Đề bài: Phân tích đặc sắc về nghệ thuật của trích đoạn truyện ngắn Hương cuội của nhà văn Nguyễn Tuân:
(Lược một đoạn: Chiều ba mươi tết cả nhà cụ Kép dọn dẹp để ăn tết. Cụ Kép bảo bõ già đi rửa mấy trăm hòn đá cuội trắng để chuẩn bị dọn bữa rượu “Thạch lan hương” )
Cụ Kép là người thích uống rượu ngâm thơ và chơi hoa lan. Cụ đã tới cái tuổi được hoàn toàn nhàn rỗi để dưỡng lấy tính tình.(..). Xưa kia, cụ cũng muốn có một vườn cảnh để sớm chiều ra đấy tự tình. Nhưng nghĩ rằng mình chỉ là một anh nhà nho sống vào giữa buổi Tây Tàu nhố nhăng làm lạc mất cả quan niệm cũ, làm tiêu hao mất bao nhiêu giá trị tinh thần; nhưng nghĩ mình chỉ là một kẻ chọn nhầm thế kỷ với hai bàn tay không có lợi khí mới, thì riêng lo cho thân thế, lo cho sự mất còn của mình cũng chưa xong, nói chi đến chuyện chơi hoa. (..). Cụ muốn nói rằng người chơi hoa nhiều khi phải lấy cái chí thành chí tình ra mà đối đãi với giống hoa cỏ không bao giờ biết lên tiếng. Như thế mới phải đạo, cái đạo của người tài tử. Chứ còn cứ gây được lên một khoảnh vườn, khuân hoa cỏ các nơi về mà trồng, phó mặc chúng ở giữa trời, đày chúng ra mưa nắng với thờ ơ, chúng trổ bông không biết đến, chúng tàn lá cũng không hay thì chơi hoa làm gì cho thêm tội.
Đến hồi gần đây, biết đã đủ tư cách chơi cây cảnh, cụ Kép mới gây lấy một vườn lan nho nhỏ. Giống lan gì cũng có một chậu.(..) cụ Kép nói với một người bạn đến hỏi cụ về cách thức trồng cây vườn hoa:
– Tôi tự biết không chăm được lan Bạch ngọc. Công phu lắm, ông ạ. Gió mạnh là gẫy, nắng già một chút là héo, mưa nặng hột là nẫu cánh. Bạch ngọc thì đẹp lắm. Nhưng những giống nhẹ nhàng ấy thì yểu lắm. Chăm như chăm con mọn ấy. Chiều chuộng quá như con cầu tự. Lầm lỡ một chút là chúng đi ngay. Những vật quý ấy không ở lâu bền với người ta. Lan Bạch ngọc hay ưa hơi đàn bà. Trồng nó ở vườn các tiểu thư thì phải hơn. […]
Đêm giao thừa, bên cạnh nồi bánh chưng sôi sình sịch, bõ già đang chăm chú canh nồi kẹo mạch nha. Cụ Kép dặn bõ già phải cẩn thận xem lửa kẻo lơ đễnh một chút là khê mất nồi kẹo. […]
Hai ông ấm, ngồi phất được đến mười cái lồng bàn giấy. Họ rất vui sướng vì họ tin đã làm toại được sở thích của cha già. Cụ Kép co ro chạy từ nồi mạch nha, qua đám lồng bàn giấy, đến cái rổ đá cuội đã ráo nước thì cụ ngồi xổm xuống, ngồi lựa lấy những viên đá thật trắng, thật tròn, để ra một mẹt riêng. Ông ấm cả, ông ấm hai lễ mễ bưng những chậu Mặc lan vào trong nhà. Cả ba ông con đều nhặt những hòn cuội xấu nhất, méo mó, xù xì trải xuống mặt đất những chậu lan gần nở. Mỗi lần có một người đụng mạnh vào giò lan đen, cụ Kép lại xuýt xoa như có người châm kim vào da thịt mình.
