:

“Gửi mẹ và Khảm!

Con đang ở Khe Sanh mẹ ạ, sau khi vượt Trường Sơn sang Lào, chúng con lại ngược về Khe Sanh. Ở rừng vất vả lắm nhưng rất vui mẹ ạ. Các anh chị ở đây luôn yêu thương và đùm bọc lẫn nhau. Ngày đêm ngày, chiến tranh cứ thế dai dẳng không dứt. Con làm cứu thương, chăm sóc thương binh ở đoạn rừng này. Các anh bị thương nhiều lắm. Nhiều đêm nhớ nhà. nhớ mẹ, nhớ Khảm, con lại viết thư nhưng không biết những bức thư con gửi có đến được tay mẹ hay không. Nếu nó đến được tay mẹ thì hãy tin rằng, con bình yên mẹ nhé. Mùi hương cỏ mật của quê nhà luôn bên con, nghe ngọt như mùi trầu của mẹ và mùi mồ hôi của Khảm.

Khảm cố gắng học tốt cháu nhé. Lớn lên cháu sẽ là nhà văn. Cháu sẽ được đi học và không phải ra trận như cô bây giờ nữa”.

Tôi gấp bức thư lại rồi bỏ vào trong chiếc hộp sắt gọn gàng. Hộp thư chứa đầy những bức thư của cô tôi. Trong mỗi bức thư gửi về nhà, cô toàn kể chuyện chiến trường, chuyện bom vĩnh cửu, của đất đai mùa màng và cả của sự hứa hẹn trở về… Điều đó khiến tôi tin là cô tôi đạn gầm rú….. nhưng từ lá thư của cô lại toả ra thứ hương thơm của sự bình yên, của cuộc sống không bao giờ hi sinh cả.

***

Một buổi chiều bình yên. Hôm đó, nắng quái ráng đỏ cả bờ đê và đám cỏ may cháy vàng. Tôi thả trâu ven đê và nằm dài riu riu mắt, gối đầu lên đám cỏ mật vừa tìm được. Chợt tôi nghe tiếng gọi đò thất thanh từ bên kia sông:

– Đò ơi! Đò ơi! Đò ơi!

Tôi vùng dậy bàng hoàng. Như không tin vào mắt mình nữa, bên kia sông là hai người bộ đội đang vẫy gọi đò. Một nam và một nữ. Người đàn ông đi nạng tập tễnh bước ra ngoài mép nước. Con thuyền chòng chành sang sông.

Tôi đứng trân trân mất một lúc. Búi cỏ mật trên tay trở nên vụng về. Rồi như có ai xúi, tôi chạy ngay xuống bến:

– Cô Thao.

– Khảm, Khảm ơi!

Tiếng kêu vọng lại của cô làm tôi chùng lòng. Nội tôi ốm lâu rồi, nằm mê man cứ ngóng tin cô hằng ngày. Những bức thư của tôi gói đầy cỏ mật bặt tin không trở lại. Sợ nội buồn, ngày nào tôi cũng lấy lá thư cũ, đọc đi rồi đọc lại cho nội. Giờ thì thôi không cần nữa, cô tôi đã thật sự trở về. Không phải tưởng tượng đâu xa xôi, rõ ràng hương cỏ mật đang tan nhanh trong không khí rất ngọt. Hình như nó lửng lơ từ trên tóc cô tôi toả ra vậy.

(Trích Hương cỏ mật, Đỗ Chu, Tạp chí Văn nghệ quân đội, 1962)

Bài làm Phân tích văn bản Hương cỏ mật của Đỗ Chu

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản ngữ liệu “Hương cỏ mật” của Đỗ Chu.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Đỗ Chu: cây bút văn xuôi trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, nổi tiếng với những trang viết đậm chất trữ tình, hồn hậu.

– Giới thiệu tác phẩm Hương cỏ mật (1962): một truyện ngắn giàu cảm xúc, gắn liền với không khí chiến tranh nhưng vẫn chan chứa hương vị ngọt lành của quê hương.

