Phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích Hà Nội man mác đông về của Hoài Hương

Đề bài: Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích Hà Nội man mác đông về của Hoài Hương.

HÀ NỘI MAN MÁC ĐÔNG VỀ

(Hoài Hương)

Trời Hà Nội bâng khuâng những nét phác thảo mùa. Thu chần chừ, vấn vương chia tay trong hương cốm Vòng man mác đồng quê, hương hoa sữa nồng nàn, ngây ngất phố, và màu nắng mật ong say say Tình Yêu.

Mùa Đông ngập ngừng với mấy cơn gió mùa đông bắc đầu tiên tràn về, lẫn vào từng cơn mưa cùng mưa lá bay đầy trời, kéo theo cái lành lạnh dịu dàng của khoảnh khắc giao mùa, vừa đủ cho những đôi tình nhân tìm hơi ấm tay trong tay bên nhau.

Lập đông Hà Nội có gam màu và hương vị đắm say là lạ. Màu vàng nắng của cây, lá, hương phố ở những hàng quà rong dọc vỉa hè mang cho nhiều người đến với Hà Nội, xa Hà Nội nỗi nhớ khó tả.

Đường Tràng Thi, Quán Thánh và nhiều con đường khác là những rặng bàng đang thay sắc lá. Thỉnh thoảng vài chiếc lá cây rơi xuống trông giống một mảnh nắng vàng lấp lửng khoảng không, nhưng hấp dẫn đến ngẩn ngơ là màu vàng rực của quả bàng chín, treo lủng lẳng trên cành, lâu lâu gió ào qua lại lộp độp rớt xuống gốc. Quả bàng tỏa mùi thơm nhẹ nhàng mà có lẽ chỉ có trẻ em Hà Nội mới gọi đúng tên được.

[…] Mang cái hồn nhiên ngây thơ lây từ em bé và quả bàng, tôi ngạc nhiên với một loài cây mang cái tên rất chân quê nơi con phố khá sầm uất ở Hà Nội: Cây Cơm nguội ở dọc phố Lý Thường Kiệt. Cây cao, thẳng, lá nhỏ, tiết trời đầu đông nhuộm lá thành màu vàng mơ bay rơi ào ào như những giọt mưa nắng đổ xuống trong chiều… Đẹp quá. Rồi bần thần, thầm thắc mắc, quả của nó có giống cơm nguội không? Và ai đã đặt tên cho một loài cây đẹp như thế một cái tên bình dị, khiêm tốn đến vậy.

[…] Cứ vẩn vơ, mơ màng với cây, với lá phố Hà Nội trong cái lạnh ngọt ngào còn vương chút thu. Tôi dừng chân phố Hai Bà Trưng. Mùi bếp núc ấm nóng ngầy ngậy theo gió xộc vào mũi… Ôi! Quẩy nóng! Món quà phố giản dị, hình như chỉ có ở Hà Nội… Chảo dầu đầy ắp sôi lăn tăn trên bếp lửa liu riu không to, không nhỏ. Cứ hai thỏi bột nặn trắng mịn quấn lấy nhau thành một… ngụp lặn trong chảo dầu. Chốc lát ngả màu vàng rộm, tỏa mùi thơm quyến rũ vô cùng. Cô chủ hàng tròn như cục bột, trắng như bột nặn, má hồng rực, luôn tay nắn, se bột thả vào chảo…

[…] Những ngày đầu đông ở Hà Nội, tôi đã được nếm nhiều vị ngon, vị lạ của nghệ thuật ẩm thực người Hà Nội. Và để khi trở về phương Nam muốn tặng tôi một cái hậu trước lúc tạm biệt cho hoàn hảo bức tranh Đông Hà Nội, run rủi sao, tình cờ tôi được uống trà (chè) giữa phố cổ Hà Nội. Một quán chè chén – người Hà Nội gọi thế, giữa phố Hàng Gai, cạnh gốc cây đa mấy trăm tuổi với ông chủ quán hình như không có tuổi. Trà được pha trong một cái ấm sành màu đen mun bé bằng nắm tay, chén uống cùng màu và bé như cái hột mít.

Chẳng biết ông pha thứ trà gì mà khi tôi nhắp chén nước, cái vị trà đắng tê lưỡi làm tôi muốn dội ngược, song kỳ lạ thay, chỉ thoáng một chút bỡ ngỡ, tôi cảm nhận vị ngọt ấm lan tỏa ngấm dần vào lưỡi, vào cổ, và hình như vị trà có chân, khắp người tôi như được vị trà kia sưởi ấm, cái ấm nhẹ nhàng thanh thoát… Ông chủ phác một nụ cười hiền hòa khi quan sát tôi uống chén trà.

[…] Khi rời quán (chè chén) của ông, trong tôi cứ ẩn chứa câu hỏi, sao ông lại cho tôi thưởng thức hương vị đặc biệt một loại trà thoảng hương thơm của sương tuyết bất hư truyền, chỉ mọc ở trên các đỉnh núi đá tai mèo quanh năm mây phủ vùng Tây  Bắc. Lại kể cho tôi nghe một thú chơi thanh tao quí phái đậm chất nhân sinh Đông phương – nghệ thuật uống trà đạo người Hà Nội.

