Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Từ ngày mẹ chết

Đề bài: Anh/chị hãy viết bài văn (khoảng 500 chữ) phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Từ ngày mẹ chết: 

[………..]

Bu chết đã ngót ba năm. Thầy bảo thế. Thì ra ba năm cũng dài lắm nhỉ. Ninh cứ tưởng bu Ninh chết đã lâu lắm. Nhưng trách gì!… Xưa kia, những ngày bu đi chợ tỉnh, độ gần tối chưa về Ninh đã thấy mong. Ấy là mới vắng bu có một ngày. Mà nào đã hết cả ngày. Bây giờ vắng bu bằn bặt những ba năm. Bao nhiêu ngày tháng! Ninh thấy lâu là phải. Biết bao giờ mẹ lại về với con? Ninh bâng khuâng cả người. Y như là nằm mơ ấy là Ninh đã nguôi nguôi đấy. Hồi mẹ Ninh mới chết, cứ nghĩ đến mẹ là Ninh khóc. Ninh khóc ằng ặc như người nuốt phải ngụm gì đắng quá, nó quánh vào cổ họng. Khóc đến lặng hẳn người đi, không còn ra tiếng nữa. Chẳng ngày nào không thế. Mỗi ngày hai, ba lần.

Bây giờ thì Ninh không khóc nữa. Nhưng Ninh vẫn còn buồn lắm. Buồn rũ rĩ. Ninh ngơ ngẩn như mất vía. Có lúc Ninh làm gì mà cũng không biết nữa. Ninh vừa cất con dao hay cái chổi, giá thầy Ninh có hỏi, Ninh đã lại chẳng biết đâu mà lấy. Thầy Ninh cũng hiểu Ninh nhớ mẹ, nên không nỡ mắng. Thầy rân rấn nước mắt. Bố nhìn con, con nhìn bố. Hai bố con cùng cúi đầu lẳng lặng. Bố thở dài và con thở dài…

Mẹ Ninh chết sau ngày giỗ ông nội Ninh có hai ngày. Ninh nhớ rõ thế, bởi vì ngày giỗ ông năm ấy, hai mẹ con đã khóc lóc với nhau từ non trưa cho đến tối. Sáng dậy thầy Ninh hâm thuốc cho bu Ninh uống rồi thầy quét nhà, quét sân, giặt quần áo cho bu. Rồi lại còn phải lấy gạo thổi một niêu cơm để đấy cho Ninh nữa. Xong đâu đấy thầy cõng Đật đi ăn giỗ. Ninh phải ở nhà coi mẹ. Thầy Ninh bảo: “Con chịu khó ở nhà với bu kẻo bu buồn, thầy cho em đi một lát, lúc về thầy lấy phần cho một nắm xôi, vài miếng thịt, tính con thịt mỡ chỉ ba miếng là chán ứ. Đi, con cũng chả ăn được mấy, mà ở nhà thì thầy cũng đem về cho con. Đằng nào con cũng được ăn, nhưng bu con ốm thế, để bu ở nhà một mình thì thầy lo lắm”. “Con ở nhà với bu…”. Việc gì mà thầy phải nói nhiều đến thế? Ninh có đòi đi đâu? Thịt mỡ thì Ninh không thích thật. Nhưng dù có thích, Ninh cũng không đi cơ mà! Đi cũng khó mà nuốt được. Ninh thương bu lắm. Ninh thích ở nhà với bu. Thầy Ninh còn phải cúng ông, thì thầy Ninh phải đi. Thằng Đật còn bé, dở người, không cho nó đi thì nó khóc. Chẳng lẽ Ninh to đầu rồi mà cũng bắt chước em? Có mà đồ hư? Không, Ninh không đi đâu, thầy ạ. Ninh không muốn đi đâu, thầy ạ! Thầy cứ cõng thằng Đật đi kẻo muộn. Ninh ở nhà thích lắm. Thầy đừng thương Ninh…[………….]

( Từ ngày mẹ chết, tr.160-161, trích Tuyển tập Nam Cao, Nhà xb văn học)

Bài làm Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Từ ngày mẹ chết

1. Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm và phương diện nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ tập trung làm rõ.

– Giới thiệu nhà văn Nam Cao và đề tài người nông dân trước CMT8

– Tác phẩm tiêu biểu thể hiện cái nhìn nhân đạo sâu sắc và diễn biến tâm lý sâu sắc của truyện ngắn “Từ ngày mẹ chết”, đặc biệt là đoạn “Bu chết đã ngót ba năm ……… Thầy đừng thương Ninh…”.

Nam Cao là một trong những cây bút hiện thực chủ nghĩa xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945. Với ngòi bút sắc sảo và tấm lòng nhân đạo sâu xa, ông đặc biệt quan tâm đến hai đối tượng: người nông dân nghèo khổ và người trí thức tiểu tư sản bế tắc. Mỗi tác phẩm của Nam Cao đều để lại dấu ấn đậm nét trong nền văn học hiện đại, trong đó có truyện ngắn Từ ngày mẹ chết. Đoạn trích “U chết đã ba năm… Thầy đừng thương Ninh…” thể hiện rõ tài năng nghệ thuật của nhà văn, đặc biệt là khả năng miêu tả tâm trạng tinh tế qua hình tượng nhân vật Ninh.

