NLVH về ý kiến của Phương Lựu: Thơ là tình, nhưng không phải là những cảm xúc hời hợt, mà là lí trí đã chín muồi nhuần nhuyễn

Đề bài: Bàn về thơ, có ý kiến cho rằng:

Thơ là tình, nhưng không phải là những cảm xúc hời hợt, mà là lí trí đã chín muồi nhuần nhuyễn. Bài thơ hay bao giờ cũng gói ghém bên trong một chiều sâu suy nghĩ, chứa đựng ít nhiều chân lí tinh tế của cuộc đời.

(Phương Lựu, Khơi dòng lý thuyết lí luận phê bình trên đà đổi mới văn hóa văn nghệ, NXB Hội Nhà văn, 2014, tr.71)

Anh/Chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng hiểu biết của mình, hãy làm sáng tỏ.

Bài làm NLVH về ý kiến của Phương Lựu: Thơ là tình, nhưng không phải là những cảm xúc hời hợt, mà là lí trí đã chín muồi nhuần nhuyễn

A. Mở bài:

Từ bao đời nay, thơ ca luôn được xem là tiếng nói ngân vang từ trái tim con người, là nơi kết tinh những rung động mãnh liệt và tinh tế nhất của tâm hồn. Tuy nhiên, thơ không chỉ đơn thuần là sự tuôn trào cảm xúc tự nhiên mà còn đòi hỏi sự chiêm nghiệm, suy tư sâu sắc để chưng cất thành những vần thơ có giá trị bền lâu. Bởi vậy, Phương Lựu đã từng khẳng định: “Thơ là tình, nhưng không phải là những cảm xúc hời hợt, mà là lí trí đã chín muồi nhuần nhuyễn. Bài thơ hay bao giờ cũng gói ghém bên trong một chiều sâu suy nghĩ, chứa đựng ít nhiều chân lí tinh tế của cuộc đời.” Ý kiến ấy đã chỉ ra bản chất đặc trưng của thơ ca: sự hòa quyện giữa cảm xúc dạt dào và chiều sâu trí tuệ. Vấn đề đặt ra là làm sao để nhận diện, lý giải và khẳng định mối quan hệ gắn bó giữa cảm xúc và trí tuệ trong hành trình sáng tạo thơ ca.

B. Thân bài:

1. Giải thích

* Cắt nghĩa ý kiến:

– Thơ là tình: so sánh đồng nhất này muốn khẳng định thơ là tiếng nói của những tình cảm mãnh liệt, những rung động sâu sắc trong tâm hồn của nhà thơ.

– Lí trí chín muồi nhuần nhuyễn, chiều sâu suy nghĩ, chân lí tinh tế của cuộc đời: thơ còn chứa đựng nội dung tư tưởng sâu xa, kết tinh từ trí tuệ của nhà thơ nhằm thể hiện những chân lí, quy luật của cuộc đời.

=> Nhận định bàn về một trong những đặc trưng tiêu biểu của thể loại thơ: sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tình cảm, cảm xúc mãnh liệt và chiều sâu suy tư, triết lí của nhà thơ.

* Lí giải ý kiến:

Ý kiến trên đúng đắn và xác đáng vì:

– Xuất phát từ quan điểm về tác phẩm văn học: giá trị của một tác phẩm văn học trước hết là giá trị tư tưởng của nó, nhưng không phải là thứ tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy mà phải được rung lên bởi những cung bậc cảm xúc của người sáng tạo; một tác phẩm thật giá trị phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi…

– Xuất phát từ chức năng của văn học: văn học có nhiều chức năng trong đó phải kể đến chức năng giáo dục. Gắn với chức năng này, thơ văn suy cho cùng là phương tiện nhằm giáo dục người đọc, bồi dưỡng những tình cảm cao đẹp, những tư tưởng lành mạnh, tiến bộ và bài học triết lí nhân sinh sâu sắc.

– Xuất phát từ khát vọng của người viết: nhà thơ bao giờ cũng muốn gửi gắm vào trong tác phẩm những tư tưởng, triết lí, lí tưởng, cảm xúc… của mình và truyền đến cho người đọc để được chia sẻ, thấu hiểu.

– Xuất phát từ đặc trưng của thơ: là tiếng nói của tình cảm mãnh liệt. Vì thế, thơ ca biểu hiện triết lí, tư tưởng theo con đường riêng, đó là cách thể hiện giàu cảm xúc với những rung động tình cảm mãnh liệt (khác văn xuôi thiên về kể, tả sự việc…).

– Xuất phát từ thực tiễn: trong sáng tác thơ ca từ xưa tới nay, những tác phẩm có giá trị đều là những tác phẩm có tư tưởng sâu sắc được tạo nên từ trái tim giàu cảm xúc của người cầm bút.

2. Chứng minh qua Vội vàng (Xuân Diệu) và Từ ấy (Tố Hữu)

* Chứng minh qua Vội vàng (Xuân Diệu)

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

– Thơ là tình: Bài thơ thể hiện niềm khát khao giao cảm mãnh liệt với cuộc đời, bộc lộ qua khát vọng ngông cuồng muốn đoạt quyền tạo hóa để níu giữ những vẻ đẹp của trần gian; tình yêu đắm say với vẻ đẹp của thiên đường trên mặt đất; nỗi lo sợ trước sự trôi chảy của thời gian, sự tàn phai của mùa xuân và tuổi trẻ; niềm giục giã cuống quýt tận hưởng đời sống của một tâm hồn cuồng nhiệt yêu đời.

