Phân tích truyện Con chó xấu xí của Kim Lân

Bình chọn

Đề bài: Phân tích truyện “Con chó xấu xí” của Kim Lân

CON CHÓ XẤU XÍ

(Kim Lân)

(Lược dẫn: Vợ của nhân vật xưng “tôi” mua một con chó, nhưng nó rất xấu xí nên chẳng ai dám đến gần. Mấy người quen của nhân vật “tôi” định bụng sẽ giết thịt nó để làm một chầu nhậu, nhưng rồi giặc đến, mọi người đều phải bỏ làng chạy giặc. Vì vướng víu nên gia đình, nhân vật “tôi” đành phải bỏ con chó lại nhà cụ bếp Móm và nhờ cụ nuôi hộ. Trước khi ra đi, vợ của nhân vật “tôi” đã xích con chó vào gốc cây để nó khỏi chạy theo).

“Ắng!… Ắng! Ắng!…” Tiếng con chó lồng lộn, cuống quít đằng sau bước chân tôi. Nó như gọi tôi, nó như kêu cứu, như than khóc, oán trách…

Ra khỏi ngõ tôi thoảng nghe tiếng chị vợ cả nói với chồng:

– Vợ chồng nhà ấy họ đi đấy à? Này, họ bỏ lại con chó cậu ạ.

Và tiếng anh chồng dấm dẳn:

– Đến người cũng chả chắc giữ được nữa là con chó!…

Tôi xóc lại cái quai ba lô, bước theo hút cái bóng nhà tôi đang đi xăm xắm xuống đồi.

[…]

Tiếng con chó từ trong nhà cụ bếp Móm đưa ra vẫn nghe rõ mồn một “Ắng!… Ắng! Ắng!…”. Tiếng con chó da diết, nhọn hoắt xói vào ruột gan tôi. “Thôi để chuyến này về tao nuôi. Tao sẽ nuôi mày, tao không bỏ mày đâu…”.

Tôi nhủ thầm với tôi một lần nữa như vậy.

(Lược một đoạn: sau khi giặc rút, gia đình nhân vật “tôi” về lại làng, nhưng nhân vật “tôi” đã quên bẵng con chó).

Một hôm tôi chợt thấy cặp kính trắng lấp loáng của Đặng “cồn” từ đầu ngõ đi vào, bấy giờ tôi mới giật mình, sực nhớ đến con chó. Tôi quay lại hỏi nhà tôi:

– À, mình này! Con chó nhà ta đâu nhỉ? Mình chưa vào trong cụ bếp dắt nó về à?

Nhà tôi đứng ngẩn ra một lúc. Có lẽ nhà tôi cũng không ngờ rằng tôi đã về bằng ấy ngày giời rồi vẫn không nói chuyện con chó ấy với tôi.

– Nó chết rồi!… – Nhà tôi nói khe khẽ.

– Chết rồi? Làm sao mà chết được?…

Tôi trố mắt lên hỏi lại. Nhà tôi cúi mặt xuống, thở dài:

– Nó chết thương lắm cơ mình ạ. Không phải nó chết trong cụ bếp Móm đâu. Nó về nhà ta nó chết đấy.

Nhà tôi ngừng lại, cắn môi chớp chớp hai mắt nhìn ra ngoài sân. Lát sau, nhà tôi đứng dậy mời Đặng vào trong nhà, rót nước mời anh rồi mới tiếp tục câu chuyện.

Chao ôi! Con chó xấu xí ấy của tôi! Con chó từ lúc mua, đến lúc chết không được một lần vuốt ve! Nó đã chết một cách thảm thương và trung hậu quá. Từ hôm vợ chồng tôi gửi lại nó cho ông cụ bếp Móm, con chó không chịu ăn uống gì. Nó chỉ kêu. Nó kêu suốt ngày, suốt đêm. Một đêm, ông cụ bếp không thấy con chó kêu nữa, thì ra nó đã xổng xích đi đâu mất rồi.

Hôm nghe tin giặc rút, ở trong khe đồn Khau Vắt dọn về, nhà tôi tạt vào nhà cụ bếp Móm định đem con chó về nhân thể, nhưng vào đến nơi thì nó không còn đấy nữa. Lúc ấy nhà tôi cũng yên trí là con chó mất rồi. Chắc chắn nó sẽ lạc vào một trại ấp nào đấy và người ta làm thịt nó.

Nhưng khi nhà tôi về đến nhà, bà con xóm giềng vừa chạy sang láo nháo thăm hỏi thì, ở ngoài vườn sau, có mấy tiếng chó hú lên thảm thương và ghê rợn.

