Đề bài: Làm sáng tỏ ý kiến: Đó là một kỳ quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường
Dàn ý Làm sáng tỏ ý kiến: Đó là một kỳ quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường
1. Mở bài: Nêu vấn đề nghị luận, đánh giá, nhận xét
2. Thân bài
2.1. Giải thích ý kiến
– Khái niệm truyện ngắn: truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ với một dung lượng hiện thực, số lượng nhân vật, sự kiện, thời gian, không gian…tương đối hạn chế.
– Nói truyện ngắn là “một kì quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường” là cách nói có tính liên tưởng, so sánh:
+ Kì quan nghệ thuật: công trình nghệ thuật độc đáo, có sức hấp dẫn đặc biệt.
+ Kì quan nghệ thuật bé nhỏ: quy mô nhỏ bé, có tính giới hạn.
+ Có sức chấn động phi thường: Có giá trị và sức tác động, ảnh hưởng rộng lớn tới người đọc.
à Nhận định vừa nêu lên đặc trưng cơ bản của truyện ngắn: (một thể loại bị giới hạn về thế giới nghệ thuật nhưng có sức khái quát cao về giá trị tư tưởng), vừa khẳng định và đề cao vị trí cũng như sức hấp dẫn đặc biệt của thể loại này.
2.2. Bình luận và chứng minh:
* Bình luận: Truyện ngắn là “một kì quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường”:
– Ngôn ngữ ít, số trang ngắn và bị giới hạn nhưng hàm súc, cô đọng nên có sức chứa lớn về tư tưởng.
– Đề tài nhỏ, thường chỉ xoay quanh một vấn đề nhưng chủ đề lớn, có ý nghĩa hiện thực, nhân sinh và có tính triết lí cao.
– Thời gian, không gian bị hạn chế (chỉ tập trung phản ánh một thời điểm tiêu biểu, một địa điểm cụ thể) nhưng đó là những thời khắc và những điểm không gian có ý nghĩa, có khả năng dồn nén sức nặng hiện thực. Ngoài ra, không gian, thời gian còn được mở rộng bằng sự hồi tưởng, liên tưởng nên vẫn khái quát được cả cuộc đời và cả một thế hệ…
– Số lượng nhân vật thường ít, tính cách không quá phức tạp nhưng thường được miêu tả ở những khía cạnh nổi bật nhất (ngoại hình, nội tâm, hành động…) và được đặt trong tình huống để bộc lộ nhận thức và hành động.
– Cốt truyện đơn giản, ít sự kiện nhưng lại chú ý xây dựng những chi tiết đắt, có sức cô đọng, khái quát, khắc họa tính cách nhân vật và thể hiện ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.
– Kết cấu đơn giản, không phức tạp nhưng luôn tạo những bất ngờ và đột biến thông qua việc xây dựng phần mở đầu ấn tượng, hấp dẫn và kết thúc bất ngờ, thú vị.
* Chứng minh.
– HS chọn một số tác phẩm Ngữ văn để phân tích, chứng minh. Trong quá trình phân tích chứng minh cần làm nổi rõ tính “bé nhỏ” (sự giới hạn về thế giới nghệ thuật) và “sức chấn động phi thường” (ý nghĩa và giá trị khái quát sâu xa) của tác phẩm truyện ngắn.
Q Anh: Chiếc thuyền ngoài xa – Phùng, chánh án Đẩu, người đàn bà làng chài bị ck đánh…
2.3. Đánh giá, mở rộng:
– Nhận định đã khái quát chính xác đặc trưng cơ bản và giá trị, sức hấp dẫn của thể loại truyện ngắn: truyện ngắn là phải ngắn, nhưng lại có sức khái quát, sự cô đọng, tinh chất.
– Truyện ngắn là một trong những thể loại văn học khó nhất, đòi hỏi một công phu lao động lớn của nhà văn: khả năng quan sát và khái quát các vấn đề của cuộc sống; tổ chức tác phẩm và chọn lọc chi tiết; xây dựng nhân vật, lựa chọn ngôn ngữ…, tất cả đều được tính toán một cách kĩ càng, chính xác.
