NLVH về ý kiến của Nguyễn Đình Thi: Cái kì diệu ấy của tiếng nói trong thơ, có lẽ chăng ta tìm nó trong nhịp điệu, trong nhạc của thơ

Đề bài:

Trong Mấy ý nghĩ về thơ, Nguyễn Đình Thi viết: “Cái kì diệu ấy của tiếng nói trong thơ, có lẽ chăng ta tìm nó trong nhịp điệu, trong nhạc của thơ. Nhịp điệu của thơ không những là nhịp điệu bằng bằng, trắctrắc, lên bổng xuống trầm như tiếng đàn êm tai… Nhạc của thơ không giới hạn ở thứ nhạc ngoài tai ấy. Thơ có một thứ nhạc nữa, một thứ nhạc điệu bên trong, một thứ nhạc của hình ảnh, của tình ý, nói chung là của tâm hồn.”

(Ngữ văn 12,Tập một, NXBGD 2016, tr.58-59)

Anh/chị hãy lắng nghe nhạc điệu bên ngoài và nhạc điệu bên trong của bài thơ “Tây Tiến”[1] (Quang Dũng).Từ đó, hãy chia sẻ kinh nghiệm lắng nghe tiếng nhạc kì diệu của thơ.

Bài làm NLVH về ý kiến của Nguyễn Đình Thi: Cái kì diệu ấy của tiếng nói trong thơ, có lẽ chăng ta tìm nó trong nhịp điệu, trong nhạc của thơ

I. Giới thiệu vấn đề nghị luận 

– Giới thiệu nhận định của Nguyễn Đình Thi, tác giả Quang Dũng và bài thơ Tây Tiến.

Thơ là tiếng nói diệu kì của tâm hồn, là nơi ngôn từ vượt ra khỏi giới hạn của chữ nghĩa để ngân lên thành âm thanh, thành nhịp điệu của cảm xúc. Khi nói về sức hấp dẫn ấy, Nguyễn Đình Thi từng cho rằng: “Cái kì diệu ấy của tiếng nói trong thơ, có lẽ chăng ta tìm nó trong nhịp điệu, trong nhạc của thơ… Thơ có một thứ nhạc nữa, một thứ nhạc điệu bên trong, một thứ nhạc của hình ảnh, của tình ý, nói chung là của tâm hồn.” Ý kiến ấy đã khẳng định bản chất nhạc tính của thơ, nơi những nhịp điệu ngôn từ hòa cùng nhịp điệu cảm xúc, làm nên linh hồn của thi phẩm. Khi lắng nghe “bản nhạc Tây Tiến” của Quang Dũng, ta không chỉ cảm nhận được âm vang trầm hùng, bi tráng của một khúc quân hành giữa núi rừng Tây Bắc, mà còn nghe được tiếng nhạc sâu thẳm của một tâm hồn thi sĩ hào hoa, lãng mạn và tha thiết với quê hương, đồng đội.

II. Giải thích ý kiến

1.1. Giải thích :

–Nhạc điệu bên ngoài: là nhạc điệu được tạo nên bởi cách tổ chức các yếu tố ngôn ngữ: thể thơ, thanh điệu, vần điệu, cách ngắt nhịp …

– Nhạc điệu bên trong: là nhạc điệu của tâm hồn nhà thơ, được tạo nên bởi hình ảnh, tình ý .

à Nội dung ý kiến: Nguyễn Đình Thi khẳng định nhạc điệu là yếu tố làm nên điều kì diệu của ngôn ngữ thơ. Nhạc điệu  của thơ là sự phối hợp giữa nhạc điệu bên trong và nhạc điệu bên ngoài.

1.2.Cơ sở: Nhận định của Nguyễn Đình Thi bắt nguồn từ đặc trưng của thơ (Thơ là một hình thức sáng tác văn học thể hiện cảm xúc thông qua tổ chức ngôn từ đặc biệt, giàu nhạc tính, giàu hình ảnh và gợi cảm “Thi trung hữu nhạc”).

III. Lắng nghe nhạc điệu trong Tây Tiến –Quang Dũng 

1.Nhạc điệu bên ngoài: HS biết cách chọn lọc DC, phân tích để làm sáng tỏ vấn đề.

– Thể thơ: Thể thơ thất ngôn mang âm hưởng trầm hùng, cổ kính làm sống lại thể hành cổ xưa.

– Cách gieo vần: Bài thơ được gieo vần vừa liên tiếp vừa gián cách,với những âm mở (ơi, chơi vơi, hơi, trời, khơi…) đặt cuối các câu thơ tạo âm hưởng ngân dài, vang xa.

– Cách sử dụng từ ngữ:

+ Từ láy:Những từ láy: chơi vơi,thăm thẳm, chiều chiều, đêm đêm,đong đưa… như những nốt  nhạc luyến láy, hồi hoàn, da diết.

+ Từ Hán-Việt: đoàn binh, biên cương, viễn xứ, khúc độc hành… gợi âm hưởng hào hùng, bi tráng, trang trọng, thiêng liêng của một khúc tráng ca.

– Cách phối thanh điệu: Phối hợp nhịp nhàng giữa các thanh bằng – trắc: thanh trắc mang âm hưởng rắn rỏi, gân guốc, trúc trắc đan xen là những thanh bằng mang âm hưởng nhẹ nhàng, êm đềm, mênh mang.