Nồi kẹo đã nấu xong nhưng phải đợi đến gần cuối canh hai kẹo mới nguội.
Bây giờ thêm được bõ già đỡ một tay nữa, cả ba ông con đều lấy những hòn cuội để riêng ban nãy ra mẹt, đem dúng đá cuội vào nồi kẹo, quấn kẹo bọc kín lấy đá, được viên nào liền đem đặt luôn vào lồng chậu hoa. Những viên đá bọc kẹo được đặt nhẹ nhàng lên trên lượt đá lót lên nền đất chậu hoa. Úp xong lồng bàn giấy lên mười chậu Mặc lan thì vừa cúng giao thừa[…]
Ông ấm hai vui chuyện, hỏi bõ già:
– Này bõ già, tôi tưởng uống rượu nhấm với đá cuội tẩm kẹo mạch nha thì có thú vị gì. Chỉ thêm xót ruột.
– Chết, cậu đừng nói thế, cụ nghe thấy cụ mắng chết. Cậu không nên nói tới chữ xót ruột. Chính cụ nhà có giảng cho tôi nghe rằng những cụ sành uống rượu, trước khi vào bàn rượu không ăn uống gì cả. Các cụ thường uống vào lúc thanh tâm. Và trong lúc vui chén, tịnh không dùng những đồ nhắm mặn như thịt cá đâu. Mấy vò rượu này, là rượu tăm đấy. Cụ nhà ta quý nó hơn vàng. Khi rót rỏ ra ngoài một vài giọt, lúc khách về, cụ mắng đến phát thẹn lên. Cậu đậy nút lại không có rượu bay. […]
Một mùi hương lan bị bỏ tù trong bầu không khí lồng bàn giấy phất từ đêm qua, đến bây giờ vội tản bay khắp vườn cây . Cơn gió nhẹ pha loãng hương thơm đặc vào không gian.
(Lược đoạn cuối: Cụ Kép và bốn cụ ngồi uống rượu, thưởng thức kẹo mạch nha ủ hương lan và ngâm thơ)
(Trích Hương cuội, Nguyễn Tuân, Vang bóng một thời, NXB Văn học 2012)
Dàn ý Phân tích đặc sắc về nghệ thuật của trích đoạn truyện ngắn Hương cuội của nhà văn Nguyễn Tuân
1. Mở bài
– Giới thiệu vài nét về tác giả Nguyễn Tuân: cây bút tài hoa, nổi bật với phong cách nghệ thuật độc đáo, uyên bác, giàu chất tài tử.
– Giới thiệu truyện ngắn “Hương cuội” : một tác phẩm tiêu biểu thể hiện sâu sắc tinh thần hoài niệm về thú chơi tao nhã và vẻ đẹp truyền thống.
– Nhấn mạnh: Giá trị đặc sắc của tác phẩm thể hiện ở cả phương diện nội dung tư tưởng và nghệ thuật thể hiện.
2. Thân bài
2.1. Phân tích nội dung truyện
– Bối cảnh truyện: Buổi chiều ba mươi Tết, đây là thời khắc giao mùa gợi nhiều xúc cảm, vừa gấp gáp dọn dẹp, vừa trân quý thời gian đoàn viên, lễ nghi.
– Thú chơi rượu, hoa, đá cuội:
+ Lồng ghép giữa sinh hoạt gia đình với đam mê nghệ thuật cổ truyền, hưởng rượu, ngắm hoa lan, sắp đặt đá cuội.
+ Thể hiện cái nhìn trân trọng của Nguyễn Tuân đối với những giá trị thẩm mỹ cổ truyền, thể hiện một nếp sống thanh tao, giàu văn hóa.
– Thông điệp tư tưởng:
+ Là tiếng nói trân trọng những giá trị truyền thống đang dần bị mai một giữa xã hội hiện đại.