– Do đó, để tiếp nhận một truyện ngắn cũng đòi hỏi sự công phu, kĩ lưỡng và một sự cảm thụ vô cùng tinh tế của người đọc trong việc đọc – hiểu và lĩnh hội một tư tưởng lớn, một thông điệp sâu và một tài năng nghệ thuật viết truyện đặc sắc chứa đựng trong một truyện ngắn.
3. Kết bài: Khẳng định nhận định đã khái quát chính xác đặc trưng cơ bản và giá trị, sức hấp dẫn của thể loại truyện ngắn.
Bài văn mẫu Làm sáng tỏ ý kiến: Đó là một kỳ quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường
Trong dòng chảy phong phú của các thể loại văn học, truyện ngắn xuất hiện như một thể loại khiêm nhường về dung lượng nhưng lại mang trong mình một năng lượng nghệ thuật khó đo đếm. Có người từng ví truyện ngắn như một mũi kim nhỏ, nhưng khi chạm đúng huyệt của đời sống, nó có thể gây nên những cơn rung động sâu sắc trong nhận thức và cảm xúc con người. Bởi thế, nhận định cho rằng truyện ngắn là “một kì quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường” không chỉ là một cách nói giàu hình ảnh, mà còn là một sự khái quát sâu sắc về bản chất thẩm mĩ và giá trị tư tưởng của thể loại này. Đằng sau dáng vẻ ngắn gọn, giới hạn là cả một thế giới nghệ thuật cô đọng, tinh luyện, nơi mỗi chi tiết đều mang sức nặng của tư tưởng, mỗi khoảnh khắc đều có khả năng mở ra những chân trời nhận thức rộng lớn cho người đọc.
Trước hết, cần hiểu truyện ngắn là một tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, với dung lượng hiện thực, số lượng nhân vật, sự kiện, thời gian và không gian tương đối hạn chế. Truyện ngắn không có điều kiện triển khai đời sống trên diện rộng như tiểu thuyết, cũng không đủ “độ dài” để khắc họa sự phát triển phức tạp, nhiều chặng của số phận con người. Chính vì vậy, mọi yếu tố trong truyện ngắn đều phải được lựa chọn, gạn lọc và sắp đặt với độ chính xác cao. Trong bối cảnh đó, việc gọi truyện ngắn là “kì quan nghệ thuật” đã cho thấy sự ngưỡng mộ đối với tài năng sáng tạo của người viết: đó là khả năng xây dựng một công trình nghệ thuật hoàn chỉnh, hấp dẫn, có chiều sâu trong một khuôn khổ rất hẹp. “Kì quan nghệ thuật bé nhỏ” nhấn mạnh đến quy mô giới hạn, tính cô đọng, tinh giản của thể loại; còn “sức chấn động phi thường” lại khẳng định giá trị tư tưởng, sức ám ảnh và khả năng tác động mạnh mẽ của truyện ngắn đối với người đọc. Nhận định ấy vì thế vừa chỉ ra đặc trưng cơ bản của truyện ngắn, vừa đề cao vị trí và sức hấp dẫn đặc biệt của thể loại này trong đời sống văn học.
Truyện ngắn trước hết là một kì quan nghệ thuật bởi sức nén tư tưởng phi thường trong một dung lượng hạn chế. Ngôn ngữ truyện ngắn thường ít, số trang ngắn, nhưng mỗi câu chữ đều được “cân đo đong đếm”, hàm súc và giàu khả năng gợi mở. Không có chỗ cho sự dàn trải hay thừa thãi, truyện ngắn buộc người viết phải đưa tư tưởng, cảm xúc vào trạng thái cô đặc nhất. Chính vì vậy, một truyện ngắn hay có thể khiến người đọc suy nghĩ rất lâu sau khi đã gấp trang sách lại. Chỉ vài chục trang, thậm chí chỉ vài trang, nhưng truyện ngắn có thể mở ra những vấn đề lớn lao về nhân sinh, đạo đức, nhận thức con người. Đề tài trong truyện ngắn thường nhỏ, xoay quanh một tình huống, một khoảnh khắc, một lát cắt đời sống, nhưng chủ đề lại mang ý nghĩa rộng lớn, có khả năng chạm tới những câu hỏi cốt lõi của kiếp người.