Từ sau bụi dứa rậm rạp, con chó khốn khổ ấy lảo đảo đi ra. Người nó run lên bần bật. Nó gầy quá, chỉ còn một dúm xương da xộc xệch, rụng hết lông. Nó đói quá, đi không vững nữa. Nó đi ngã dụi bên này, dụi bên kia. Rồi nó không còn đủ sức mà đi nữa. Nó nằm bệt trên đất, rúm người lại, lết lết về phía nhà tôi. Lúc ấy cả người nó chỉ còn có cái đuôi là còn ngó ngoáy được để mừng chủ và cái lưỡi liếm liếm vào tay chủ. Khốn nạn con chó! Được gặp chủ nó mừng quá. Từ trong hai con mắt đờ đẫn của nó mấy giọt nước chảy ra. Lát sau thì nó không liếm được nữa, cái đuôi ngoáy yếu dần, yếu dần rồi im hẳn. Nó chết.

Tôi tối sầm mặt lại, vừa thương xót con chó, vừa thấy xấu hổ. Quả thật tôi chỉ là một thằng tồi. Một thằng ích kỷ. Tôi chỉ nghĩ đến mình và vợ con mình. Đến như con chó mình nuôi, mình đối xử với nó có được như cái tình nghĩa của nó đối xử với mình đâu?

[…]

(Trích Con chó xấu xí, Kim Lân, in trong Tuyển tập Kim Lân, NXB Văn học)

Mục lục nội dung

Dàn ý Phân tích truyện Con chó xấu xí của Kim Lân

I. Mở bài

Giới thiệu tác giả Kim Lân: cây bút chuyên viết truyện ngắn, am hiểu sâu sắc đời sống nông thôn và con người Việt Nam, thường viết về những số phận nhỏ bé mà giàu tình nghĩa.
Giới thiệu tác phẩm “Con chó xấu xí”: một trong những truyện ngắn đặc sắc của ông, thể hiện sâu sắc cái nhìn nhân văn về tình nghĩa, đồng thời phê phán lối sống vô cảm.
Nêu cảm nhận khái quát: Truyện ngắn đã lay động lòng người bởi câu chuyện giản dị mà thấm thía, giúp ta soi lại chính mình, biết quý trọng hơn tình nghĩa ở đời.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và chủ đề tác phẩm

Nội dung chính của câu chuyện:
- Gia đình nhân vật “tôi” mua về một con chó xấu xí, đối xử với nó hờ hững, thậm chí có lúc dự tính giết thịt.
- Khi chạy giặc, họ bỏ con chó lại. Thế nhưng, con chó xấu xí ấy vẫn lết về tìm chủ, vẫy đuôi mừng rỡ và chết ngay sau đó.
- Hành động ấy khiến nhân vật “tôi” day dứt, hối hận và tự nhận mình là kẻ tồi tệ, ích kỷ.
Chủ đề và ý nghĩa: Qua câu chuyện cảm động về con chó xấu xí, Kim Lân đã:
- Ngầm phê phán thói vô cảm, ích kỷ của con người đối với những số phận bé nhỏ, bất hạnh.
- Khơi dậy và nhắc nhở con người phải sống tình nghĩa, thủy chung, biết trước sau như một.
- Đồng thời chỉ ra rằng: ai sống vô tình, vô nghĩa rồi cũng phải chịu sự giày vò của lương tâm.

2. Phân tích các nhân vật tiêu biểu

Nhân vật con chó xấu xí:
- Là một “nhân vật” đặc biệt mang tính biểu tượng:
  - Biểu tượng cho những con người xấu số, bị ruồng bỏ, coi thường, hắt hủi trong xã hội.
  - Nhưng lại có phẩm chất cao đẹp: trung thành, thủy chung, biết ơn, sống tình nghĩa đến tận giây phút cuối cùng.
- Hình ảnh con chó lết về tìm chủ, vẫy đuôi rồi mới chết là chi tiết cao trào giàu sức lay động, toát lên thông điệp: đôi khi những “kẻ xấu xí, vô dụng” lại có tấm lòng đẹp đẽ hơn người.
Nhân vật “tôi” (người kể chuyện):
- Ban đầu là một người đàn ông vô tâm, vô tình, thể hiện rõ ở thái độ:
  - Hờ hững, xa lánh con chó xấu xí, sẵn sàng đồng ý cho người khác giết thịt.
  - Khi chạy giặc, bỏ mặc nó ở lại dù có hứa sẽ chăm nom.
- Nhưng sâu trong lòng vẫn còn mầm thiện lương, biết xót xa, day dứt khi nhớ tới nó.
- Đặc biệt khi nghe vợ kể về cái chết của con chó, “tôi” đã tự thú nhận cay đắng:
  