2. Thân bài:

* Mô tả và đánh giá cách nhà văn kiến tạo truyện (câu chuyện, cách tổ chức mạch truyện)

– Nam Cao là Nam cao là nhà văn hiện thực chủ nghĩa. Ông chú trọng diễn tả và phân tích tâm lý nhân vật xây dựng cách phức tạp, thực hiện nhiều đột phá trong nghệ thuật tự sự với lối trần thuật kết hợp nhiều điểm nhìn giọng điệu với các cách kết cấu linh hoạt, sử dụng ngôn ngữ sinh động gần gũi với ngôn ngữ, giao tiếp đời thường, giàu suy tưởng.

– Câu chuyện viết về đề tài người nông dân nghèo nhưng không đi sâu vào sự thảm hại của cái đói, cái khổ, cái tha hoá mà nhà văn tập trung vào chuyện gia đình Ninh với nhiều cung bậc cảm xúc khi mẹ còn sống, ngày mẹ chết và nỗi nhớ nhung sau khi mẹ mất 3 năm.

– Mạch kể của truyện không đồng nhất giữa người kể ở ngôi thứ ba.

+ Có lúc lời kể bên ngoài như “Bu chết đã ngót ba năm. Thầy bảo thế. Thì ra ba năm cũng dài lắm nhỉ. Ninh cứ tưởng bu Ninh chết đã lâu lắm.”

+Xưa kia, những ngày bu đi chợ tỉnh, độ gần tối chưa về Ninh đã thấy mong. Ấy là mới vắng bu có một ngày. Mà nào đã hết cả ngày. Bây giờ vắng bu bằn bặt những ba năm.

 Quả thật, mất mẹ là sự mất mát không có lời nào có thể diễn tả hết được, mất sự yêu thương, mất sự chăm lo, mất cả hơi ấm và sự bảo ban.

+ cảm xúc bên trong của nhân vật Ninh như Ninh bâng khuâng cả người hoặc , cứ nghĩ đến mẹ là Ninh khóc. Ninh khóc ằng ặc như người nuốt phải ngụm gì đắng quá, nó quánh vào cổ họng. Tình thương mẹ của Ninh chuyển thành trạng thái “bâng khuâng” và tiếng “khóc ằng ặc” âm ỉ, dai dẳng, đầy ám ảnh và xót thương.

* Chỉ ra đặc điểm của người kể chuyện trong truyện ngắn (ngôi kể, điểm nhìn)

– Ngôi kể thứ 3

– Điểm nhìn bên ngoài từ lời người kể chuyện, lời nhân vật Ninh, thầy Ninh. Điểm nhìn bên trong ở tâm trạng Ninh, cuộc đối thoại giữa thầy- Ninh- bu khi bu còn sống.

* Phân tích vai trò của ngôi kể, điểm nhìn và lời trần thuật trong việc khắc họa nhân vật

– Vẫn ngôi thứ ba, nhưng sang đoạn văn thứ 2, nhà văn thay đổi điểm nhìn đi sâu vào tâm trạng của nhân vật cả Ninh và thầy Ninh:

+ Ninh dù không còn khóc nữa buồn nhiều hơn: Buồn rũ rĩ. Ninh ngơ ngẩn như mất vía.

+ thầy cũng “rơm rớm nước mắt”, cũng ngẩn ngơ như mất mát điều gì đó qua trong trong cuộc đời.

Mẹ mất đối với gia đình Ninh là mất cả linh hồn, mất luôn sự sống.

– Trong đoạn văn thứ 3, mạch kể của văn bản có sự xoay chuyển về quá khứ.

+ Đó là khoảng thời gian 3 năm trước khi bu mất

+ Thầy Ninh thì sắc thuốc, nấu cơm, giặt giũ và dọn dẹp nhà cửa.

+ Ninh thì ở nhà cùng mẹ mà không cần đi giỗ sự hiểu chuyện của cậu bé khiến người ta thương xót.

Cách dẫn dắt câu chuyện của nhà văn khiến nội dung cốt truyện cứ vì thế mà khiến người đọc rưng rưng. Giọng kể của nhà văn Nam Cao cứ chậm rãi càng khiến người ta day dứt, thương và nhớ.

* Đánh giá hiệu quả của nó (Chỉ ra mối liên hệ giữa người kể chuyện trong tác phẩm và nhà văn)

– Lời người kể chuyện giúp mạch truyện sinh động và hấp dẫn

– Lời người kể đan xen lời nhân vật đi sâu vào những xúc cảm tinh tế, làm nổi bật tình mẫu tử thiêng liêng, tình yêu thương mẹ vô bờ bến của nhân vật Ninh.

3. Kết bài: Khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm truyện

– Nhà văn thành công trong việc xây dựng tâm lý nhân vật sắc sảo, tinh tế.

– Ngôn ngữ tự sự bình dị, mộc mạc kết hợp với lối trần thuật nhiều điểm nhìn tạo nên kết cấu, linh hoạt, độc đáo. Truyện “Từ ngày mẹ chết” tạo nên giá trị riêng biệt, góp phần làm nên dấu ấn không mờ phai của Nam Cao trong nền văn học hiện đại Việt Nam.

Nam Cao đã thành công trong việc khắc họa tâm lý nhân vật bằng ngòi bút sắc sảo và tinh tế. Ngôn ngữ tự sự giản dị, mộc mạc kết hợp với cách trần thuật linh hoạt, đa điểm nhìn đã tạo nên một kết cấu độc đáo cho truyện Từ ngày mẹ chết. Tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực khắc nghiệt mà còn tỏa sáng giá trị nhân đạo sâu xa, góp phần làm nên dấu ấn khó phai trong sự nghiệp Nam Cao cũng như trong dòng chảy của văn học hiện đại Việt Nam. Ông xứng đáng được ngợi ca là nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy, người đã “khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có”.