Phân tích truyện ngắn Nhện và người của Trần Duy Phiên

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích truyện ngắn Nhện và người của Trần Duy Phiên

NHỆN VÀ NGƯỜI

(Trần Duy Phiên)

Trần Việt Chiến là con ngựa chiến. Ai cũng thừa nhận như thế, kể cả những người không ưa.

Thuở măng non, Chiến đến trường, các giáo viên mẫu giáo đã coi anh như thần đồng. Ngồi ghế tiểu học, Chiến toả sáng như một ngôi sao báo trước với mọi người một tương lai rực rỡ. Lên trung học, Chiến luôn đứng đầu khối, xuất sắc tất cả các môn. Chưa hết, Chiến còn là học sinh giỏi cấp quốc gia. Thi vào đại học, Chiến đỗ thủ khoa cùng lúc hai trường. Bốn năm sau, Chiến hoàn tất văn bằng kĩ sư điện toán với thứ hạng cao nhất. Nhà trường giữ anh lại làm cán bộ phụ giảng một thời gian rồi gửi đi du học. Bốn năm sau, Chiến mang về văn bằng tiến sĩ hạng tối ưu.

Ngoài chuyện khoa bảng, Chiến còn được trời phú cho một số năng khiếu khác – hát hay, vẽ giỏi và hùng biện. Nhưng lắm tài thì nhiều tật. Tật thứ nhất của Chiến là bướng bỉnh. Sau ngày về nước, anh quyết liệt không trở lại trường đại học mà xin vô một tổng công ty. Tật thứ hai của Chiến là bừa bãi. Các vật dụng của anh la liệt tuỳ tiện trong nhà ngoài ngõ, có lẽ do chủ nhân ỷ vào khả năng lưu trữ tư liệu của mình còn hơn bộ nhớ của máy điện toán. Tật thứ ba của Chiến là thích sống đời đơn độc – đơn độc chứ không cô độc, cũng chị này em nọ nhưng chưa thấy đỗ lại bến nào.

Nhất nhân nhất hộ, anh hãnh hách đến cực đoan, không những người mà các loài khác cũng khó chung nhà chung cửa.

(Lược một đoạn: Trong công việc cũng nhờ tài năng của mình mà Chiến có thể đứng ở những bộ phận rất cao, nhưng lại không thể thăng tiến. Đổi lại với anh là những chuyến đi công tác xa nhà.)

Sau một chuyến đi dài ngày, Chiến về lại nhà. Tắm táp xong, anh lao vào giường nằm chờ giấc ngủ nhưng không chợp mắt được. Bình thường, trong những trường hợp như thế, anh với tay lên đầu giường, kéo xuống một tập gì đó và đọc. Nhưng hôm nay, những hợp đồng kinh tế, những biên bản hội họp, những báo cáo dài dằng dặc, khiến anh chán chữ nghĩa. Mặc cho chúng nhắm mở tuỳ thích! – Anh tự nhủ. Nhưng khi nhìn lên trần mùng, mắt anh bắt gặp một vật lạ. Cái gì thế nhỉ? Một chiếc lá khô lơ lửng giữa mùng màn trắng xoá. Anh chớp mắt. Một chiếc lá khô từ vườn chui qua hai lớp cửa len vào mùng ta? Không bao giờ! Anh cuộn mình ngồi dậy, lần tới. Không phải lá, một con nhện rằn to tướng với những chân dài và những khoanh bụng ánh bạc. Nhìn kĩ, nhện ta đang an nhiên tọa thị giữa cái mạng tơ nõn mỏng manh. Đồ ngu! – Ngắm nghía một lúc, anh rủa thầm, nằm trở lại – Rõ ràng chú mày bủa lưới săn mồi. Nhưng có gì trong cái mùng này mà săn! Chợt nhớ một bức biếm hoạ vẽ một người câu cá giữa sa mạc, anh thích chí cười ha hả.

