Phân tích văn bản Tôi kéo xe của Tam Lang

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Tôi kéo xe của Tam Lang

TÔI KÉO XE

(Tam Lang)

Tóm tắt phần trước: Tác giả – nhân vật “tôi” – là một nhà báo, vào vai một người thất nghiệp đi xin việc, gia nhập vào đội phu kéo xe ở Hà Nội để có những trải nghiệm chân thực về công việc này, phục vụ cho việc viết bài.

Cái cuốc⁽¹⁾ từ Đồn Thuỷ lên Yên Phụ.

Phía sau chiếc xe bị xô mạnh, tôi cũng văng mình đi. Ngẩng nhìn lên, ảnh cây đèn giữa phố đã rọi sáng xuống vỉa hè một con đường vắng tanh vắng ngắt

. Trước mắt tôi, lù lù một người đứng.

Chẳng kịp để tôi dụi mắt, người ấy đã nhảy lên xe, gieo mạnh đít xuống nệm, rồi nện gót giày xuống sàn xe, mà thét

– A-lê! Di mao leen⁽²⁾!

Tôi tất tả chụp nón vào đầu, nâng cao càng gỗ hí hoáy quay xe ra đường. Tại sao tôi lại chịu kéo người? Thật lúc đó, chính tôi, tôi cũng không biết.

Máu trong người tôi, bấy giờ hình như luân chuyển hàng lắm. Cắm cổ đưa hai khuỷu tay lên khỏi lưng như hai chiếc càng châu chấu rồi xoạc chân bước, bước thứ nhất, tôi tưởng chừng như có thể nuốt nổi được một lúc, mấy dặm đường.

Nhưng sự thật nó khác hẳn với bụng nghĩ của mình.

Chạy đến bước thứ ba, tôi đã thấy như mất hết thịt ở hai gót chân, chỉ còn trơ có cái xương nhói buốt. Người tôi, vốn mập. Cái bụng bấy giờ, tôi thấy như chảy vệ thêm ra mà đưa lủng lẳng như bụng lợn dưới cái khung xương sườn

– Mao leen! A-lê, mao leen!

Mỗi cái gót giày nện vào sàn xe như đánh thẳng lên gáy tôi cho guc xuống. Chân tôi, ngày thường vẫn đi chữ bát⁽⁴²⁾ lúc ấy hình như đi vòng kiềng⁽⁴³⁾. Ruột thì như vặn từ dưới rốn đưa lên, cổ thì nóng như cái ống gang, đưa hơi lửa ra không kịp.

Ì ạch mãi, rồi tôi cũng tha được ông khách của tôi đến đầu Cầu Đất… Miệng thở, mũi thở, rồi đến cả tai cũng thở, mồ hôi thì toát ra như mồ hôi trõ. Rồi tôi thấy tôi không phải là người nữa, chỉ là một cái… nồi sốt de⁽⁴⁴⁾.

Từ Cột Đồng Hồ trở đi, bước chân tôi chạy đã thuần, nhưng miệng tôi vẫn há hốc ra mà thở. Cũng như hai bánh cao su tuy vẫn quay vòng trên đường nhựa mà chiếc xe thì cứ bập bềnh như muốn đưa tôi lên khỏi mặt đất, hay dúi tôi ngã khuỵu xuống rãnh hè.

Ai chẳng bảo tôi đã khiến nổi hai tay xe. Tôi thì tôi bảo: làm thân người phu xe tay là tự nguyện củi đầu dưới quyền sai khiến của hai cánh tay gỗ.

[…]

Ngồi nghĩ ngợi lan man sau khi đã mặc bộ quần áo phu xe, nghe người ta mắng chửi, chịu người ta đánh đòn, tôi lại sực nhớ đến một ông già tôi gặp khoảng ba năm trước.

– Kéo xe đôi, – bạn tôi với tôi – ông già chạy chậm.

Bạn tôi gắt:

– Chạy nhanh lên chứ, khéo khi lắm!

Ông già vừa thở vừa đáp:

– Các thầy có kéo xe như tôi, các thầy mới biết!

Bạn tôi nhảy xuống xe toan đánh thằng xe hỗn, nếu tôi không tốt can…

Chuyện ấy, đã ba năm.

Bây giờ, chắc ông già ấy đã chết.

Mà làm nghề này, sống lâu làm sao được? Chạy suốt ngày. Ăn không đủ. Tấm thân lại dầm mưa dãi nắng…

Người ta nói:

– Quả ở xứ nóng, quả chín sớm.

Tôi bảo:

– Người làm cu-li xe kéo, người chết non.

(Trích: Tôi kéo xe, in trong Phóng sự Việt Nam 1932 – 1945, Tam Lang, Hoàng Đạo, Nguyễn Đình Lạp, NXB Văn học, Hà Nội, 2009, tr.13-18)

Chú thích:

(1) Cuốc (cuốc xe): một lượt chạy xe hoặc một chuyển kéo xe.

