NLVH về ý kiến Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật

Đề bài: Sách Lí luận văn học (tập 3, Phương Lựu chủ biên – NXB ĐHSP, 2011) viết:

Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phẩm chất thẩm mĩ thể hiện trong sáng tác của những nhà văn ưu tú.

Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? hãy làm rõ cách hiểu của mình qua một vài sáng tác (thuộc văn học lãng mạn Việt Nam 1930-1945) của một tác giả mà anh (chị) đã học, đọc thêm.

Dàn ý NLVH về ý kiến Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật 

I. Mở bài

• Dẫn dắt: Văn học là nghệ thuật của cái đẹp, đồng thời là tiếng nói cá nhân của người nghệ sĩ.

• Giới thiệu nhận định của Phương Lựu và ý nghĩa: nhấn mạnh tầm quan trọng của phong cách đối với nhà văn ưu tú.

• Nêu vấn đề: Giải thích nhận định và làm rõ qua sáng tác của một tác giả lãng mạn 1930-1945 (chọn Thạch Lam).

II. Thân bài

1. Giải thích nhận định

• Khái niệm phong cách nghệ thuật:

  • Phạm trù thẩm mĩ, là sự thống nhất ổn định của hệ thống hình tượng, phương tiện biểu hiện nghệ thuật.

  • Thể hiện cái nhìn độc đáo, riêng biệt của nhà văn về cuộc đời, có thể nhận ra qua tác phẩm, trào lưu, hoặc cả nền văn học dân tộc.

• Ý nghĩa của phong cách:

  • Không phải nhà văn nào cũng có phong cách chỉ những cây bút ưu tú, tài năng, bản lĩnh mới tạo được dấu ấn riêng.

  • Phong cách vừa độc đáo vừa bền vững, nhưng luôn đổi mới để phù hợp thời đại.

  • Mang tính thẩm mỹ cao, đem lại cho người đọc khoái cảm nghệ thuật.

• Nguồn gốc của phong cách:

  • Xuất phát từ cá tính sáng tạo (thế giới quan, tâm lý, khí chất, lối sống…).

  • Mang dấu ấn dân tộc và thời đại.

• Biểu hiện của phong cách:

  • Cách nhìn, cảm thụ nghệ thuật về đời sống.

  • Giọng điệu riêng gắn với cảm hứng sáng tác.

  • Sự lựa chọn và xử lý đề tài, chủ đề, đối tượng miêu tả.

  • Sự thống nhất, ổn định trong cách sử dụng phương thức và phương tiện nghệ thuật.

2. Chứng minh qua phong cách của Thạch Lam

a. Cái nhìn và cảm hứng sáng tác

• Cảm hứng nhân đạo, trân trọng cái đẹp bình dị, hướng tới những số phận nhỏ bé, nghèo khổ.

• Tinh tế trong việc phát hiện cái đẹp ẩn sâu trong đời thường.

b. Đặc điểm cốt truyện và kết cấu

• Truyện thường không có nhiều sự kiện gay cấn; thiên về miêu tả tâm trạng, không khí (Hai đứa trẻ, Nhà mẹ Lê).

• Kết cấu mở, chú trọng khắc họa dòng chảy cảm xúc hơn là tình tiết.

c. Khả năng phân tích, miêu tả tâm lí nhân vật

• Tâm trạng nhân vật được khắc họa qua những rung động rất nhỏ (Liên trong Hai đứa trẻ với niềm thương cảm và ước mơ mơ hồ).

• Khắc họa bi kịch đời sống qua cảm xúc nhân vật (mẹ Lê nhớ về những ngày hạnh phúc hiếm hoi trước khi chết).

d. Nghệ thuật đối lập – tương phản

• Hai đứa trẻ: ánh sáng – bóng tối; quá khứ êm đềm – hiện tại tù túng; náo nhiệt của đoàn tàu – tĩnh lặng của phố huyện.

• Nhà mẹ Lê: cơ cực của dân nghèo – giàu sang của nhà ông Bá; nhân hậu của mẹ Lê – sự tàn nhẫn của tầng lớp trên.

e. Giọng văn và chất thơ

• Giọng văn tâm tình, nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình.

• Hình ảnh giàu sức gợi, giàu chất thơ, làm dịu bớt gam màu u tối của hiện thực.

• Ví dụ: bức tranh chiều phố huyện (Hai đứa trẻ) với màu trời, áng mây, tiếng trống thu không; cảnh đêm trăng mùa hạ (Nhà mẹ Lê).

3. Đánh giá

• Thạch Lam đã tạo dựng một phong cách riêng: nhẹ nhàng, sâu lắng, giàu chất thơ và nhân đạo.

• Ý kiến của Phương Lựu hoàn toàn đúng: phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng và nghệ thuật, là dấu ấn của nhà văn ưu tú.

