NLVH về quan niệm: Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại

Đề bài: Bàn về thơ, nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn quan niệm: “Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại. Tôi ngờ bản thân người viết cũng chẳng bao giờ kiểm soát hết được những gì lóe lên trong tia lửa ấy. Sáng tạo nghệ thuật là thế ; phải thế mới là nghệ thuật”  (Chu Văn Sơn –Thơ, điệu hồn và cấu trúc –NXB Giáo dục ,2007)

Bài làm NLVH về quan niệm: Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại

I. MỞ BÀI

• Dẫn dắt: Thơ ca là tiếng nói của tâm hồn, là kết tinh của cảm xúc mãnh liệt, nơi những rung động chân thành nhất của con người được thăng hoa thành nghệ thuật.

• Giới thiệu ý kiến của Chu Văn Sơn: “Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại…”

• Nêu vấn đề nghị luận: Ý kiến khẳng định bản chất độc đáo, không lặp lại của sáng tạo nghệ thuật, đặc biệt là trong thơ – nơi cảm xúc bộc phát, tinh tế và không thể điều khiển.

• Giới thiệu hướng triển khai: Làm sáng tỏ quan niệm trên qua bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh.

Thơ ca là nơi con người cất lên tiếng nói của tâm hồn, là kết tinh của những cảm xúc chân thành và những rung động mãnh liệt nhất trước cuộc sống. Mỗi bài thơ ra đời không chỉ là sản phẩm của ngôn từ, mà còn là kết quả của một khoảnh khắc thăng hoa khi cảm xúc và trí tuệ giao hòa tạo nên “tia lửa” nghệ thuật. Bởi thế, nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn từng khẳng định: “Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại. Tôi ngờ bản thân người viết cũng chẳng bao giờ kiểm soát hết được những gì lóe lên trong tia lửa ấy.” Ý kiến ấy đã diễn tả sâu sắc bản chất độc đáo của sáng tạo thơ ca, nơi cảm xúc là thứ tự do, bất ngờ và không thể lặp lại. Từ quan niệm đó, khi đến với bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh, ta nhận ra rõ hơn “tia lửa” nghệ thuật không thể trùng lặp – vừa là dấu ấn riêng của hồn thơ nữ, vừa là tiếng nói chung của con người trong khát vọng yêu thương vĩnh hằng.

II. Thân bài

1.Giải thích:

– Mỗi bài thơ là một lần lóe sáng, một tia lửa không lặp lại: Nói tới cảm xúc thơ, cảm xúc của nhà thơ không sống lại hai lần trước mỗi sự vật khác nhau.

– Bản thân mỗi người viết cũng chẳng bao giờ kiểm soát hết được những gì lóe lên trong tia lửa ấy: cảm xúc thơ tuân theo quy luật của trái tim, của tâm hồn, nó không tuân theo quy luật của lí trí.

=>Ý kiến của nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn phản ánh được bản chất của quá trình sáng tác một bài thơ nói riêng và của quá trình sáng tạo nghệ thuật nói chung ở mỗi nghệ sĩ.

2. Bàn luận:

* Ý Kiến trên nói đến đặc trưng cơ bản của thơ trữ tình :

– Mỗi bài thơ được viết ra xuất phát từ những rung động thẩm mỹ, từ tư tưởng mãnh liệt của nhà thơ trước cuộc đời. Nó là kết quả của phút thăng hoa trong tâm hồn, xúc cảm của mỗi thi nhân. Khi cảm xúc đã qua đi thì không bao giờ lấy lại được. Mỗi bài thơ là một điệu hồn cảm xúc riêng ,trước một sự vật ,hiện tượng riêng, thể hiện những tình cảm và rung động riêng của mỗi nhà thơ nên không bao giờ lặp lại , ngay cả trong sáng tác của một thi nhân.

– Thơ là tiếng nói của tâm hồn cảm xúc nên chỉ khi nào người nghệ sĩ có cảm xúc dạt dào, mãnh liệt với cuộc đời dòng thơ mới tuôn chảy. Thơ chỉ chào đời khi con người có nhu cầu được chia sẻ, đòng cảm, được giãi bày cảm xúc cá nhân. Nó không tuân theo quy luật của lí trí mà theo quy luật của trái tim, của tâm hồn. Vì vậy bản thân người nghệ sĩ không bao giờ kiểm soát hết được những gì lóe lên trong tia lửa cảm xúc ấy.

*Ý kiến trên đã thể hiện rõ bản chất của quá trình sáng tạo nghệ thuật:

– Sáng tạo nghệ thuật đòi hỏi người nghệ sĩ phải có rung động mãnh liệt với cuộc đời, phải có cảm hứng mới tạo tác được tác phẩm hay. Người nghệ sĩ phải “sống toàn tâm, toàn trí, sống toàn hồn”(Xuân Diệu), phải sống cuộc đời của nhiều số phận, nhiều tâm hồ để dâng cho cuộc sống những đóa hoa nghệ thuật cũng là những đóa hoa đời đẹp đẽ, tươi trong.

– Dù tác phẩm của người nghệ sĩ chỉ được bật lên trong khoảnh khắc và thể hiện một khoảnh khắc mãnh liệt của tâm hồn cá nhân nó phải mang giá trị vững bền, ý nghĩa khái quát,phải nói được tiếng nói sâu thẳm của hàng triệu trái tim đồng điệu. Tuy nhiên, quan trọng hơn tác phẩm đó không chỉ mang dấu ấn riêng của cảm xúc mà phải có hình thưc biểu hiện riêng, giọng điệu riêng. Đó phải là một tia lửa không lặp lại người khác và không lặp lại chính mình.