(2) Ý nói đi nhanh, gấp.

(3) Chữ bát: khi đi, hai đầu bàn chân thường hướng ra, hai gót chân hướng sát vào nhau.

(4) Vòng kiềng: khi đi, chân cong như hình chữ O.

(5) Nồi sốt de: nồi hơi.

Bài làm Phân tích văn bản Tôi kéo xe của Tam Lang

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản “Tôi kéo xe” của Tam Lang.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Tam Lang là cây bút tiêu biểu của dòng văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930–1945.

– Giới thiệu văn bản “Tôi kéo xe” là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại phóng sự, phản ánh chân thực và xúc động cuộc sống lầm than của người lao động nghèo dưới ách thực dân, phong kiến.

– Nêu vấn đề nghị luận: Phân tích giá trị hiện thực và nghệ thuật thể hiện trong văn bản “Tôi kéo xe”.

Trong dòng chảy của văn học hiện thực Việt Nam đầu thế kỷ XX, phóng sự là thể loại giàu sức chiến đấu, phản ánh chân thực những bất công, khổ cực của người dân trong xã hội cũ. Trong số đó, “Tôi kéo xe” của Tam Lang là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ tấm lòng nhân đạo và cái nhìn tỉnh táo, sắc sảo của người cầm bút. Bằng việc trực tiếp hóa thân thành một phu xe, Tam Lang không chỉ ghi lại những trải nghiệm hiện thực sống động mà còn gửi gắm niềm thương cảm sâu sắc đối với thân phận người lao động lam lũ. Tác phẩm vì thế không chỉ là bản cáo trạng tố cáo xã hội tàn nhẫn mà còn là tiếng nói lay động lương tri, khơi dậy lòng trắc ẩn và khát vọng đổi thay trong mỗi người đọc.

* Thân bài:

1. Hoàn cảnh ra đời và khái quát tác phẩm

– “Tôi kéo xe” được viết vào năm 1932, trong thời kỳ nạn đói, thất nghiệp lan tràn ở Hà Nội.

– Tác giả nhập vai thành người thất nghiệp, tự trải nghiệm công việc kéo xe để hiểu thấu đáo đời sống phu xe.

2. Giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm

a. Tố cáo xã hội bất công, vô nhân đạo

– Phu xe bị bóc lột, sai khiến như công cụ vô tri.

– Người lao động bị coi rẻ, bị đánh chửi không thương tiếc.

– Cuộc sống đói nghèo, khổ cực: “chạy suốt ngày”, “ăn không đủ”, “dầm mưa dãi nắng”.

b. Miêu tả chân thực nỗi khổ cực của nghề kéo xe

– Những chi tiết miêu tả thể xác rã rời khi kéo xe: “ruột như vặn từ dưới rốn”, “cổ nóng như cái ống gang”…

– Người phu xe không còn là con người mà chỉ là “một cái nồi sốt de”, bị vắt kiệt sức lực.

c. Số phận ngắn ngủi, bị vùi dập

– Hình ảnh ông già kéo xe đại diện cho những kiếp người sống lay lắt và chết non vì nghèo khổ.

– Tác giả thấm thía rằng: “Người làm cu-li xe kéo, người chết non”.

3. Giá trị nhân đạo của tác phẩm

– Thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với người lao động nghèo.

– Cảm hóa người đọc: không còn cái nhìn khinh miệt, mà thay bằng sự xót thương.

– Lên án xã hội cũ, đề cao phẩm giá và nỗi khổ của người dân lương thiện.

4. Nghệ thuật thể hiện đặc sắc

– Viết theo thể loại phóng sự kết hợp tự sự, miêu tả sinh động.

– Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, chân thực, hình ảnh sinh động, giàu sức gợi cảm.

– Sự nhập vai và trải nghiệm thực tế tạo ra tính xác thực, thuyết phục.

* Kết bài:

– Khẳng định giá trị hiện thực và nhân đạo đặc sắc của văn bản “Tôi kéo xe”.

– Tác phẩm là tiếng nói chân thành, mạnh mẽ bênh vực cho những con người cùng khổ trong xã hội.

– Gợi suy ngẫm sâu sắc về lẽ công bằng và nhân phẩm con người trong mọi thời đại.

Tác phẩm “Tôi kéo xe” không chỉ là một phóng sự chân thực về cuộc sống lầm than của người lao động, mà còn là minh chứng cho tấm lòng nhân đạo và tinh thần dấn thân đầy trách nhiệm của Tam Lang. Bằng trải nghiệm và ngòi bút thấm đẫm tình người, ông đã khắc họa sâu sắc nỗi khổ của kiếp phu xe, đồng thời thức tỉnh trong lòng người đọc niềm cảm thông, trân trọng con người và khát vọng hướng tới một xã hội công bằng, nhân ái hơn.