• Phong cách giúp tác giả khẳng định vị trí trong văn học, đồng thời để lại giá trị bền lâu cho người đọc.

III. Kết bài

• Khẳng định lại tầm quan trọng của phong cách nghệ thuật đối với sáng tạo văn học.

• Thạch Lam với phong cách riêng đã đóng góp một tiếng nói độc đáo cho văn học lãng mạn Việt Nam 1930-1945.

• Từ nhận định, người đọc hiểu rằng sáng tạo văn học chân chính không chỉ là viết hay, mà còn là tạo ra một dấu ấn không thể trộn lẫn.

Bài văn mẫu NLVH về ý kiến Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật

Nhà phê bình Xê-khốp từng khẳng định: “Nếu tác giả không có lối đi riêng thì người đó không bao giờ là nhà văn cả, nếu anh không có giọng riêng, anh ta khó trở thành nhà văn hiện thực”. Quan điểm ấy gặp gỡ với nhận định của GS Phương Lựu: “Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phẩm chất thẩm mỹ, thể hiện trong sáng tác của những nhà văn ưu tú”. Quả thực, văn học là nghệ thuật của cái nhìn chủ quan, của sự sáng tạo cá nhân. Một tác phẩm văn chương đích thực không chỉ phản ánh hiện thực mà còn mang trong mình thế giới tư tưởng và mỹ cảm độc đáo của tác giả. Không phải bất cứ cây bút nào cũng tạo dựng được phong cách; chỉ những người có tài năng, bản lĩnh và tâm huyết mới định hình được “giọng” riêng của mình. Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Thạch Lam là một minh chứng tiêu biểu, một nhà văn vừa hiện thực, vừa lãng mạn, để lại phong cách khó lẫn trong lòng độc giả.

Phong cách nghệ thuật, có cội nguồn từ cá tính sáng tạo của mỗi nhà văn. Cá tính sáng tạo là sự hợp thành của những yếu tố như thế giới quan, tâm lý, khí chất, cá tính sinh hoạt phong cách từ đó mà trưởng thành nên cũng mang dấu ấn của dân tộc và thời đại. Có thể dễ dàng nhận ra rằng phong cách của nhà văn trong tác phẩm có bao nhiêu yếu tố trong tác phẩm thì có bấy nhiêu chỗ cho phong cách nhà văn thể hiện. Cụ thể là qua cách nhìn, cách cảm thụ giàu tính khám phá nghệ thuật đối với cuộc đời qua giọng điệu riêng gắn liền với cảm hứng sáng tác. Phong cách còn được biểu hiện qua nét riêng trong sự lựa chọn xử lý, đề tài xác định, chủ đề, đối tượng miêu tả, cuối cùng phong cách thể hiện ở tính thống nhất, ấn định trong cách sử dụng các phương thức và phương tiện nghệ thuật. Các biểu hiện của phong cách văn học không tồn tại, tách rời mà hàm chứa lẫn nhau, tất cả tạo thành một nguyên tắc xuyên suốt trong việc xây dựng hình tượng nghệ thuật, đem lại cho hiện tượng văn học một chỉnh thể vẹn toàn. Và những tác phẩm của Thạch Lam cụ thể là truyện ngắn của ông đã mang phong cách ấn tượng, sâu sắc khó quên trong người đọc..

Đến với phong cách Thạch Lam, một trong những biểu hiện rõ nhất của ông chính là lối tổ chức cốt truyện “phi cốt truyện”, ít sự kiện, ít xung đột, chủ yếu khơi gợi cảm xúc và không khí. “Hai đứa trẻ” là ví dụ tiêu biểu: câu chuyện chỉ xoay quanh một buổi chiều và tối ở phố huyện nghèo, với những hoạt động lặp lại hằng ngày của chị Tí, bác Siêu, lũ trẻ nhặt rác… nhưng lại gợi ra cả một thế giới đời sống tĩnh lặng, buồn man mác. Cốt truyện gần như không có cao trào, song chính nhịp điệu chậm rãi, lời văn dịu dàng, bàng bạc một nỗi buồn đã khắc sâu vào tâm trí người đọc. Tương tự, “Nhà mẹ Lê” cũng là câu chuyện ít tình tiết, chỉ miêu tả cảnh sống lam lũ của một người mẹ nghèo nơi xóm trọ và cái chết thương tâm vì chó cắn. Không gay cấn, không bất ngờ, nhưng truyện vẫn ám ảnh bởi những hình ảnh bi thương: bầy con nheo nhóc, căn lều rách nát, những cơn sốt vật vã. Đó là thứ kịch tính âm thầm của đời sống – thứ mà Thạch Lam tinh tế phát hiện và đưa vào văn chương.