3. Cảm nhận Sóng của Xuân Quỳnh  để làm sáng tỏ quan niệm.

a.    Giới thiệu tác giả,  tác phẩm:

– Phong cách thơ Xuân Quỳnh

– Vị trí của bài thơ Sóng trong sự nghiệp thơ ca của Xuân Quỳnh và trong giai đoạn văn học 1945 – 1975.

b. Sóng trước hết là tiếng nói say mê, thành thực với  riêng mình, cho riêng mình, cốt để bộc lộ bản ngã, bản sắc độc đáo của Xuân Quỳnh

– Đó là tiếng nói của nhu cầu tự nhận thức, tự giãi bày tiếng nói bên trong của trái tim nữ sĩ  trong tình yêu một cách chân thành, say mê.

+ Nhận thức những biến động phong phú và phức tạp của trạng thái tâm hồn mình khi yêu.

+ Nhận thức tình yêu vốn bí ẩn và phức tạp, khao khát được thấu hiểu, được khẳng định mình trong tình yêu.

+ Bộc bạch một trái tim tha thiết yêu thương qua nỗi nhớ sâu sắc, mãnh liệt và cả ý thức giữ gìn một tình yêu chung thủy; khao khát một hạnh phúc trọn vẹn.

– Đó là chân dung tự bạch  của nữ sĩ, của một  hồn thơ giản dị, hồn nhiên tươi tắn, chân thành mà cũng rất táo bạo mãnh liệt trong tình yêu-> bản ngã, bản sắc độc đáo

C.Bản ngã, bản sắc độc đáo của Xuân Quỳnh thể hiện dấu ấn tài năng nghệ thuật của nữ sĩ

+ Bài thơ được kết cấu trên cơ sở nhận thức sự tương đồng, sự hòa hợp giữa hai nhân vật trữ tình sóng và em: Em – chủ thể trữ tình phân thân để chiêm nghiệm về sóng. Trong cái nhìn và sự cảm nhận của em, sóng là sóng nước, là trái tim và sự sống của biển. Khi sóng cũng là em – chủ thể trữ tình hóa thân để nói tiếng nói của mình trong khát vọng tình yêu của một tâm hồn giàu nữ tính. Trong trường hợp này, sóng và em cộng hưởng, hòa nhập vào nhau.

+ Thể thơ năm chữ tạo âm điệu sâu lắng, dạt dào, như âm điệu của những con sóng biển và cũng là sóng lòng của người phụ nữ khi yêu.

+ Cách ngắt nhịp linh hoạt, phóng khoáng và cách gieo vần, phối âm độc đáo, giàu sức liên tưởng.

+ Giọng thơ vừa thiết tha, đằm thắm, vừa mãnh liệt sôi nổi, vừa hồn nhiên, nữ tính.

+ Ngôn ngữ thơ dung dị mà chọn lọc tinh tế, gợi cảm, hàm súc. Mỗi từ ngữ, hình ảnh, câu thơ đều có độ mở tạo ra mạch ngầm đa nghĩa cho văn bản qua các biện pháp nhân hóa, ẩn dụ, đối lập – tương phản,…

c.  Sóng không chỉ là tiếng nói riêng tư của Xuân Quỳnh mà đã trở thành tiếng nói chung của con người trong tình yêu. Với Sóng, Xuân Quỳnh đã  thể hiện được “cái duyên” của sự gắn bó hòa nhập với cuộc sống bên ngoài, với người đời.

– Những rung động, khao khát trong tình yêu là thuộc tính trong thế giới tâm hồn con người.

– Những lo âu, trăn trở, sự nhạy cảm trong tình yêu luôn là thiên tính của phái nữ.

– Khao khát về một tình yêu, về một hạnh phúc thuỷ chung trọn vẹn qua mọi biến thiên thay đổi của cuộc đời là khao khát mãnh liệt của mọi tâm hồn.

– Trong cuộc sống, tình yêu hướng đến những điều lớn lao cao cả là quy luật nhân bản.

3. Đánh giá khái quát, nâng cao

– Ý kiến bàn về thơ của nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn rất sâu sắc và tinh tế. Nó không chỉ nói lên được bản chất của quá trình sáng tác thơ, sáng tạo nghệ thuật mà nó còn thể hiện được đặc trung cơ bản của thowca và yêu cầu quan trọng nhất đối với người nghệ sĩ.

– Với người đọc, tiếp nhận tác phẩm cần có thái độ trân trọng, có tinh thần đồng cảm, thấu hiểu mới có thể cảm nhận được “bản ngã, bản sắc độc đáo” của người nghệ sĩ và “cái duyên” của sự gắn bó với cuộc sống con người.

-> Định hướng cho người sáng tác và tiếp nhận.

III. KẾT BÀI

– Khẳng định lại vấn đề: Thơ ca là sản phẩm của cảm xúc và trí tuệ hòa quyện, là kết tinh của những khoảnh khắc tâm hồn không bao giờ trở lại.

Mỗi bài thơ đích thực là một lần tâm hồn con người được bừng sáng trong xúc cảm. “Tia lửa” ấy, dù chỉ lóe lên trong khoảnh khắc, lại đủ để soi rọi những chiều sâu vĩnh cửu của đời sống và con người. Quan niệm của Chu Văn Sơn không chỉ khẳng định quy luật sáng tạo nghệ thuật rằng thơ phải được sinh ra từ cảm xúc chân thật và độc nhất mà còn nhắc nhở mỗi người nghệ sĩ phải biết sống hết mình để tìm ra “tia lửa” của riêng mình. Với Sóng, Xuân Quỳnh đã làm được điều đó: chị biến khoảnh khắc xúc cảm thành ngọn sóng bất tử của tình yêu, để từ đó thơ chị trở thành ánh sáng nhân văn, chạm đến trái tim người đọc ở mọi thời.