–  Nhịp điệu: ngắt nhịp linh hoạt4/3, 2/2/3 … cùng với nghệ thuật đối xứng tạo nên bản hòa âm Tây Tiến.

àNhạc điệu bên ngoài đưa Tây Tiến trở thành bản nhạc ngôn ngữ, hội tụ những đặc sắc trong nghệ thuật biểu hiện nhạc tính trong thơ.“Đọc Tây Tiến, có cảm giác như ngậm âm nhạc trong miệng”-Xuân Diệu.

Nhạc điệu bên ngoài là yếu tố hình thức đầu tiên lôi cuốn và lay thức người đọc, là chiếc chìa khóa  giúp người đọc khám phá nhạc tính của một thi phẩm.

2. Nhạc điệu bên trong: HS biết cách chọn lọc DC, phân tích để làm sáng tỏ vấn đề.

2.1. Nhạc điệu hào hùng, bi tráng:

– Hào hùng : Cảm xúc mãnh liệt về một thiên nhiên miền Tây vừa hùng vĩ, hoang sơ vừa dữ dội, khắc nghiệt ; cảm hứng ngợi ca vẻ đẹp lí tưởng của người lính Tây Tiến.

– Bi tráng: Sự đồng cảm với những gian khổ của đời sống chiến trường; ca ngợi sự hi sinh bi tráng, khẳng định sự bất tử của người lính Tây Tiến.

2.2.Nhạc điệutrữ tình,lãng mạn(2,0 điểm):

– Trữ tình: Nỗi nhớ da diết bao trùm, trải dọc bài thơ như những tia hồi quang về miền kí ức;  cảm xúc bâng khuâng, man mác về một thiên nhiên miền Tây thơ mộng, trữ tình.

– Lãng mạn: Cảm xúc nhớ nhung, khắc khoải về những kỉ niệm ấm tình quân dân; cảm xúc nồng nàn, xao xuyến về những khoảnh khắc lãng mạn; tâm hồn đa tình, hào hoa của người lính Tây Tiến.

à Lắng nghe nhạc điệu trong thơ ta thấy âm vang tâm hồn thi sĩ, hòa nhịp cùng tiếng lòng nhà thơ trước cuộc đời: “Thơ là tiếng lòng”- Diệp Tiếp.

Nhạc điệu bên trong là yếu tố để lại dư âm trong lòng người đọc, làm nên sức sống cho thi ca.

3.Sự hòa điệu giữa nhạc điệu bên ngoài và bên trong: 

– Nhạc điệu bên ngoài là nhịp cầu nối để người đọc bước vào thế giới nhạc điệu bên trong tâm hồn thi sĩ. Nhà thơ đã tìm thấy ở nhạc điệu bên ngoài một hình thức biểu hiện mang xúc cảm thẩm mĩ. Tác phẩm thơ giá trị và có sức sống lâu bền phải là sự cộng hưởng của hai điệu nhạc ấy.

– Qua nhạc điệu trong  thơ  người đọc thấy được cái tài và tình của người nghệ sĩ.

4. Đánh giá, bàn luận:

– Ý kiến của Nguyễn Đình Thi ngắn gọn nhưng rất xác đáng, đã khẳng định được đặc trưng cơ bản của thơ. Ý kiến trên là kết quả của quá trình nghiên cứu công phu của một nhà lí luận phê bình văn học và rung động thơ, thực tiễn sáng tác của một thi sĩ.

– Ý kiến là bài học cho người sáng tác thơ, đồng thời có tác dụng định hướng cho người đọc trong quá trình tiếp nhận thơ.

IV. Chia sẻ kinh nghiệm lắng nghe tiếng nhạc kì diệu của thơ:

HS có thể chia sẻ kinh nghiệm của bản thân, hợp lí, thuyết phục, sâu sắc. Tham khảo một số gợi ý:

– Cần tìm hiểu về đặc trưng của thơ và nhạc điệu trong thơ.

-Từ “nghe” nhạc điệu bên ngoài để “lắng” vào thế giới nhạc điệu trong tâm hồn nhà thơ.

– Cần có sự đồng điệu giữa người tiếp nhận thơ và người sáng tác thơ.

– Biết lắng nghe nhạc điệu của cuộc sống quanh ta để lắng nghe nhạc điệu trong thơ, ngược lại qua nhạc điệu trong thơ để rung động với những giai điệu của cuộc sống.

Mỗi bài thơ đích thực đều vang lên như một khúc nhạc của tâm hồn, nơi ngôn từ trở thành âm thanh, còn cảm xúc trở thành giai điệu. Nhận định của Nguyễn Đình Thi đã mở ra một cách nhìn tinh tế về thơ, điều làm nên “cái kì diệu” của tiếng nói nghệ thuật không chỉ nằm ở thanh điệu, vần nhịp, mà còn ở âm vang cảm xúc ẩn sâu trong từng hình ảnh, từng dòng thơ. Quang Dũng với Tây Tiến đã khiến người đọc lắng nghe được cả hai thứ nhạc ấy, nhạc điệu bên ngoài của ngôn ngữ trầm hùng và nhạc điệu bên trong của một tâm hồn bi tráng, đầy yêu thương. Lắng nghe nhạc điệu của thơ, cũng là học cách lắng nghe nhịp đập của trái tim con người giữa cuộc đời, điều kì diệu nhất mà thi ca mang lại.