NLVH về ý kiến: Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật

Đề bài: Bàn về truyện ngắn, có ý kiến cho rằng: “Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn là những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ”.

Anh chị hãy bình luận và làm sáng tỏ ý kiến trên qua một vài truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1930-1945.

Bài làm NLVH về ý kiến: Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật

I. MỞ BÀI

• Giới thiệu về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1930–1945 – thời kì nở rộ của thể loại.

• Dẫn ý kiến bàn luận → đặt vấn đề: vai trò đặc biệt quan trọng của chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn.

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930–1945, truyện ngắn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng bởi khả năng phản ánh hiện thực sắc bén và sức gợi cảm mạnh mẽ. Với dung lượng hạn chế, truyện ngắn buộc phải cô đọng đến mức tối đa, và chính những chi tiết nghệ thuật trở thành “linh hồn” cấu trúc nên tác phẩm. Bởi vậy, nhận định rằng: “Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn là những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ” đã chỉ ra vai trò then chốt của chi tiết trong việc tạo nên chiều sâu của truyện ngắn. Nhìn lại những tác phẩm tiêu biểu như Chí Phèo (Nam Cao), Hai đứa trẻ (Thạch Lam), Lão Hạc (Nam Cao)… ta càng thấy rõ giá trị to lớn mà những chi tiết tưởng nhỏ bé ấy mang lại.

II. THÂN BÀI

1. Giải thích.

– Chi tiết nghệ thuật: “là các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng” (Theo Từ điển thuật ngữ văn học).

– Truyện ngắn: Thể loại tự sự cỡ nhỏ, “thường hướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con người” (Từ điển thuật ngữ văn học). Truyện ngắn được coi như “lát cắt của đời sống”.

– Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn: Qua việc tái hiện những khoảnh khắc đời sống, những hiện tượng nhân sinh, những cảnh huống trong quan hệ giữa người với người, truyện ngắn khái quát lên các vấn đề có ý nghĩa sâu sắc về con người và xã hội; qua một lát cắt đời sống mà người đọc thấy cả cái cây đời, qua cái khoảnh khắc mà nói được cái muôn thuở của cõi người.

– Những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ: Chi tiết nghệ thuật là đơn vị nhỏ nhất cấu thành tác phẩm nhưng nó mang trọng trách lớn lao: làm nổi bật tính cách, phẩm chất của nhân vật; chủ đề của tác phẩm; quan niệm thẩm mĩ, tư tưởng nghệ thuật, phong cách nghệ thuật của nhà văn; tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn cho tác phẩm…

→  Ý kiến đã khẳng định vai trò then chốt, tầm quan trọng không thể thiếu của chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn.

2. Lí giải.

– Sở dĩ chi tiết nghệ thuật có vai trò đặc biệt quan trọng trong truyện ngắn là vì:

+ Truyện ngắn có dung lượng nhỏ; số lượng nhân vật, sự kiện không nhiều; cốt truyện diễn ra trong một thời gian, không gian hạn chế, thường chỉ xoay quanh một tình huống có tính chất chủ đạo. Nhưng điều quan trọng là những gì phản ánh phải có sức khái quát, có chiều sâu, vượt ra ngoài khuôn khổ của câu chữ. Truyện ngắn là “tác phẩm có bề sâu nhưng lại không được dài”.

+ Để giải quyết mâu thuẫn trên, cần phải có những chi tiết nghệ thuật đắt giá trong tác phẩm. Đó là những điểm sáng hội tụ chiều sâu nội dung và vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm, cô đúc những điều nhà văn muốn nói trong một dung lượng câu chữ khiêm tốn, tạo nên những trang văn hàm súc, nói ít gợi nhiều. Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn phải gánh vác nhiệm vụ nặng nề, có ý nghĩa then chốt trong việc thực hiện sứ mệnh của thể loại. Dù chỉ là tiểu tiết của tác phẩm nhưng những gì nó làm được thì thật lớn lao.