Điều này thể hiện rất rõ trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu. Toàn bộ truyện ngắn chỉ xoay quanh một chuyến đi thực tế của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng và một phát hiện tưởng chừng rất đơn giản: cảnh chiếc thuyền đánh cá hiện ra trong sương sớm đẹp như một bức tranh mực tàu cổ điển. Nhưng từ một khoảnh khắc thẩm mĩ ấy, nhà văn đã mở ra hàng loạt vấn đề sâu sắc về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa cái đẹp và cái thiện, giữa nhận thức đơn giản và sự thật phức tạp của đời sống con người. Đề tài của truyện không lớn, không có những biến cố dữ dội, nhưng chủ đề lại mang tầm triết lí sâu xa, đủ sức làm “chấn động” tư duy của người đọc.
Sức chấn động của truyện ngắn còn đến từ khả năng dồn nén hiện thực trong những giới hạn chặt chẽ về thời gian và không gian. Truyện ngắn thường chỉ tập trung phản ánh một thời điểm tiêu biểu, một không gian cụ thể, nhưng đó lại là những khoảnh khắc có ý nghĩa bước ngoặt, có khả năng làm lộ rõ bản chất của con người và đời sống. Trong Chiếc thuyền ngoài xa, toàn bộ câu chuyện diễn ra trong một buổi sáng nơi vùng biển mù sương, trên bãi cát và trong căn phòng của tòa án huyện. Không gian hẹp, thời gian ngắn, nhưng chính trong những giới hạn ấy, hiện thực trần trụi của cuộc sống hiện ra với đầy đủ sự phức tạp và nghịch lí. Cảnh bạo lực gia đình xảy ra ngay sau khoảnh khắc nghệ thuật tuyệt đẹp đã tạo nên một cú sốc nhận thức mạnh mẽ: cái đẹp bề ngoài không đồng nhất với sự thật bên trong, và nghệ thuật nếu chỉ dừng lại ở vẻ đẹp hình thức thì sẽ trở nên phiến diện.
Không chỉ vậy, truyện ngắn còn tạo nên sức chấn động nhờ nghệ thuật xây dựng nhân vật trong khuôn khổ tối giản. Nhân vật trong truyện ngắn thường không nhiều, tính cách không quá phức tạp, nhưng lại được đặt vào những tình huống có ý nghĩa thử thách, nơi bản chất con người bộc lộ rõ nét nhất. Trong Chiếc thuyền ngoài xa, chỉ với vài nhân vật chính như Phùng, chánh án Đẩu và người đàn bà làng chài, Nguyễn Minh Châu đã dựng lên một bức tranh đa chiều về nhận thức và số phận con người. Phùng từ một nghệ sĩ tin vào cái đẹp thuần túy đã phải “vỡ ra” nhiều điều sau khi chứng kiến cảnh bạo lực gia đình. Chánh án Đẩu, đại diện cho pháp luật và lý trí, ban đầu tin rằng có thể giải quyết mọi vấn đề bằng quy định pháp luật, nhưng cuối cùng cũng phải lặng người trước những lí lẽ đau đớn mà người đàn bà làng chài đưa ra. Đặc biệt, nhân vật người đàn bà xấu xí, lam lũ, ít học lại trở thành trung tâm tư tưởng của tác phẩm. Qua những lời nói mộc mạc mà sâu sắc của chị, người đọc nhận ra một chân lý cay đắng: trong một số hoàn cảnh, con người buộc phải chấp nhận đau khổ để bảo toàn sự sống cho những người khác. Một nhân vật tưởng như nhỏ bé, mờ nhạt lại mang trong mình sức nặng tư tưởng lớn lao, đủ để lay động và làm thay đổi nhận thức của những nhân vật khác cũng như của người đọc.
