NLVH về ý kiến: Nghệ thuật chính là một sự chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện diễn tả đặc thù

Đề bài: Từ nhận xét về văn Thạch Lam, Phan Huy Dũng viết:

… Nghệ thuật chính là một sự chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện diễn tả đặc thù.

(Theo Nguyễn Thành Thi, Thạch Lam – văn và người, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2001, trang 91)

Anh/ chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy liên hệ với Hai đứa trẻ của Thạch Lam và Chí Phèo của Nam Cao để làm sáng tỏ vấn đề.

Bài làm NLVH về ý kiến: Nghệ thuật chính là một sự chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện diễn tả đặc thù

I. Mở bài

• Giới thiệu vấn đề: Văn học không chỉ là sự phản ánh hiện thực mà còn là quá trình sáng tạo nghệ thuật, nơi nhà văn “chế ngự” chất liệu đời sống bằng phương thức và phương tiện riêng.

• Dẫn dắt ý kiến: Phan Huy Dũng nhận định: “Nghệ thuật chính là một sự chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện diễn tả đặc thù”.

• Nêu vấn đề bàn luận: Bàn luận về ý nghĩa của nhận định này và minh họa qua Hai đứa trẻ của Thạch Lam và Chí Phèo của Nam Cao.

Nghệ thuật văn học không chỉ là phản ánh hiện thực mà còn là sự sáng tạo độc đáo của người nghệ sĩ. Mỗi tác phẩm đều được hình thành từ những chất liệu đời sống, nhưng giá trị và sức sống của nó phụ thuộc vào cách nhà văn sáng tạo, lựa chọn và biến hóa chất liệu đó thông qua phương thức, phương tiện biểu đạt. Phan Huy Dũng từng nhận xét: “Nghệ thuật chính là một sự chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện diễn tả đặc thù”. Nhận định này gợi mở một vấn đề quan trọng về bản chất lao động sáng tạo của người cầm bút, tạo ra dấu ấn cá nhân và phong cách riêng biệt.

II. Thân bài

1. Giải thích ý kiến

– Nghệ thuật có hai ý hiểu: để chỉ một hình thái ý thức khác với khoa học, triết học; để chỉ tính chất nghệ thuật của một tác phẩm văn học.

– Chất liệu, vật liệu là các chi tiết của hiện thực cuộc sống mà nhà văn quan sát được, là vốn sống mà nhà văn tích lũy được, là những tính cách xã hội, đề tài, phạm vi hiện thực… mà nhà văn muốn khám phá và thể hiện.

– Phương thức, phương tiện là các phương tiện ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng, cú pháp, các biện pháp tu từ…); là các phương thức  tổ chức lời văn, kết cấu tác phẩm, bút pháp nghệ thuật… đặc biệt, độc đáo phù hợp với đối tượng phản ánh, với phong cách tác giả, phù hợp với phương pháp sáng tác và đặc trưng thể loại… Từ đó đem đến cho người đọc một cách nhìn một cách cảm nhận mới mẻ, giầu phát hiện đối với hiện thực.

=>  Ý kiến Phan Huy Dũng đã đi sâu vào một phương diện của lao động sáng tạo văn học, khẳng định sự độc đáo của các tác phẩm có thể cùng đề tài, cùng chất liệu, nhưng  vẫn để lại những dư âm khác nhau trong tác phẩm và người đọc chính là nhờ vào sự chế ngự – làm chủ, sáng tạo trong cách lựa chọn vật liệu chất liệu của đời sống và ngôn từ, là tài năng phát hiện hiện thực và sử dụng các phương thức nghệ thuật để diễn tả phát hiện đó.

2. Bình luận

– Ý kiến trên là một nhận thức đúng đắn và sâu sắc về đặc trưng của văn học và bản chất của quá trình sáng tạo nghệ thuật.

– Từ thực tế đời sống muôn màu, mỗi một người nghệ sĩ có tài năng phải là người tự tạo nên cho mình một cái nhìn, sự khám phá riêng biệt để sàng lọc từ bể đời rộng lớn những số phận con người, những hiện tượng đời sống, những vấn đề nhân sinh,… những nguồn vật liệu chất liệu riêng không trùng lặp với người khác.

– Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo đòi hỏi người nghệ sĩ không chỉ có được những chất liệu vật liệu của riêng mình, mà còn có năng lực biết chế ngự chất liệu, vật liệu thông qua những phương thức, phương tiện biểu đạt mang tính đặc thù, là cách xử lí chi tiết đời sống riêng, là những vân chữ không thể trộn lẫn, khiến tác phẩm văn học, hình tượng nghệ thuật do người nghệ sĩ đó sáng tạo ra là duy nhất và không thể lặp lại, thậm chí ngay cả với chính tác giả của nó. Từ đó, tạo nên sức lôi cuốn hấp dẫn, tác động đến bạn đọc từ thế giới nghệ thuật do chính người nghệ sĩ sáng tạo nên.

->  Đây chính là vấn đề phong cách, cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ.

->  Đây cũng là đòi hỏi nghiêm ngặt dành cho công phu của người nghệ sĩ trên con đường sáng tạo nghệ thuật.

