Đề bài: Viết bài văn nghị luận phân tích đoạn thơ sau:
ĐỒNG ĐỘI TÔI TRÊN ĐẢO THUYỀN CHÀI
(Trích)
Lều bạt chung chiêng giữa nước, giữa trời
Đến một cái gai cũng không sống được
Sớm mở mắt, nắng lùa ngun ngút
Đêm trong lều như trôi trong mây……Đảo tự giấu mình trong màu nước lam xanh
Cái giọt máu thiêng dưới ngầu ngầu bọt sóng
Tổ quốc ơi! Tiếng chúng tôi kêu lên mà mắt chúng tôi nhìn xuống
Bóng chúng tôi trùm khắp đảo Thuyền Chài.Đảo Thuyền Chài, 5-1978
(Trần Đăng Khoa, “Bên cửa sổ máy bay”, NXB Tác phẩm mới)
Chú thích:
- Đảo Thuyền Chài : là một rạn san hô vòng thuộc Quần đảo Trường Sa, ở đó có ba bãi cát nhỏ, khi thủy triều xuống thì cao hơn mặt nước khoảng 0,5 m, khi thủy triều lên thì ngập khoảng 1,0 m
- Chung chiêng: Ở trạng thái như lơ lửng trong không trung, nghiêng qua nghiêng lại, không ổn định, không vững chắc
- Tác giả: Nhà thơ Trần Đăng Khoa sinh năm 1958 quê ở huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Ông là một trong những cây bút nổi bật trên văn đàn Việt Nam đương đại. Thế giới thơ Trần Đăng Khoa chân thực, hồn nhiên, tinh tế, có những bài chạm đến suy tư sâu sắc.
- Bài thơ Đồng đội tôi trên đảo Thuyền Chài sáng tác tháng 5 năm 1978 khi nhà thơ Trần Đăng Khoa ra thăm hòn đảo Thuyền Chài.
Bài làm
1. Mở bài
Trần Đăng Khoa là một nhà thơ quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh, được biết đến với những vần thơ giản dị, trong sáng trong các tác phẩm như Trăng ơi… từ đâu đến, Hạt gạo làng ta, Khi mẹ vắng nhà… Tuy nhiên, bên cạnh những bài thơ tuổi thơ đầy thân thương, ông còn để lại dấu ấn sâu sắc qua những tác phẩm về đất nước, con người và đặc biệt là về những người lính hải quân. Bài thơ Đồng đội tôi trên đảo Thuyền Chài, cũng như Thơ tình của người lính biển, là những sáng tác giàu cảm xúc, ca ngợi tinh thần quả cảm và tình đồng đội gắn bó khăng khít của những người lính ngày đêm lênh đênh bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
2. Thân bài
* Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm, nội dung ngắn gọn của văn bản.
* Phân tích nội dung chủ đề văn bản:
– Nêu chủ đề: Bài thơ khắc họa sự hy sinh, tình yêu Tổ quốc sâu sắc của những người lính đảo, làm cho chúng ta cảm thấy tự hào và trân trọng hơn những giá trị mà họ đã dành cho đất nước.
– Phân tích nội dung chủ đề văn bản:
+ Các hình ảnh: lều bạt, cái gai không sống được, và sự ẩn mình của đảo trong màu nước lam xanh (nghệ thuật liệt kê, hình ảnh giản dị, chân thật) , hệ thống từ láy: chung chiêng, ngun ngút, biện pháp tu từ so sánh: đêm trong lều như trôi trong mây => nhấn mạnh sự khắc nghiệt của hoàn cảnh, thời tiết và lòng kiên cường của những người lính trên đảo Thuyền Chài đang chiến đấu vì Tổ quốc.
+ Hình ảnh ẩn dụ: Cái giọt máu thiêng, hình ảnh đảo, bóng chúng tôi trùm khắp đảo => nhấn mạnh Tình yêu Tổ quốc: sự đấu tranh và sự hiện diện không ngừng của những người đang bảo vệ Tổ quốc, dù trong hoàn cảnh đầy khó khăn và bất lực.
+ Tình yêu đất nước còn được thể hiện qua tiếng gọi thân thương và thiêng liêng: “Tổ quốc ơi!” (câu cảm thán)
+ Nước non dẫu đang lặng im tiếng súng, nhưng kẻ thù vẫn luôn luôn dòm ngó, rình rập biển, đảo thân thương, vì thế các anh phải luôn tỉnh táo, cảnh giác: “Tiếng chúng tôi kêu lên mà mắt chúng tôi nhìn xuống”. Với người lính đảo, họ luôn đặt ý thức trách nhiệm gìn giữ bảo vệ Tổ quốc lên hàng đầu. Vẻ đẹp ấy được cảm nhận với tâm hồn nghệ sĩ gắn bó và giàu yêu thương, cảm phục.
* Khái quát đặc sắc nghệ thuật:
+ Thể thơ tự do linh hoạt trong vần nhịp, phóng túng trong biểu đạt cảm xúc.
+ Hình tượng thiên nhiên được miêu tả độc đáo qua hệ thống ngôn từ tự nhiên, giàu hình ảnh, cảm xúc.
+ Các biện pháp tu từ: So sánh, ẩn dụ, dùng từ láy…
-> Xây dựng hình tượng người lính vừa mang nét chung của người lính bộ đội cụ Hồ, vừa mang nét riêng của những người lính đảo.
* Liên hệ, mở rộng: các tác phẩm cùng đề tài tình yêu Tổ quốc của người lính (Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính…)
3. Kết bài
Bài thơ Đồng đội tôi trên đảo Thuyền Chài của Trần Đăng Khoa đã góp phần làm giàu thêm kho tàng thơ ca về người lính, đặc biệt là những chiến sĩ ngoài biển khơi bao la. Dù ra đời đã gần 40 năm, nhưng mỗi lần đọc lại, người đọc vẫn không khỏi xúc động trước hình ảnh những con người dũng cảm, sẵn sàng hy sinh và tràn đầy tình yêu quê hương, đất nước. Tác phẩm không chỉ ca ngợi lòng quả cảm mà còn khắc họa tình đồng đội gắn bó, thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc, để lại ấn tượng bền lâu trong tâm trí người đọc qua nhiều thế hệ.