Hà Nội lập Đông… Nỗi nhớ theo tôi về phương Nam.

(Trích Hà Nội man mác đông về, Hoài Hương, dẫn VOV.VN, Chủ Nhật, 01/11/2015)

Bài làm Phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích Hà Nội man mác đông về của Hoài Hương

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích “Hà Nội man mác đông về” của Hoài Hương.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

Trong dòng ký viết về Hà Nội, tác phẩm “Hà Nội man mác đông về” của Hoài Hương để lại ấn tượng sâu đậm bởi lối viết tài hoa và cảm xúc dạt dào. Đoạn trích ghi lại hình ảnh Hà Nội vào những ngày lập đông nhưng không đơn thuần là tả cảnh, mà còn chứa đựng nhiều rung động và chiêm nghiệm tinh tế của một người gắn bó tha thiết với mảnh đất nghìn năm văn hiến.

B. Hướng dẫn gợi ý

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu tác giả Hoài Hương: cây bút nữ viết kí nhẹ nhàng, tinh tế, giàu cảm xúc.

• Giới thiệu đoạn trích Hà Nội man mác đông về: một trang bút kí đẹp, chan chứa cảm xúc về Hà Nội những ngày đầu đông.

• Khẳng định vấn đề: Đoạn trích đặc sắc bởi nghệ thuật miêu tả giàu hình ảnh, cảm xúc và chiều sâu văn hóa.

II. THÂN BÀI

1. Bút pháp kí giàu chất trữ tình

• Kết hợp giữa quan sát chân thực với cảm xúc chủ quan của người viết.

• Cảnh vật, con người, món ăn… không chỉ được ghi lại như chứng nhân của thị giác mà còn qua những rung động tinh tế của tâm hồn.
  → Tạo nên giọng văn mềm mại, trong trẻo, mang âm hưởng hoài niệm.

2. Nghệ thuật miêu tả giàu hình ảnh

• Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh, ẩn dụ, liên tưởng độc đáo và nên thơ:

  • “Lá rơi như mảnh nắng vàng lấp lửng khoảng không”.

  • “Cái lạnh ngọt ngào còn vương chút thu”.

• Phối hợp hài hòa màu sắc: vàng rộm, vàng nắng, màu mật ong, màu vàng mơ…
  → Bức tranh mùa đông Hà Nội hiện lên lung linh, trong trẻo và gợi cảm xúc.

3. Huy động nhiều giác quan trong miêu tả

• Thị giác: màu lá, sắc trời, ánh nắng, quả bàng vàng rực…

• Khứu giác: hương hoa sữa, hương cốm Vòng, mùi quẩy nóng, hương trà…

• Vị giác: vị ngọt ấm của chén trà, vị bùi của quà rong…

• Xúc giác: “cái lạnh dịu dàng”, “ấm lan tỏa”…
  → Tạo nên bức tranh đa tầng, sống động, khiến người đọc như được “dạo bước” trong phố phường Hà Nội đầu đông.

4. Khắc họa đậm nét văn hóa Hà Nội

• Tác giả chọn lọc các chi tiết đắt giá biểu trưng cho văn hóa Tràng An:

  • Ẩm thực: quẩy nóng, hàng quà rong, trà đạo.

  • Cảnh phố: Tràng Thi, Quán Thánh, Lý Thường Kiệt, Hai Bà Trưng…

  • Cây cỏ biểu tượng: bàng, cơm nguội…

• Cách kể chuyện vừa tự nhiên vừa gợi cảm khơi dậy “hồn Hà Nội”: thanh lịch, tinh tế, nhẹ nhàng, có chiều sâu lịch sử và văn hóa.

5. Giọng điệu trữ tình, mơ màng và tha thiết

• Giọng văn lúc ngỡ ngàng say mê, lúc trầm lắng hoài niệm.

• Từ ngữ giàu cảm xúc: “man mác”, “mơ màng”, “lâng lâng”, “đắm say”.

• Bao trùm đoạn trích là tình yêu Hà Nội tha thiết, làm nên vẻ đẹp mềm mại và sâu lắng của bút kí.

III. KẾT BÀI

• Khẳng định: Hoài Hương đã tạo nên một trang kí đầy chất thơ qua nghệ thuật miêu tả tinh tế, huy động đa giác quan và giọng văn giàu cảm xúc.

• Ý nghĩa: Đoạn trích góp phần lưu giữ vẻ đẹp mùa đông Hà Nội, làm sống dậy trong lòng người đọc tình yêu và nỗi nhớ về mảnh đất nghìn năm văn hiến.

Có thể nói, nhờ sự kết hợp tài tình giữa tính chân thực và chất trữ tình, ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc đa giác quan và giọng điệu tha thiết, “Hà Nội man mác đông về” trở thành một bức tranh nghệ thuật đặc sắc về Hà Nội đầu đông. Đoạn trích không chỉ tái hiện cảnh vật, mà còn gửi gắm tình yêu sâu nặng của tác giả với thủ đô. Đồng thời, tác phẩm góp phần lưu giữ hồn cốt văn hóa Hà Nội, giúp thế hệ hôm nay thêm tự hào, trân trọng và giữ gìn những giá trị tinh thần của mảnh đất ngàn năm văn hiến.