Phân tích đoạn thơ Khi con vừa tỉnh giấc của Xuân Quỳnh

Đề bài: Viết bài văn nghị luận phân tích đoạn thơ sau:                                             

Khi con vừa tỉnh giấc

Thì lời ru đi chơi

Lời ru xuống ruộng khoai

Ra bờ ao rau muống.

Và khi con đến lớp

Lời ru ở cổng trường

Lời ru thành ngọn cỏ

Ðón bước bàn chân con.

Mai rồi con lớn khôn

Trên đường xa nắng gắt

Lời ru là bóng mát

Lúc con lên núi thẳm

Lời ru cũng gập ghềnh

Khi con ra biển rộng

Lời ru thành mênh mông

(Trích Lời ru của mẹ, Xuân Quỳnh)

*Chú thích:

– Xuân Quỳnh (6 tháng 10 năm 1942 – 29 tháng 8 năm 1988), tên đầy đủ là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, là nhà thơ nữ tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mỹ. Bà nối tiếng với nhiều bài thơ được nhiều người biết đến như Thuyền và biển, Sóng, Thơ tình cuối mùa thu, Tiếng gà trưa. Bà được Nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh vì những thành tựu cho nên văn học Việt Nam.

– Thơ Xuân Quỳnh giàu cảm xúc với những cung bậc khác nhau như chính tính cách luôn hết mình của Xuân Quỳnh. Những bài thơ khi hạnh phúc đắm say, lúc đau khổ, suy tư của nhà thơ luôn gần gũi vì được viết với sự đằm thắm của một người phụ nữ vừa làm thơ vừa làm vợ, làm mẹ.

– Lời ru của mẹ là một trong những bài thơ nối tiếng của Xuân Quỳnh dành cho thiếu nhi, được in trong tập Thơ Xuân Quỳnh (1997).

– Vị trí đoạn thơ: khổ 3,4,5 trong bài thơ.

Bài làm

1. Mở bài

2. Thân bài

* Giới thiệu tác giả, tác phẩm, vị trí của đoạn thơ.

– Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mỹ.

– Lời ru của mẹ là một trong những bài thơ nối tiếng của Xuân Quỳnh dành cho thiếu nhi, được in trong tập Thơ Xuân Quỳnh (1997).

– Vị trí đoạn thơ: khổ 3,4,5 trong bài thơ.

* Về nội dung:

– Khổ 3: Mẹ nuôi dưỡng hình hài con. Khi con thức giấc, lời ru đi chơi, xuống ruộng khoai, ra bờ ao rau muống. Bằng nghệ thuật hoán dụ “lời ru chỉ người mẹ”, đoạn thơ đã làm nối bật hình ảnh người mẹ vất vả, lam lũ với ruộng đồng. Các đồng từ xuống, ra gợi lên hình ảnh người mẹ luôn tay luôn chân. Mẹ chăm sóc con từng bữa ăn, nuôi con khôn lớn từng ngày bằng sự tần tảo, cần mẫn.

– Khố 4: Mẹ quan tâm đến việc phát triển trí tuệ cho con trong những tháng ngày tuổi thơ. Khi con đến tuổi đi học, lời ru chờ con nơi cổng trường, thành ngọn cỏ mềm nâng bước chân con đến trường. Đọc đoạn thơ, ta như thấy được sự hồi hộp, niềm hi vọng của mẹ vào việc học hành của con.

– Khổ 5: Mẹ đồng hành, chở che, dõi theo, giúp con vững bước trên đường đời vô vàn gian truân, thử thách. Khổ thơ kéo dài thêm hai câu như kéo dài lời ru của mẹ. Đường xa nắng gắt là. Hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho những khó khăn, thữ thách trên đường đời. Khi con lớn khôn, con sẽ phải đổi mặt với những khó khăn, thử thách, lời ru của mẹ sẽ thành bóng mát làm dịu đi những năng gắt. Lời ru theo con trên mọi nèo đường lên múi thăm, ra biển rộng. Khổ thơ có sự hài thanh đặc biệt: năm câu thơ đầu nhiều thanh trắc, đến câu cuối lại toàn thanh bằng tạo ra sự hài hòa như mong ước của mẹ về tương lai bình yên, thành công của con. Mẹ mong con sau những gập ghềnh trên đường đời, cuộc đời con

* Về nghệ thuật: Nghệ thuật: Thơ ca bắt rễ từ lòng người và nở hoa nơi từ ngữ (Chế Lan Viên).

Lời ru của mẹ đã nở hoa nơi từ ngữ khi sử dụng thành công thể thơ năm chữ; giọng điệu tha thiế, trìu mến; lời thơ tự nhiên, giàu tính biều cảm; hình ảnh thơ giản dị, gần gi với tuổi thơ của con; từ lời ru được lặp lại hai lần trong bốn khổ đầu, ba lần trong khổ cuối nhấn mạnh lời ru của mẹ theo con suốt cuộc đời; biện pháp tu từ hoán dụ, ẩn dụ, so sánh… được sử dụng rất hiệu quả.

– Liên hệ, mở rộng: Học sinh so sánh với các bài thơ viết về tình mẫu tử như: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa (Nguyễn Duy), Mây và sóng (Ta-go)… để thấy được dấu ấn riêng của Xuân Quỳnh.

-> Lời ru của mẹ là những suy tư, trải nghiệm lắng sâu và cảm động về tình mẫu tử: mẹ yêu thương vô bờ bến, hi sinh tất cả vì con, mong mỏi con bình yên, hạnh phúc và thành công. Bài thơ thể hiện rõ phong cách thơ Xuân Quỳnh, gợi những niềm rung động sâu xa trong lòng người đọc.

3. Kết bài

Lời ru của mẹ của Xuân Quỳnh là một tác phẩm chứa đựng thông điệp sâu sắc về tình mẫu tử. Bài thơ là một bức tranh thơ sống động về tình yêu của mẹ, nhắc nhở chúng ta về công lao sinh thành và dưỡng dục của mẹ. Tình mẹ không chỉ là những lời dỗ dành ngọt ngào mà còn là động lực để con mạnh mẽ vượt qua thử thách trong cuộc đời. Bài thơ còn khẳng định rằng tình mẫu tử là nguồn động lực mạnh mẽ, là bến bờ bình yên và là ngọn gió nâng bước con người đi đến những chân trời mới. Xuân Quỳnh đã thành công trong việc tôn vinh tình mẹ, khiến người đọc thêm trân trọng và biết ơn sự hy sinh thầm lặng nhưng vô giá của người mẹ trong cuộc đời mỗi con người.