Tối đến, sau khi xem xong chương trình truyền hình, Chiến vào giường. Vừa ngã người nhìn lên, anh lại bắt gặp con nhện với cái mạng tơ bùng nhùng. Vậy là chú mày dám ngang nhiên chung chạ với ta, áp tận đến nơi nghỉ ngơi. Ngứa mắt, anh muốn bắt giết ngay con nhện. Nhưng chợt nghĩ lại, sá gì một con vật nhỏ nhoi thế kia mà mình phải nhọc sức. Lại nữa, phải cho nó chết đói dần mòn mới xứng với cái ngu có một không hai! Đợi đấy! Số mày đã tận, nhưng ta thề chẳng bao giờ động thủ. Anh nằm im và khởi sự chờ đợi con nhện chết. Và mỗi ngày hai bận, anh chờ đợi như thế suốt cả tuần nay. Nhưng nhện ta vẫn ngang nhiên tồn tại.

Rồi một chuyến công tác lưu động khác, Chiến tấn kĩ bốn phía mùng, chốt chặt các cửa trước khi đi. Tuy bận rộn nhưng mỗi khi có dịp nghỉ ngơi anh lại nghĩ tới nhện và hong hóng được thấy nó chết. Có lẽ cái ác trong anh kích thích. Anh nôn nao trên đường về nhà. Chú mày đã trắng mắt ra chưa? Áo thay chưa kịp cài nút, anh háo hức lao vào giường. Bắt chéo hai tay làm gối, anh hả hê căng mắt nhìn lên. Tuy có gầy đi nhưng nhện ta vẫn lì lợm sống! Thay vào phần hao hớt, một bọc trắng tròn trịa bằng cái nắp chai lủng lẳng trước mặt. Thì ra một quý bà! Nhưng sao đã không chết lại còn đẻ a?

Chiến quỳ thẳng người lên, muốn bứt tung màng tơ, bóp nát cái bọc trứng. Nhưng trời ạ, ngay trước mắt anh, bên kia cái màng tơ, một lỗ thủng – chỗ hợp ba góc của mỗi vuông vải. Với đôi mắt tinh và sáng như sao, Chiến nhận ra một đàn muỗi đang vo ve bên ngoài rồi lần lượt từng con chui qua cái lỗ ấy và dính ngay vào mạng. Đúng là một cái bẫy – một cái bẫy rất hiệu nghiệm! Vô vàn cánh muỗi lấp lánh. Nhưng mồi đâu mà nhử? – Anh hỏi rồi nhìn xuống người mình. Hèn gì! – Chiến giật mình.

Từ ấy, Trần Việt Chiến hết muốn làm con ngựa chiến.

(Trần Duy Phiên, Tạp chí Sông Hương, số 284, ngày 16/10/2012)

* Chú thích:

Nhà văn Trần Duy Phiên sinh năm 1942, tại Huế. Sáng tác của Trần Duy Phiên mang đậm tư tưởng sinh thái, thể hiện cái nhìn mới về mối quan hệ của con người với thiên nhiên, trong đó có bộ ba truyện ngắn: Kiến và người, Mối và người, Nhện và người.

Bài làm Phân tích truyện ngắn Nhện và người của Trần Duy Phiên

I. Mở bài:

– Giới thiệu truyện ngắn “Nhện và người” của Trần Duy Phiên, một truyện ngắn mang ý nghĩa triết lí sâu sắc về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, từ đó phản chiếu chính nội tâm, nhân cách và giới hạn của con người.

– Khẳng định: Qua hình tượng nhân vật Trần Việt Chiến và chi tiết về con nhện, truyện đặt ra những suy tư về sự kiêu ngạo, ngộ nhận của con người hiện đại, và sự thức tỉnh khi đối diện với tự nhiên.

Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Trần Duy Phiên là một cây bút giàu cá tính, nổi bật với phong cách viết nhẹ nhàng, sâu sắc và đầy chất triết lý. Truyện ngắn “Nhện và người” là một minh chứng tiêu biểu cho tài năng và tầm nhìn nhân văn của ông. Thông qua hình tượng nhân vật Trần Việt Chiến, nhà văn đã mở ra những suy ngẫm sâu xa về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Câu chuyện không chỉ là hành trình nhận thức của một cá nhân mà còn là lời cảnh tỉnh về sự khiêm nhường, về giới hạn của con người trước sức mạnh và sự thông minh kỳ diệu của thế giới tự nhiên.

II. Thân bài

1. Nhân vật Trần Việt Chiến là “con ngựa chiến” kiêu hãnh

– Là người có trí tuệ, tài năng nổi bật:

+ Thần đồng từ nhỏ, thành tích học tập và khoa bảng luôn xuất sắc: thủ khoa đại học, tiến sĩ loại ưu, thông minh toàn diện.