  “Quả thật tôi chỉ là một thằng tồi. Một thằng ích kỷ…”
- Qua đó cho thấy lương tâm con người luôn biết tự vấn, để thức tỉnh tình nghĩa đã bị lãng quên.
Nhân vật người vợ:
- Hiện lên là người phụ nữ nông thôn chất phác, nhân hậu:
  - Người đã mua con chó về, chăm sóc nó.
  - Khi kể về cái chết của nó thì kìm nén xúc động: “chị cắn môi, chớp chớp hai mắt nhìn ra sân”.
- Thể hiện tình thương cảm với những sinh linh nhỏ bé, khơi dậy cả sự hối hận trong chồng.

3. Phân tích đặc sắc nghệ thuật

Ngôi kể và điểm nhìn: Truyện được kể ở ngôi thứ nhất, điểm nhìn là nhân vật “tôi”, người trực tiếp tham gia câu chuyện.
Cách xây dựng tình huống truyện:
- Tình huống giàu kịch tính, giàu ý nghĩa nhân văn: Con chó bị bỏ rơi nhưng vẫn lết về tìm chủ để được gặp lại rồi mới chết.
- Tình huống ấy làm nổi bật sự trái ngược giữa lòng trung thành của con chó và sự vô tâm của con người, khiến người đọc xúc động, đồng thời suy ngẫm về cách sống của mình.
Cốt truyện giản dị mà sâu sắc: Chỉ xoay quanh số phận và cái chết của một con chó, nhưng mở ra vấn đề đạo lý lớn: cách con người đối xử với tình nghĩa, lòng thủy chung.

III. Kết bài

Khẳng định giá trị tác phẩm: “Con chó xấu xí” là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách Kim Lân: dung dị mà sâu xa, lay động lòng người bằng chất nhân văn thấm thía.
Truyện giúp ta tự soi lại chính mình, để biết sống tình nghĩa, trân trọng những mối quan hệ quanh ta, không vô cảm, không ích kỷ; để không bao giờ phải xấu hổ trước chính lương tâm mình.

Bài văn mẫu Phân tích truyện Con chó xấu xí của Kim Lân

Nhà văn Kim Lân là một trong những cây bút tiêu biểu của nền văn học Việt Nam hiện đại. Với vốn sống phong phú, sự tinh tế và nhân hậu trong cách quan sát con người, Kim Lân đã để lại cho bạn đọc nhiều truyện ngắn giàu ý nghĩa, đi sâu vào đời sống tâm hồn của những con người nghèo khó mà vẫn giữ vẹn nguyên tình nghĩa. “Con chó xấu xí” chính là một trong những tác phẩm xuất sắc của ông, không chỉ giàu tính nhân văn mà còn mang nhiều nét nghệ thuật độc đáo.

Kim Lân vốn nổi tiếng là cây bút gắn bó với làng quê Bắc Bộ, am hiểu phong tục và tâm lí người nông dân. Ngôn ngữ truyện của ông giản dị, gần gũi, mộc mạc như chính lời ăn tiếng nói của người dân quê. “Con chó xấu xí” là truyện ngắn tiêu biểu trong tập truyện cùng tên xuất bản năm 1962 mang đậm phong cách của nhà văn. Câu chuyện xoay quanh một con chó có hình thức xấu xí, bị nhân vật “tôi” đối xử lạnh nhạt, hờ hững. Giữa lúc chạy loạn vì chiến tranh, gia đình nhân vật “tôi” bỏ rơi nó, để rồi khi trở về, con chó vẫn cố lết về gặp lại chủ, vẫy đuôi mừng rỡ rồi mới chết. Hình ảnh đó đã lay động tâm hồn nhân vật “tôi”, khiến anh day dứt, hối hận về sự vô tình của chính mình.

Truyện mượn chuyện loài vật để nói về tình người, qua đó Kim Lân gửi gắm chủ đề quen thuộc mà sâu sắc: đề cao lòng trung hậu, sống tình nghĩa trước sau như một, đồng thời phê phán thói vô tình vô nghĩa trong cuộc đời. Đây là mạch nguồn chủ đề rất giàu sức gợi trong văn học, bởi nó chạm đến cốt lõi đạo lí làm người. Kim Lân đã lựa chọn một con chó loài vật vốn trung thành, tình nghĩa để phơi bày, đối sánh cái đẹp đẽ của lòng trung hậu với sự vô tâm, hờ hững của con người. Trong câu chuyện, chỉ vì ngoại hình xấu xí mà con chó bị mọi người ghẻ lạnh, xa lánh. Khi chạy giặc, cả gia đình đành bỏ lại nó dù nghe nó tru lên như tiếng khóc. Thế nhưng, mặc cho bị đối xử tệ bạc, con chó vẫn lẳng lặng rời nhà cụ Móm, lặn lội tìm về nhà chủ cũ chỉ để gặp lại người mình gắn bó. Và chỉ sau khi nhìn thấy vợ nhân vật “tôi”, nó mới lặng lẽ trút hơi thở cuối cùng.