Cốt truyện truyện ngắn thường đơn giản, ít sự kiện, nhưng lại đặc biệt chú trọng vào những chi tiết “đắt”. Chính những chi tiết này tạo nên sức cô đọng và khả năng khái quát cao cho tác phẩm. Trong Chiếc thuyền ngoài xa, hình ảnh chiếc thuyền trong sương mù là một chi tiết mang tính biểu tượng sâu sắc. Nó vừa đại diện cho cái đẹp nghệ thuật hoàn mĩ, vừa che giấu phía sau mình một hiện thực đầy đau khổ và bạo lực. Hay chi tiết người đàn bà cam chịu để chồng đánh, xin không li dị, đã trở thành điểm nút tư tưởng của truyện, khiến mọi phán đoán đơn giản ban đầu bị đảo lộn. Chính nhờ những chi tiết như vậy, truyện ngắn có thể nói rất nhiều điều chỉ trong một dung lượng rất nhỏ.
Kết cấu truyện ngắn cũng góp phần tạo nên sức chấn động phi thường. Thường không phức tạp, nhưng kết cấu truyện ngắn lại hay tạo ra những bất ngờ, những bước ngoặt nhận thức. Chiếc thuyền ngoài xa mở đầu bằng một phát hiện nghệ thuật đầy xúc động, nhưng kết thúc lại là một dư âm trăn trở kéo dài trong tâm trí người đọc. Phùng vẫn giữ bức ảnh đẹp nhất đời mình, nhưng mỗi lần nhìn nó, anh không thể quên được cảnh bạo lực gia đình mà mình đã chứng kiến. Cái kết không giải quyết triệt để mọi vấn đề, nhưng chính sự dang dở ấy lại làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm, buộc người đọc phải tiếp tục suy nghĩ, tự đối thoại với chính mình.
Từ những phân tích trên, có thể thấy nhận định “truyện ngắn là một kì quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường” đã khái quát rất chính xác đặc trưng và giá trị của thể loại này. Truyện ngắn “bé nhỏ” về dung lượng, nhưng lại lớn lao về tư tưởng và chiều sâu nhân sinh. Để viết được một truyện ngắn hay, nhà văn phải lao động nghệ thuật vô cùng công phu: từ khả năng quan sát và khái quát đời sống, lựa chọn chi tiết, xây dựng tình huống, tổ chức kết cấu cho đến việc sử dụng ngôn ngữ một cách tiết chế mà hiệu quả. Mỗi yếu tố đều phải được tính toán kĩ lưỡng, bởi chỉ một chi tiết thừa cũng có thể phá vỡ cấu trúc tinh tế của truyện.
Chính vì vậy, việc tiếp nhận một truyện ngắn cũng đòi hỏi ở người đọc sự tập trung, tinh tế và chiều sâu cảm thụ. Đọc truyện ngắn không thể đọc lướt, đọc qua, mà cần đọc chậm, đọc kĩ, để cảm nhận được những tầng nghĩa ẩn sau câu chữ. Trong một truyện ngắn hay, đằng sau câu chuyện nhỏ là cả một thế giới tư tưởng lớn, đằng sau số phận một con người là số phận của nhiều người, thậm chí của cả một thời đại.
Tóm lại, nhận định coi truyện ngắn là “một kì quan nghệ thuật bé nhỏ nhưng có sức chấn động phi thường” không chỉ đúng mà còn rất sâu sắc. Nó giúp người đọc nhận ra rằng giá trị của văn học không nằm ở độ dài, mà nằm ở sức nặng tư tưởng và khả năng lay động tâm hồn con người. Trong hình hài nhỏ bé của mình, truyện ngắn vẫn âm thầm thực hiện sứ mệnh cao cả của văn chương: soi sáng đời sống, đánh thức lương tri và mở rộng biên độ nhận thức của con người về chính mình và thế giới.