Phong cách của Thạch Lam còn thể hiện ở nghệ thuật phân tích tâm lý nhân vật. Ông thường miêu tả những rung động tinh vi, những chuyển biến mơ hồ của tâm trạng. Trong “Hai đứa trẻ”, Liên hiện lên với những cảm xúc nhẹ nhàng mà sâu lắng: buồn man mác trước buổi chiều quê êm đềm, thương cảm lũ trẻ nghèo nhặt rác, xao xuyến chờ đoàn tàu đêm như chờ một tia sáng từ thế giới khác. Mỗi cảm giác, mỗi hình ảnh đều được miêu tả tỉ mỉ từ mùi đất ẩm của quê hương, ánh sáng leo lét của ngọn đèn dầu, đến tiếng trống thu không vang xa… Cũng như vậy, trong “Nhà mẹ Lê”, những phút cuối đời của nhân vật được khắc họa qua dòng ý nghĩ xen lẫn mê sảng: nhớ về những ngày đủ ăn, nhớ việc làm thuê, nhớ cả cảnh sang giàu nơi nhà ông Bá… tất cả đều cho thấy tấm lòng người mẹ luôn hướng về con, ngay cả khi cận kề cái chết.

Bên cạnh đó, Thạch Lam thường sử dụng thành công thủ pháp tương phản, tạo nên chiều sâu ý nghĩa cho tác phẩm. “Hai đứa trẻ” là bức tranh đối lập giữa ánh sáng leo lét và bóng tối mênh mông, giữa sự ồn ào rực rỡ của đoàn tàu với sự tĩnh lặng u buồn của phố huyện, giữa quá khứ sung túc của Liên và hiện tại nghèo nàn. Trong “Nhà mẹ Lê”, tương phản được đẩy mạnh giữa cảnh sống khốn khổ của dân nghèo với sự giàu sang lạnh lùng của nhà ông Bá, giữa sự hiền lành, nhân hậu của mẹ Lê và sự độc ác, vô cảm của kẻ quyền thế. Nhờ đó, nỗi bất công của xã hội và sự thương xót cho thân phận con người càng trở nên rõ nét.

Không thể không nhắc đến chất thơ, là một yếu tố nổi bật trong phong cách Thạch Lam. Giọng văn của ông thường mang tính tâm tình sâu sắc, giàu hình ảnh và nhạc điệu, tạo cảm giác như đang đọc một bài thơ trữ tình. “Hai đứa trẻ” mở ra bức tranh thiên nhiên mùa hạ êm như nhung, thoảng gió mát, vòm trời lấp lánh sao, ánh đom đóm lập lòe, những chi tiết làm dịu bớt màu xám của đời sống phố huyện. “Nhà mẹ Lê” cũng vậy, trong cảnh nghèo vẫn có những khoảnh khắc ấm áp, như đêm trăng mùa hạ cả xóm bắc chõng ngoài đường trò chuyện, trẻ con nô đùa. Chất thơ ấy không chỉ đẹp ở ngôn từ mà còn là biểu hiện của cái nhìn nhân hậu, trân trọng những niềm vui nhỏ nhoi giữa khốn khó.

Chỉ với sáu năm cầm bút, Thạch Lam đã định hình rõ nét phong cách của mình: một giọng văn nhẹ nhàng mà ám ảnh, giàu chất thơ, giàu lòng nhân ái, thiên về khám phá cái đẹp và cái thiện ẩn sâu trong đời sống bình dị. Ý kiến của Phương Lựu vì thế không chỉ đúng với Thạch Lam mà còn là tiêu chí để đánh giá mọi tác giả. Phong cách chính là “giấy thông hành” để một nhà văn bước vào hàng ngũ những cây bút ưu tú. Đối với độc giả, nhận ra và trân trọng phong cách ấy là cách để cảm thụ trọn vẹn giá trị tinh tế mà văn chương mang lại.

Phong cách nghệ thuật không chỉ đem lại chỗ đứng cho nhà văn, mà còn khẳng định tầm vóc của cả một nền văn học. Thiếu phong cách, tác phẩm dễ rơi vào quên lãng; có phong cách, tác phẩm sẽ sống mãi trong lòng người đọc. Nguyễn Tuân, Nam Cao, Vũ Trọng Phụng hay Thạch Lam, những tên tuổi ấy đã chứng minh rằng: chính sự độc đáo về tư tưởng và nghệ thuật mới làm nên giá trị lâu bền của văn chương. Đọc Thạch Lam, ta thấy một làn gió nhẹ man mác thổi qua tâm hồn, để lại dư vị của yêu thương và đồng cảm, dư vị chỉ có ở những nhà văn biết tìm cái đẹp trong những điều tưởng chừng bình thường nhất.