3. Chứng minh: qua Hai đứa trẻ của Thạch Lam và Chí Phèo của Nam Cao

– Chất liệu, vật liệu trong văn của Thạch Lam và Nam Cao chính là đề tài về kiếp sống của những con người nhỏ bé, cùng khổ trong xã hội cũ; là những chi tiết về cuộc đời ,số phận nhân vật văn xuôi, mảng hiện thực đời sống thôn quê, huyện lị. Cùng  chất liệu, vật liệu này đã có rất nhiều nhà văn có tên tuổi khai thác như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Trần Tiêu, Tô Hoài…

– Tuy nhiên, Thạch Lam và Nam Cao đã chế ngự chất liệu vật liệu ấy bằng những phương tiện, phương thức diễn tả đặc thù, in đậm cá tính sáng tạo của mỗi nhà văn.

+ Cùng hướng tới những kiếp người cùng khổ trong xã hội cũ,Thạch Lam đặc biệt nhạy cảm với nỗi đau khổ của con người nhỏ bé bị chôn vùi trong một cuộc sống vô danh vô nghĩa, trong bóng đêm của nghèo khổ, vô vọng; bộc lộ khát vọng được sống trong ánh sáng của một sự sống đích thực. Truyện của Thạch Lam không có mâu thuẫn, xung đột, không có những bi kịch có thể gọi thành tên, chỉ có những cảm nhận da diết đầy xót thương về kiếp người. Nam Cao quan tâm tới những thân phận bị tha hóa tới mức lưu manh hóa với sự sống bế tắc cùng đường; sáng tác của ông là tiếng kêu thức tỉnh nhân tính, đòi quyền sống cho con người đã bị xã hội vùi dập cả nhân hình, nhân tính. Truyện của Nam Cao phản ánh mối xung đột giai cấp gay gắt, khốc liệt, số phận người nông dân lâm phải những bi kịch đau thương( bi kịch tha hóa,bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người) bởi sự áp chế của giai cấp thống trị và những thế lực tinh thần.

+ Về phương thức phương tiện diễn tả đặc thù: Thạch Lam chọn loại truyện ngắn tâm tình, truyện phi cốt với cách kể chuyện chậm rãi, tiết điệu thả, điểm nhìn trần thuật luôn được trao cho nhân vật; với chi tiết sự kiện rất ít nhưng gợi nhiều vấn vương,câu văn giầu nhạc tính, cách tổ chức lời văn giàu hình ảnh đối lập, giầu ý nghĩa biểu trưng; bút pháp miêu tả nội tâm với những rung động mơ hồ mong manh tinh tế… thấm đượm chất thơ chất trữ tình. Truyện ngắn Nam Cao có cốt truyện đầy đặn, giầu xung đột kịch tính, nhiều sự kiện biến cố; điểm nhìn trần thuật biến chuyển linh hoạt, giọng văn đa thanh phức điệu với sự kết hợp của nhiều yếu tố ngôn ngữ; bút pháp miêu tả tâm lí tài tình với một thế giới nội tâm đầy phức tạp; kết cấu song trùng đầu cuối tương ứng nội hàm nhiều ý nghĩa.

4. Đánh giá:

– Trong thế giới văn chương, chính tài năng nghệ thuật ,cá tính sáng tạo sẽ giúp cho người nghệ sĩ có được một vị trí xứng đáng trên văn đàn và làm cho diện mạo văn học thời kì ấy trở nên phong phú, đa dạng (Thạch Lam và Nam Cao chính là gương mặt tiêu biểu chứng minh cho qui luật sáng tạo này).

– Dấn thân vào con đường văn chương, người nghệ sĩ phải thực sự nghiêm túc, có ý thức cao trong việc chế ngự vật liệu chất liệu thông qua những phương thức phương tiện đặc thù để tạo dựng cho mình một thế giới nghệ thuật riêng, một phong cách nghệ thuật độc đáo.

III. Kết bài

• Khẳng định ý nghĩa: Nghệ thuật là sự kết hợp giữa hiện thực đời sống và cá tính sáng tạo, nhờ đó tác phẩm trở nên độc đáo và có sức sống lâu dài.

• Liên hệ: Mỗi tác giả cần phát triển phong cách riêng, sáng tạo và làm chủ chất liệu qua phương thức biểu đạt đặc thù để văn học luôn phong phú, đa dạng và có sức lan tỏa trong đời sống.

Từ nhận định của Phan Huy Dũng và qua tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam hay Chí Phèo của Nam Cao, có thể thấy rằng thành công của một tác phẩm không chỉ nằm ở chất liệu mà còn phụ thuộc vào khả năngchọn lọc và thể hiện chất liệu đó bằng phương thức đặc thù của mỗi nhà văn. Nghệ thuật chân chính chính là sự kết hợp hài hòa giữa đời sống hiện thực và cá tính sáng tạo, giúp tác phẩm có sức sống lâu dài và để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc. Người nghệ sĩ chỉ thực sự thành công khi họ vừa nắm bắt được chất liệu, vừa làm chủ phương thức diễn đạt để tạo nên một thế giới nghệ thuật riêng biệt, độc đáo.