– Nêu vấn đề: Hương cỏ mật là bản hòa ca vừa dữ dội, vừa ngọt ngào về chiến tranh, tình người, và niềm tin bất diệt vào sự sống, quê hương.

Văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh đầy khốc liệt mà còn thấm đẫm tình người, tình quê qua những tác phẩm giàu chất trữ tình. Truyện ngắn Hương cỏ mật của Đỗ Chu (1962) là một trong những tác phẩm tiêu biểu như vậy. Bằng giọng văn hồn hậu, tinh tế, nhà văn đã dẫn dắt người đọc đến với cuộc sống bình dị, giản đơn nhưng giàu sức sống của những con người Việt Nam giữa bom đạn, để từ đó cảm nhận vẻ đẹp trong sáng, lạc quan và bền bỉ của họ.

* Thân bài:

a. Hình tượng cô Thao (người cô của nhân vật “tôi”):

– Người con gái nông thôn bình dị nhưng giàu nghị lực, khát vọng cống hiến.

– Xung phong ra trận, vượt Trường Sơn, tham gia chiến đấu ở Khe Sanh.

– Trong thư gửi về luôn chan chứa tình yêu thương gia đình, quê hương, và hương cỏ mật.

→ Hiện thân cho thế hệ thanh niên Việt Nam thời chống Mỹ: dũng cảm, lạc quan, giàu tình cảm.

b. Nhân vật “tôi”:

– Tuổi thơ gắn liền với cỏ mật và người cô.

– Hồi ức về những lá thư từ chiến trường chứa đựng niềm tin, hương vị quê nhà.

– Khoảnh khắc gặp lại cô sau bao năm chờ đợi: xúc động, nghẹn ngào.

→ “Tôi” chính là nhân chứng, là cầu nối để người đọc cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của người lính và tình thân.

c. Hình ảnh hương cỏ mật – biểu tượng trung tâm:

– Là hương vị của thiên nhiên, quê hương, tuổi thơ.

– Đi cùng cô Thao ra chiến trường, trở thành niềm an ủi, động viên tinh thần.

– Biểu tượng cho sự sống, cho hòa bình, cho tình yêu thương và khát vọng không bao giờ tắt.

→ Một chi tiết giàu sức gợi, làm nên vẻ đẹp lãng mạn và trữ tình của tác phẩm.

d. Giá trị nội dung và nghệ thuật:

– Nội dung: ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, tình cảm gia đình, sức sống lạc quan giữa chiến tranh.

– Nghệ thuật: bút pháp trữ tình, chi tiết giàu biểu tượng (hương cỏ mật), giọng văn hồn hậu, ngọt ngào.

* Kết bài:

– Khẳng định giá trị của Hương cỏ mật: tác phẩm tiêu biểu cho văn học chống Mỹ, kết hợp giữa chất hiện thực và trữ tình.

– Hương cỏ mật không chỉ là hương của cỏ cây, mà còn là hương của quê hương, của niềm tin, sức sống bất diệt.

– Bài học, liên hệ: trong cuộc sống hôm nay, mỗi người trẻ cần trân trọng hòa bình, biết yêu quê hương và sống có trách nhiệm.

Truyện ngắn Hương cỏ mật không chỉ kể về một người cô ra trận mà còn là bản hòa ca ngọt ngào về tình yêu quê hương, tình cảm gia đình và sức mạnh của niềm tin cùng hy vọng. Truyện gợi nhắc ký ức tuổi thơ, vẻ đẹp bình dị của cuộc sống và giá trị nhân văn vượt thời gian. Đọc tác phẩm, người đọc thêm trân trọng những hy sinh thầm lặng của thế hệ đi trước và được nhắc nhở sống xứng đáng, gìn giữ hòa bình và nuôi dưỡng tình yêu đời bền bỉ.