+ Có nhiều năng khiếu: vẽ, hát, hùng biện hoàn hảo đến mức “ai cũng thừa nhận như thế, kể cả những người không ưa”.

– Nhưng cũng là người có nhiều tật xấu:

+ Bướng bỉnh, tự cao, không phục tùng khuôn mẫu (từ chối về trường cũ, tự chọn môi trường làm việc).

+ Bừa bãi, vô tổ chức, một phần biểu hiện sự coi thường quy luật trật tự.

+ Đặc biệt: sống đơn độc, hãnh hách, cực đoan thể hiện cái tôi lớn, không chia sẻ không hòa nhập.

2. Tình huống truyện và bước ngoặt nhận thức của Chiến

– Tình huống truyện độc đáo, bất ngờ: Chiến phát hiện một con nhện giăng tơ trong mùng ngủ, điều tưởng chừng vô lí, phi thực tế.

+ Ban đầu: anh khinh thường, chế giễu con nhện là “đồ ngu”, giăng tơ vô ích trong không gian kín.

+ Không giết mà đợi nhện chết đói thể hiện tâm lí tàn nhẫn, kiêu ngạo.

– Bước ngoặt nhận thức:

+ Sau chuyến công tác, anh trở về và ngỡ ngàng thấy con nhện vẫn sống, hơn thế nó đã đẻ trứng.

+ Phát hiện ra đàn muỗi từ một lỗ thủng chui vào chính anh là mồi nhử cho con nhện săn mồi → cú sốc lớn.

+ Anh chợt nhận ra giới hạn, vị trí thật sự của bản thân trong tự nhiên: không còn là “kẻ thống trị” như từng ảo tưởng.

+ Câu kết “Từ ấy, Trần Việt Chiến hết muốn làm con ngựa chiến” – biểu hiện sự thức tỉnh, thay đổi thái độ sống.

3. Ý nghĩa biểu tượng và tư tưởng nhân văn của truyện

– Con nhện là biểu tượng cho sự kiên trì, thông minh, thích nghi với hoàn cảnh giăng tơ đúng chỗ, khai thác quy luật tự nhiên (muỗi hút máu người).

– Nhân vật Chiến tượng trưng cho lớp người hiện đại trí thức nhưng ngạo mạn, xa rời tự nhiên, tự cho mình là trung tâm đến khi tỉnh ngộ mới thấy mình nhỏ bé.

– Truyện gợi ra bài học sâu sắc:

+ Thiên nhiên có quy luật riêng, luôn tồn tại cách thức sinh tồn.

+ Con người dù tài giỏi đến đâu cũng không thể tách mình ra khỏi quy luật, cần khiêm nhường, nhìn nhận đúng bản thân và học cách sống hài hòa với môi trường sống.

III. Kết bài:

– Khẳng định giá trị truyện: “Nhện và người” không chỉ là một câu chuyện ngắn có cốt truyện độc đáo mà còn là lời cảnh tỉnh nhẹ nhàng nhưng sâu sắc đối với sự kiêu ngạo và cái tôi cực đoan của con người hiện đại.

– Gợi suy nghĩ: Hành trình từ tự mãn đến tự thức tỉnh của Chiến cũng là hành trình mà mỗi con người cần trải qua để hiểu đúng chính mình và thế giới quanh mình.

Với kết cấu truyện độc đáo, giọng văn tinh tế và hệ thống ẩn dụ sâu sắc, “Nhện và người” của Trần Duy Phiên không chỉ dừng lại ở một câu chuyện giản dị về con người và loài nhện, mà còn chứa đựng triết lý sâu xa về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Qua quá trình nhận thức và thức tỉnh của Trần Việt Chiến, nhà văn nhắc nhở mỗi chúng ta về giới hạn của trí tuệ con người, đồng thời khơi dậy thái độ khiêm nhường, trân trọng sự sống và những giá trị hài hòa của vũ trụ. Chính bởi vậy, tác phẩm trở thành một thông điệp nhân sinh thấm đẫm ý nghĩa, khiến người đọc không chỉ suy ngẫm mà còn tự vấn về vị thế và cách sống của mình trong thế giới này.