NLVH về ý kiến: Ta cần dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu

Đề bài: Ta cần dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu. (Phẩm cách của văn chương, Ki Ju Lee, NXB Văn học, tr.147)

Bằng trải nghiệm văn học của bản thân, anh/chị hãy trình bày quan điểm của mình về nhận định trên.

Dàn ý NLVH về ý kiến: Ta cần dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu

a) Mở bài: Dẫn dắt giới thiệu và trích dẫn ý kiến. (0,25 điểm)

b) Thân bài

*Giải thích ý kiến: (1,0 điểm)

– Dành nhiều tâm huyết: sự dụng công, sự đầu tư của nhà văn vào việc viết những câu cuối cùng trước khi khép lại tác phẩm

– Cách nói so sánh: không kém gì đoạn mở đầu nhằm đề cao vai trò của phần kết. Quan niệm thông thường: Khó nhất là đặt bút viết những câu mở đầu.

=> Ý kiến đề cập đến vai trò đặc biệt quan trọng của phần kết thúc trong các tác phẩm nghệ thuật.

* Bàn luận ý kiến. (1,5 điểm)

– Xuất phát từ đặc trưng của văn học: tính hàm súc, cô đọng. Bất kì chi tiết, hình ảnh, sự kiện nào được tạo nên cũng đều “biết nói”, giàu sức gợi. Phần kết thúc không nằm ngoài quy luật đó. Đặc biệt là với thể loại truyện ngắn, một thể tài tự sự cỡ nhỏ, “tập trung miêu tả một mảnh cuộc sống, một biến cố hay một vài biến cố xảy ra trong một giai đoạn nào đó của đời sống nhân vật, biểu hiện một mặt nào đó của tính cách nhân vật, thể hiện một khía cạnh nào đó của đời sống xã hội” (Từ điển văn học). Truyện ngắn có lối hành văn mang đầy ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết. Để thể hiện nổi bật tư tưởng chủ đề tác phẩm, đòi hỏi nhà văn viết truyện ngắn phải có trình độ điêu luyện khả năng dồn nén, sáng tạo chi tiết, lời văn nghệ thuật. Trong đó, đoạn kết đóng vai trò có ý nghĩa quan trọng. Ý nghĩa tư tưởng tác phẩm có khi dồn vào đoạn kết của tác phẩm.

– Kết thúc được hiểu là cách đóng khép lại tác phẩm để hoàn thiện ý đồ nghệ thuật của nhà văn, nhà thơ. Về nguyên tắc không có công thức duy nhất nào cho cách kết thúc tác phẩm. Nhưng sau mỗi kết thúc tác giả phải giúp cho người đọc khám phá được những vấn đề mang tính bản chất, tính quy luật của đời sống, hé mở những dự cảm về tương lai hay sự khẳng định các giá trị của cái Đẹp, giá trị Chân – Thiện – Mỹ cao cả.

– Phần kết thúc là sự thể hiện trọn vẹn và hoàn tất tư tưởng, tình cảm của nhà văn, phản ánh quan niệm, cách nhìn của nhà văn, nhà thơ về cuộc đời. Phần kết thúc còn có vai trò gợi dư ba, sức ám ảnh sâu sắc trong lòng người đọc. Độ mở này tạo quyền chủ động cho người đọc có thể “đồng sáng tạo”, đánh thức liên tưởng, tưởng tượng, gieo vào lòng người đọc một bài học nhân sinh sâu sắc.

=> Vì lẽ đó, nhà văn cần tâm huyết trong việc viết phần kết cho tác phẩm.

* Làm sáng tỏ qua một số tác phẩm truyện trong chương trình Ngữ văn 11 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống hoặc ngoài chương trình (6,0 điểm)

Yêu cầu:

– Bằng trải nghiệm văn học: Thí sinh lựa chọn được những tác phẩm truyện tiêu biểu (trong hoặc ngoài chương trình) để phân tích làm sáng rõ nhận định.

– Đủ số lượng: Thí sinh chọn ít nhất 02 tác phẩm truyện.

– Trong quá trình phân tích, chứng minh; thí sinh cần bám vào vấn đề nghị luận; viết đúng, trúng và làm nổi bật được 02 vấn đề:

+ Tác giả đã lựa chọn cách kết thúc tác phẩm như thế nào

+ Kết thúc như vậy có ý nghĩa gì?

(Trong quá trình phân tích, để làm rõ “tâm huyết” của nhà văn, HS có thể so sánh cách kết thúc tác phẩm với các tác phẩm khác cùng đề tài để thấy được cách nhìn riêng, quan niệm riêng của nhà văn.)

* Đánh giá, mở rộng. (1,0 điểm)

– Sáng tác là một quá trình lao động sáng tạo công phu đầy vất vả, gian nan của người nghệ sĩ. Phần kết của mỗi tác phẩm luôn đặt người nghệ sĩ vào trong thách thức: khơi gợi ở người đọc sự đối thoại, mở ra những chân trời tiếp nhận mới để tác phẩm của mình sống mãi.

– Ý kiến đặt ra yêu cầu với người sáng tạo và người tiếp nhận:

+ Người sáng tạo: trau dồi tài năng, đặc biệt sự cẩn trọng, tâm huyết với nghề nghiệp.

