Đề bài: Phân tích truyện Đôi mắt của Lê Đình Bích.
Bài làm
Trong dòng chảy văn học viết về chiến tranh và hậu chiến của Việt Nam, có những tác phẩm không cần đến âm vang của bom đạn hay những trang bi tráng đẫm máu, mà vẫn đủ sức lay động lòng người bằng những lát cắt đời thường, lặng lẽ mà sâu xa. Truyện ngắn Đôi mắt của Lê Đình Bích thuộc về mạch nguồn ấy. Bằng một câu chuyện giản dị xoay quanh cuộc gặp gỡ của những người lính năm xưa, tác phẩm không chỉ tôn vinh vẻ đẹp bền chặt của tình đồng chí, đồng đội, mà còn khắc họa nỗi đau âm thầm, dai dẳng mà chiến tranh để lại trong kiếp người.
Câu chuyện mở ra trên chuyến tàu với hình ảnh ba người lính cũ, giữa những hồi ức chập chờn của thời gian, cùng nhắc về anh Hai Sáng – người từng được xem là “đôi mắt” của cả đơn vị. Trong một tập thể những người lính Nam Bộ chân chất, ít chữ nghĩa, Hai Sáng nổi bật bởi khả năng đọc, viết. Đôi mắt sáng của anh không chỉ giúp đồng đội nhận mặt con chữ, mà còn soi tỏ những tâm tư, nỗi nhớ, những khát khao rất người nơi chiến trường khốc liệt. Anh trở thành chỗ dựa tinh thần, là người bạn tri kỉ, gắn bó với mọi người bằng sự gần gũi, hồn nhiên. Những kỉ niệm tưởng như vụn vặt – những lần cõng anh để nghe đọc thư, những trò đùa nghịch vô tư – lại làm hiện lên một tình đồng đội ấm áp, chân thành, giúp con người vượt qua hiểm nguy và thiếu thốn của chiến tranh.
Nhưng chiến tranh không chỉ tàn phá trong những năm tháng bom đạn, mà còn để lại những vết thương kéo dài sang cả thời bình. Khi hòa bình vừa đến, Hai Sáng lại trở thành nạn nhân của một quả mìn còn sót lại, vĩnh viễn mất đi đôi mắt. Cuộc hội ngộ giữa anh và đồng đội cũ vì thế mang theo nỗi nghẹn ngào không nói thành lời. Ba người lính òa khóc như những đứa trẻ, còn Hai Sáng – giờ đây là Hai Mù – vẫn giữ nụ cười hiền hậu, giọng nói bình thản đến xót xa. Câu nói giản dị mà ám ảnh: “Chiến tranh thì sáng, mà hòa bình lại tối” vang lên như một tiếng thở dài cay đắng, vừa là nỗi đau riêng của số phận, vừa là lời tố cáo thầm lặng về những hệ lụy khốc liệt mà chiến tranh để lại, ngay cả khi tiếng súng đã lắng im.
Hình tượng “đôi mắt” trong truyện mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Đôi mắt sáng của Hai Sáng khi xưa là ánh sáng của tri thức, của niềm tin, của sự kết nối giữa những con người cùng chung lý tưởng. Đôi mắt mù lòa sau chiến tranh lại là dấu ấn không thể xóa nhòa của mất mát và hi sinh. Thế nhưng, nghịch lý ở chỗ, trong đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng ấy, tâm hồn Hai Sáng vẫn tỏa ra một thứ ánh sáng khác – ánh sáng của tình người, của lòng thủy chung với đồng đội, của niềm tin vào cuộc sống. Sự tàn tật về thể xác không thể làm lu mờ vẻ đẹp nhân hậu và kiên cường trong con người anh.
Không dừng lại ở việc khắc họa số phận cá nhân, Đôi mắt còn làm nổi bật sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội – thứ tình cảm được tôi luyện trong gian khổ, mất mát. Cuộc hành trình tìm bạn, những cái ôm nghẹn ngào, những giọt nước mắt không kìm nén là minh chứng cho mối gắn bó keo sơn mà chiến tranh đã hun đúc. Qua đó, tác phẩm gợi nhắc rằng chính tình người, tình đồng đội đã nâng đỡ con người Việt Nam đi qua những năm tháng tăm tối nhất của lịch sử.
Truyện khép lại bằng một dư âm buồn khi nỗi day dứt về bức thư chưa kịp viết cho người vợ liệt sĩ vẫn còn đó. Nhưng chính những giọt nước mắt rơi từ đôi mắt mù của Hai Sáng lại thắp lên niềm tin: ánh sáng của tình yêu thương, của nhân phẩm và lòng trung thành sẽ không bao giờ tắt. Như một khúc nhạc trầm giữa đời sống ồn ào, Đôi mắt của Lê Đình Bích buộc người đọc chậm lại để suy ngẫm về những mất mát âm thầm mà chiến tranh để lại, từ đó biết trân trọng hơn giá trị của hòa bình hôm nay. Và qua ánh sáng vô hình phát ra từ đôi mắt mù lòa ấy, ta càng thêm kính trọng những con người bình dị mà vĩ đại – những người đã đánh đổi tuổi trẻ, hạnh phúc riêng tư để thắp sáng ngày mai cho Tổ quốc.