3. Phân tích, chứng minh:

Thí sinh chọn và phân tích một vài chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong các truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1930-1945 để làm sáng tỏ vấn đề đang bàn luận.

a. Chí Phèo – Nam Cao

• Chi tiết bát cháo hành → đánh thức phần người trong Chí, mở ra khả năng hoàn lương.

• Chi tiết tiếng kêu tuyệt vọng cuối truyện → khẳng định bi kịch của người nông dân bị tước đoạt quyền làm người.
  → Những chi tiết nhỏ nhưng mở ra tư tưởng nhân đạo mới mẻ của Nam Cao.

b. Hai đứa trẻ – Thạch Lam

• Chi tiết ngọn đèn con nơi phố huyện → tượng trưng cho sự leo lét của kiếp người nghèo.

• Chi tiết đoàn tàu đêm → biểu tượng của khát vọng đổi đời, hy vọng mơ hồ của Liên.
  → Chi tiết làm nên chất thơ và chiều sâu nhân đạo của truyện.

c. Lão Hạc – Nam Cao

• Chi tiết bát gạo và tiền gửi ông giáo trước khi chết → cho thấy phẩm chất lương thiện, lòng tự trọng đến cùng.
  → Một chi tiết mà qua đó, cả nhân cách Lão Hạc toả sáng.

(Chỉ cần 2–3 tác phẩm là đủ độ dày nội dung.)

4. Bình luận, mở rộng:

– Đánh giá về ý kiến:

+ Đây là ý kiến đúng đắn, “bắt mạch” được một phương diện cơ bản trong đặc trưng của truyện ngắn.

+ Đề cao vai trò của chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn nhưng không có nghĩa là đẩy vai trò ấy lên địa vị độc tôn. Bên cạnh chi tiết nghệ thuật, những yếu tố khác cũng có ý nghĩa không nhỏ trong truyện ngắn: tình huống truyện, nhân vật, ngôn ngữ…

+ Chi tiết nghệ thuật không chỉ quan trọng đối với thể loại truyện ngắn mà đối với tất cả các thể loại văn học, sức nặng nghệ thuật của tác phẩm sẽ tăng lên rất nhiều khi chủ thể sáng tạo sản sinh được những chi tiết “có tầm”.

– Đánh giá về tác giả, tác phẩm vừa phân tích để chứng minh.

– Bài học cho người sáng tác và người tiếp nhận.

+ Người sáng tác: Những người đã gắn đời văn của mình với nghiệp viết truyện ngắn cần nhận thức được sâu sắc vai trò của các chi tiết nghệ thuật ở thể loại này, không ngừng khổ luyện để nâng cao nội lực, mài sắc tài năng, từ đó cho ra đời những chi tiết đặc sắc, độc đáo, có khả năng “đóng đinh” vào lòng người đọc.

– Người tiếp nhận: khi đến với truyện ngắn cần phải sống hết mình với tác phẩm, cần sự cảm thụ tinh tế để có thể phát hiện, giải mã các chi tiết đặc sắc – những “huyệt đạo” làm bừng sáng nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

III. KẾT BÀI

• Khẳng định vai trò không thể thay thế của chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn.

• Chi tiết nhỏ nhưng mở ra những vấn đề lớn về con người và cuộc đời, giúp truyện ngắn đạt đến chiều sâu tư tưởng và vẻ đẹp nghệ thuật.

• Từ đó khẳng định sức sống bền bỉ của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1930–1945.

Như vậy, qua nhiều truyện ngắn xuất sắc của văn học Việt Nam 1930–1945, có thể khẳng định rằng chi tiết nghệ thuật chính là nơi kết tinh tư tưởng và cảm xúc của nhà văn, là điểm tựa để truyện ngắn vươn tới chiều sâu của nghệ thuật. Những “người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ” ấy có thể chỉ là một bát cháo hành, một ánh sáng nơi phố huyện, một con chó vàng… nhưng lại đủ sức lay động, ám ảnh và mở ra những tầng ý nghĩa rộng lớn về cuộc đời và con người.