Hình ảnh ấy gây xúc động mạnh, bởi nó không chỉ kể về một con vật nhỏ bé mà còn như tượng trưng cho những kiếp người bất hạnh, bị hắt hủi trong xã hội nhưng vẫn sống thuỷ chung, tình nghĩa. Ngược lại, nhân vật “tôi” lại đại diện cho một bộ phận người hời hợt, chỉ biết nghĩ cho mình, sẵn sàng quên đi lời hứa chăm sóc con chó. Phải đến lúc chứng kiến cái chết đau đớn của nó, nhân vật này mới tự thú: “Quả thật tôi chỉ là một thằng tồi. Một thằng ích kỉ. Tôi chỉ nghĩ đến mình và vợ con mình. Đến như con chó mình nuôi, mình đối xử với nó có được như cái tình nghĩa của nó đối xử với mình đâu?”. Đó chính là sự tự vấn lương tâm sâu sắc mà Kim Lân muốn gieo vào lòng mỗi bạn đọc, để ai cũng biết trân trọng, giữ gìn tình nghĩa trong cuộc đời.

Không chỉ đặc sắc ở nội dung, “Con chó xấu xí” còn gây ấn tượng bởi bút pháp nghệ thuật tinh tế. Trước hết là ở ngôi kể xưng “tôi”, đặt nhân vật vào vị trí người tự thuật, tự thú. Nhờ vậy, câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi, để mỗi rung động, hối hận của nhân vật cũng truyền nguyên vẹn sang người đọc. Kim Lân xây dựng tình huống truyện tuy không gay cấn nhưng lại giàu tính nhân văn: con chó bị bỏ rơi giữa cảnh loạn lạc, cuối cùng vẫn cố tìm về chỉ để được gặp lại chủ rồi mới chết. Tình huống ấy làm bật lên đối lập giữa lòng trung hậu của con chó với sự thờ ơ của con người, từ đó gợi thức tỉnh, làm người đọc không khỏi ngậm ngùi, suy ngẫm.

Ngoài ra, Kim Lân còn rất thành công trong miêu tả diễn biến tâm lí. Tác giả đã diển tả sự chuyển biến tâm trạng của nhân vật “tôi” một cách tự nhiên qua các sự kiện: từ thái độ ghẻ lạnh ban đầu, đến chút thắc thỏm khi hỏi thăm về con chó, rồi nghẹn ngào khi nghe kể nó chết, cuối cùng là dằn vặt hổ thẹn. Đặc biệt, việc đặt con chó xấu xí vốn bị xem thường vào vị trí nhân vật trung tâm, còn con người lại rơi vào thế bị phê phán, đã góp phần khắc hoạ sâu sắc giá trị nhân đạo của tác phẩm, khơi dậy trong lòng người đọc sự trân quý những phẩm chất đẹp đẽ, dù ở bất cứ đâu, dưới hình hài nào.

Tất cả những yếu tố ấy đã làm nên sức hấp dẫn riêng của truyện ngắn “Con chó xấu xí”. Chỉ bằng câu chuyện nhỏ về một con chó, Kim Lân đã gợi mở biết bao triết lí sâu xa về lẽ sống ở đời. Đọc xong, ta càng thấm thía rằng: vẻ bề ngoài không phản ánh hết giá trị bên trong, cái đáng quý nhất vẫn là tấm lòng trung hậu, nghĩa tình. Đồng thời, truyện còn khiến mỗi chúng ta phải tự nhìn lại chính mình: có khi nào ta vô tình, hờ hững, để đến lúc mất đi mới hối tiếc?

Truyện ngắn “Con chó xấu xí” mang đậm giá trị nhân văn, nhẹ nhàng mà thấm thía, góp phần làm nên dấu ấn Kim Lân trong lòng người đọc. Truyện sẽ còn sống mãi, như một lời nhắc nhở thiết tha: Hãy biết yêu thương, trân trọng và sống tình nghĩa, để không bao giờ thấy mình là “một thằng tồi” trước lương tâm.