+ Gợi một cái nhìn đầy tinh tế, am hiểu của Nguyễn Tuân đối với thời cuộc, phong tục, và tâm hồn nghệ sĩ xưa.
2.2. Phân tích nghệ thuật thể hiện
– Ngôn ngữ trau chuốt, giàu tính tạo hình: Những miêu tả về cụ Kép, khu vườn, đá cuội, rượu mạch nha đều gợi hình ảnh sống động, tinh tế, mang màu sắc hoài cổ.
– Khắc họa nhân vật qua nội tâm và hành động: Thông qua những suy tư và hành động của cụ Kép, Nguyễn Tuân bộc lộ tâm hồn nghệ sĩ, sự tinh tế và nỗi tiếc nuối cho cái đẹp đang tàn phai.
– Ngôi kể thứ ba linh hoạt: Giúp người đọc quan sát toàn cảnh, không chỉ cảm nhận tâm thế nhân vật mà còn hiểu được bối cảnh xã hội, sự biến đổi văn hóa.
– Giọng văn hoài niệm, tinh tế: Vừa mang tính chiêm nghiệm, vừa lãng mạn, khiến độc giả cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp quá vãng mà vẫn thấm đẫm tinh thần nhân văn.
3. Kết bài
– Khẳng định: “Hương cuội” là một truyện ngắn giàu chất nghệ thuật, mang giá trị thẩm mỹ và tư tưởng sâu sắc, thể hiện cái nhìn hoài cổ đầy yêu thương của Nguyễn Tuân với quá khứ.
– Nhấn mạnh: Tác phẩm gợi nhắc thế hệ hôm nay biết trân quý, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống giữa dòng chảy hiện đại hóa.
Bài văn mẫu Phân tích đặc sắc về nghệ thuật của trích đoạn truyện ngắn Hương cuội của nhà văn Nguyễn Tuân
Văn chương Nguyễn Tuân luôn là một hành trình kiếm tìm và ngợi ca cái đẹp, cái tài hoa, cái văn hóa tinh túy của dân tộc Việt Nam. Nhà phê bình Vũ Ngọc Phan từng nhận định sâu sắc: “Văn Nguyễn Tuân không phải thứ văn để người nông nổi thưởng thức”. Quả thật, trong mỗi tác phẩm của mình, Nguyễn Tuân đều thổi hồn vào câu chữ bằng sự am tường văn hóa, sự tài hoa trong nghệ thuật ngôn từ và một niềm yêu mến tha thiết với vẻ đẹp truyền thống. Truyện ngắn “Hương cuội” trong tập Vang bóng một thời chính là một minh chứng tiêu biểu cho tài năng và phong cách ấy.
Truyện kể về nhân vật cụ Kép, một người nho nhã, sống giữa thời buổi giao thời, nhưng vẫn giữ vững phong cách sống và thị hiếu nghệ thuật thanh cao của một trí thức xưa. Cụ say mê trồng lan, thưởng rượu, ngâm thơ, nâng niu từng viên đá cuội như thể nâng niu vẻ đẹp tinh thần mà cuộc sống hiện đại đang dần quên lãng. Qua hình tượng cụ Kép, Nguyễn Tuân không chỉ khắc họa một con người sống trọn với cái đẹp mà còn thể hiện sự trân trọng, ngợi ca những giá trị văn hóa cổ truyền – thứ đã làm nên cốt cách và bản sắc của dân tộc.