+ Người tiếp nhận: sống hết mình với tác phẩm để hiểu được thông điệp thẩm mỹ của tác giả gửi gắm ở phần kết qua đó có thể sẻ chia, cảm thông, tri âm với tác giả.

c) Kết bài: Đánh giá, khái quát lại, nâng cao vấn đề. (0,25 điểm)

Bài làm NLVH về ý kiến: Ta cần dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu

Trong hành trình sáng tạo văn chương, mỗi chi tiết đều mang trong mình một sứ mệnh thẩm mỹ riêng. Nếu đoạn mở đầu có vai trò “mở cánh cửa” dẫn người đọc bước vào thế giới nghệ thuật, thì phần kết thúc chính là nơi khép lại tác phẩm, để lại dư âm sâu xa trong lòng người tiếp nhận. Bởi vậy, Ki Ju Lee đã đưa ra một nhận định xác đáng: “Ta cần dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu.” Đây là một ý kiến đúng đắn, gợi mở nhiều suy ngẫm về vai trò đặc biệt của đoạn kết trong tác phẩm văn học.

Trước hết, “dành nhiều tâm huyết” là sự đầu tư nghiêm túc, dụng công và trách nhiệm của người cầm bút khi viết những câu chữ cuối cùng của tác phẩm. Cách nói so sánh “không kém gì đoạn mở đầu” nhằm nhấn mạnh rằng phần kết thúc có ý nghĩa quan trọng ngang với phần mở đầu. Nếu mở đầu gây ấn tượng ban đầu, thu hút người đọc, thì kết thúc lại quyết định ấn tượng sau cùng, hoàn thiện trọn vẹn ý đồ nghệ thuật của nhà văn. Nhận định của Ki Ju Lee vì thế đã đề cao vai trò không thể xem nhẹ của phần kết trong mỗi tác phẩm văn chương.

Xét từ đặc trưng của văn học, đặc biệt là truyện ngắn – một thể loại tự sự cỡ nhỏ, có tính hàm súc và cô đọng cao – vai trò của đoạn kết càng trở nên rõ nét. Truyện ngắn thường dồn nén ý nghĩa, tư tưởng vào những chi tiết, hình ảnh giàu sức gợi, trong đó đoạn kết có thể xem là “điểm hội tụ” của toàn bộ tác phẩm. Không ít truyện ngắn để lại dấu ấn sâu sắc chính nhờ cách kết thúc độc đáo, bất ngờ hoặc giàu dư ba, khiến người đọc suy ngẫm mãi sau khi trang sách đã khép lại. Đoạn kết không chỉ khép lại câu chuyện mà còn mở ra những chiều sâu nhận thức về con người và cuộc đời, khẳng định các giá trị nhân văn, Chân – Thiện – Mỹ cao đẹp.

Vai trò ấy được thể hiện rõ trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao. Tác phẩm kết thúc bằng cái chết bi thảm của Chí Phèo sau khi giết Bá Kiến, cùng hình ảnh “lò gạch cũ bỏ không”. Đây không đơn thuần là sự khép lại số phận một con người mà còn gợi mở vòng luẩn quẩn của bi kịch: những Chí Phèo khác có thể tiếp tục ra đời trong xã hội tàn nhẫn ấy. Đoạn kết cho thấy tâm huyết lớn lao của Nam Cao khi ông không né tránh hiện thực đau đớn, đồng thời đặt ra câu hỏi nhức nhối về con đường sống của người nông dân bị tha hóa, bị cự tuyệt quyền làm người.

Tương tự, trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân, đoạn kết với hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng và đoàn người đói đi phá kho thóc Nhật mang ý nghĩa đặc biệt. Sau chuỗi ngày đói khát, tăm tối, hình ảnh ấy đã mở ra một ánh sáng của niềm tin, của con đường cách mạng. Đó không chỉ là kết thúc câu chuyện về một gia đình nhỏ mà còn là lời khẳng định về sức sống, khát vọng đổi đời của con người Việt Nam trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Rõ ràng, đoạn kết được Kim Lân chăm chút kĩ lưỡng, trở thành điểm tựa tư tưởng cho toàn bộ tác phẩm.

Từ những tác phẩm trên, có thể thấy rằng phần kết thúc là nơi nhà văn bộc lộ trọn vẹn quan niệm nghệ thuật và nhân sinh của mình, đồng thời tạo dư ba, sức ám ảnh lâu dài trong lòng người đọc. Một đoạn kết thành công không khép chặt mọi ý nghĩa mà thường mang độ mở, khơi gợi sự đồng sáng tạo, buộc người đọc phải tiếp tục suy ngẫm, đối thoại với tác phẩm.

Như vậy, nhận định của Ki Ju Lee là hoàn toàn xác đáng. Sáng tác văn chương là một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, đòi hỏi người nghệ sĩ phải dành trọn tâm huyết cho từng chi tiết, đặc biệt là phần kết thúc – nơi tác phẩm “ở lại” lâu nhất trong tâm trí người đọc. Ý kiến ấy không chỉ đặt ra yêu cầu cao đối với người sáng tạo mà còn nhắc nhở người tiếp nhận cần đọc sâu, cảm sâu để thấu hiểu thông điệp thẩm mỹ mà nhà văn gửi gắm.

Như vậy, đoạn mở đầu giúp tác phẩm cất tiếng nói đầu tiên, còn đoạn kết quyết định sức sống lâu dài của tác phẩm trong lòng người đọc. Bởi thế, việc dành nhiều tâm huyết cho phần kết thúc của cuốn sách không kém gì đoạn mở đầu chính là biểu hiện của phẩm cách và trách nhiệm cao cả của người cầm bút đối với văn chương và cuộc đời.