– Thơ còn là lí trí chín muồi, chiều sâu suy nghĩ, chân lí tinh tế của cuộc đời: Vội vàng đem đến triết lí nhân sinh sâu sắc về thời gian và tuổi trẻ (thời gian tuyến tính một đi không trở lại, tuổi xuân của con người cũng không thắm lại hai lần); quan niệm thẩm mĩ mới mẻ (con người là chuẩn mực của cái đẹp, là kiểu mẫu của muôn loài); quan niệm nhân sinh đúng đắn (hạnh phúc ở ngay giữa trần gian và ngay trong hiện tại); quan niệm sống tích cực (sống tận hưởng nhưng đồng thời phải tận hiến, mỗi phút giây trôi đi phải sống có ý nghĩa).

– Nghệ thuật thể hiện tình cảm và tư tưởng: Thể thơ tự do; kết hợp nhuần nhị giữa mạch cảm xúc và mạch luận lí; giọng điệu khi say mê, sôi nổi lúc nuối tiếc, xót xa; thủ pháp trùng điệp tạo nên sự mạnh mẽ và cuốn hút; nhiều câu thơ phá vỡ khuôn khổ cú pháp thông thường; ngôn từ và hình ảnh thơ mới mẻ, độc đáo…

* Chứng minh qua Từ ấy (Tố Hữu)

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

– Thơ là tình: Bài thơ thể hiện niềm vui lớn khi được giác ngộ lí tưởng, là tình cảm lớn tự nguyện yêu thương và gắn bó với những kiếp cần lao, tạo nên những tình cảm bền chặt như một gia đình.

– Thơ còn là lí trí chín muồi, chiều sâu suy nghĩ, chân lí tinh tế của cuộc đời: Từ ấy gửi gắm triết lí về vai trò của ánh sáng cách mạng (phục sinh đời sống tâm hồn, khai sinh cuộc đời mới đồng thời khai sinh hồn thơ mới), về tác dụng của lý tưởng (đem đến nhận thức mới về lẽ sống: hòa cái tôi riêng với cái ta chung để tạo ra sức mạnh đoàn kết; đem đến sự chuyển biến sâu sắc trong tình cảm: vượt qua những tình cảm cá nhân ích kỉ để có được những tình cảm bao la, rộng lớn).

– Nghệ thuật thể hiện tình cảm và tư tưởng: Thể thơ bảy chữ; hình ảnh tươi sáng, mang tính biểu tượng cao; giọng thơ sảng khoái; sử dụng nhiều biện pháp tu từ; ngôn ngữ giàu nhạc điệu; nhịp thơ dồn dập, hăm hở…

3. Đánh giá, nâng cao vấn đề

– Ý kiến đã đề cập đến vai trò và mối quan hệ mật thiết giữa tình và trí trong thơ. Tình giúp bài thơ chạm đến trái tim độc giả, chân lí tinh tế về cuộc đời giúp làm giàu nhận thức cho độc giả, nâng tầm giá trị của tác phẩm.

– Hai bài thơ Vội vàng và Từ ấy được viết nên từ tình và trí của những nhà thơ có trái tim nhạy cảm và tư tưởng tiến bộ là minh chứng tiêu biểu cho quan điểm nêu trên. Vội vàng và Từ ấy cũng như tên tuổi của hai tác giả luôn bất tử với thời gian.

– Ý kiến là bài học ý nghĩa:

+ Với người nghệ sĩ: để có bài thơ hay cần có cảm xúc nồng nàn kết hợp những suy tư sâu lắng, kết quả của yêu thương và trải nghiệm sâu sắc với cuộc đời.

+ Với độc giả: đến với một bài thơ, cần đồng cảm với những rung động của người nghệ sĩ, nhưng cũng cần cảm nhận được những triết lí nhân sinh mà nhà thơ gửi gắm trong tác phẩm.

– Ý kiến không chỉ đúng với thơ mà còn đúng với các thể loại văn học khác (khuyến khích).

C. Kết bài:

Có thể nói, ý kiến của Phương Lựu đã gợi mở cho chúng ta cái nhìn đúng đắn và sâu sắc về bản chất của thơ ca. Một bài thơ hay không chỉ khơi dậy cảm xúc trong lòng người đọc mà còn gieo vào họ những suy nghĩ lắng sâu, những chiêm nghiệm tinh tế về cuộc đời. Sự hòa quyện giữa tình cảm nồng nàn và trí tuệ chín muồi chính là yếu tố làm nên giá trị bền vững của thi ca. Từ đó, ta càng trân trọng hơn công sức và tâm huyết của người nghệ sĩ, bởi họ không chỉ rung động trước cái đẹp mà còn gửi gắm trong thơ mình những chân lí sống giản dị mà lớn lao. Chính điều ấy giúp thơ ca vượt qua thời gian, trở thành món quà tinh thần vô giá của nhân loại