Điểm đặc sắc trong truyện chính là cách cụ Kép đối đãi với thú chơi hoa. Với cụ, chơi hoa không chỉ là một thú vui mà còn là nghệ thuật sống, là biểu hiện của tâm hồn thanh cao và chí khí. Cụ quan niệm: “Phải lấy cái chí thành, chí tình ra mà đối đãi với giống hoa cỏ không bao giờ biết lên tiếng”. Chính vì vậy, dù rất yêu hoa, cụ vẫn chờ đến khi cảm thấy mình đủ “tư cách” mới bắt đầu trồng lan. Đó là biểu hiện của một con người tự trọng, thấu hiểu cái đẹp và biết tôn kính cái đẹp một cách sâu sắc. Giữa thời buổi xô bồ, thực dụng, cụ Kép như một người giữ lửa văn hóa, sống để gìn giữ những nét đẹp đã thành tinh thần, khí chất dân tộc. Nguyễn Tuân đã miêu tả nhân vật cụ Kép bằng tất cả sự trân quý và tài hoa trong bút pháp của mình. Những hành động nhỏ như cụ dặn bõ già canh lửa nấu mạch nha, cụ tự tay nhặt từng viên đá cuội để ướp hương, cụ xuýt xoa khi ai đó vô tình động vào giò lan… đều được miêu tả tỉ mỉ, sinh động. Mỗi chi tiết nhỏ như một nét chấm phá tô đậm hình tượng một con người sống trọn vẹn với cái đẹp, xem nghệ thuật là lẽ sống. Hành động cụ thể nhưng chất chứa biết bao tinh thần thẩm mỹ, tinh tế và đậm chất nhân văn.
Không chỉ thành công về nội dung, “Hương cuội” còn nổi bật ở phương diện nghệ thuật. Nguyễn Tuân lựa chọn cốt truyện đơn giản, nhẹ nhàng, không kịch tính nhưng đầy chất thơ và triết lý. Ngôn ngữ giàu hình ảnh, cổ kính, nhiều từ Hán Việt được sử dụng để khơi gợi không khí hoài niệm, trang trọng. Ngôi kể thứ ba toàn tri giúp người đọc thấy được toàn cảnh không gian, thời gian và nội tâm nhân vật. Giọng văn chậm rãi, trang nghiêm, mang âm hưởng cổ xưa khiến truyện như một khúc nhạc trầm, vang vọng dư âm của một thời vàng son. Không gian trong truyện được đặt trong ngôi nhà cổ của cụ Kép, một không gian thấm đẫm văn hóa truyền thống. Thời gian là chiều ba mươi Tết, thời khắc giao hòa giữa năm cũ và năm mới, giữa cái cũ và cái mới, gợi nên không khí thiêng liêng, đầm ấm và mang đậm bản sắc Việt. Chính sự lựa chọn bối cảnh ấy càng làm nổi bật hơn chủ đề truyện: sự trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại đầy xáo trộn.
Với truyện ngắn “Hương cuội”, Nguyễn Tuân không chỉ tái hiện một thời vang bóng mà còn gieo vào lòng người đọc những suy tư sâu sắc về việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Cụ Kép là một hình tượng nghệ sĩ lý tưởng, sống thanh cao, yêu nghệ thuật và biết sống trọn vẹn với cái đẹp. Truyện không chỉ là một áng văn hay mà còn là bản nhạc nhẹ nhàng gợi nhớ về những nét đẹp ngàn đời, gợi thức trong lòng mỗi người tình yêu quê hương, yêu văn hóa, yêu những giá trị truyền thống cần được trân trọng và gìn giữ.
Nhà văn André Gide từng nói: “Nghệ thuật chính là sự cộng hưởng giữa vẻ đẹp và tâm hồn con người”. Với “Hương cuội”, Nguyễn Tuân đã thực sự làm nên một tác phẩm mang chiều sâu tư tưởng và vẻ đẹp nghệ thuật. Trong thời buổi hôm nay, khi sự xâm lấn của văn hóa hiện đại đang khiến nhiều giá trị truyền thống bị mai một, “Hương cuội” như một hồi chuông nhắc nhở mỗi chúng ta hãy biết trân trọng, giữ gìn và phát huy những tinh hoa văn hóa dân tộc, bởi đó chính là cội rễ bền vững làm nên bản sắc Việt Nam.
