Đề bài: Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ ) phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong văn bản Nguyệt Dạ (Đêm trăng) của Đỗ Phủ.
Nguyệt dạ
Kim dạ Phu Châu nguyệt,
Khuê trung chỉ độc khan.
Dao liên tiểu nhi nữ,
Vị giải ức Trường An.
Hương vụ vân hoàn thấp,
Thanh huy ngọc tý hàn.
Hà thì ỷ hư hoảng,
Song chiếu lệ ngân can?
Dịch nghĩa
Vầng trăng ở Phu Châu đêm nay
Trong phòng khuê chỉ một người đứng nhìn
Ở xa thương cho con gái bé bỏng
Chưa hiểu nỗi nhớ Trường An
Sương thơm làm ướt mái tóc mai
Ánh trăng trong sáng làm giá lạnh cánh tay ngọc
Bao giờ được tựa bên màn mỏng
Để trăng chiếu cả đôi ta cho ngấn lệ ráo khô?
(Năm 756)
Đỗ Phủ trên đường đi Linh Vũ để phò Đường Túc Tông, bị lính của An Lộc Sơn bắt đem về giam cầm ở Trường An. Đêm trăng nhớ vợ và con thơ còn ở lại Phu Châu (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây).
Bài làm
Trong dòng chảy thơ ca trung đại, ánh trăng không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên mà còn là nơi neo đậu những nỗi niềm thầm kín của con người tha hương. Với Nguyệt dạ, Đỗ Phủ đã gửi vào vầng trăng biên ải một nỗi buồn sâu thẳm, qua đó khắc họa tâm trạng cô đơn, đau đáu của nhân vật trữ tình giữa thời loạn lạc. Ngay từ những câu thơ đầu, cảnh sương đêm trắng lạnh “lộ tòng kim dạ bạch” hiện lên như một tấm phông buồn bã, hun hút, gợi cái lạnh thấm vào cảnh vật và thấm sâu vào lòng người. Giữa không gian ấy, nhân vật trữ tình hiện ra nhỏ bé, lẻ loi, mang theo nỗi nhớ em trai và quê hương dồn nén đến nghẹn ngào.
Nỗi nhớ ấy càng trở nên day dứt khi ánh trăng xuất hiện như một biểu tượng tinh thần. Trong câu thơ “nguyệt thị cố hương minh”, trăng ở đâu cũng sáng, nhưng chỉ ánh trăng quê nhà mới đủ sức đánh thức những rung động sâu kín nhất trong lòng người xa xứ. Trăng vì thế không còn là ánh sáng vô tri mà hóa thành cầu nối của ký ức, của tình thân, của quê hương chưa thể trở về. Bên cạnh nỗi nhớ là nỗi lo âu thường trực trước cảnh binh đao. Câu thơ “hữu đệ giai phân tán” gợi lên bi kịch ly tán của anh em ruột thịt, nơi sinh tử trở nên mong manh, không ai biết ngày gặp lại còn hay mất.
Nỗi đau ấy được đẩy đến cao trào trong cảm giác bất lực, khi “ký thư trường bất đạt” – thư từ không thể gửi đi, tiếng lòng không tìm được nơi đến. Mọi kết nối bị cắt đứt, nhân vật trữ tình chỉ còn biết gửi nỗi nhớ, niềm thương vào ánh trăng lặng lẽ treo giữa trời. Qua đó, Đỗ Phủ không chỉ khắc họa một tâm trạng cá nhân mà còn phản chiếu nỗi đau chung của con người trong thời chiến: cô đơn, nhớ thương, lo lắng và bất an đến tận cùng. Nguyệt dạ vì thế trở thành khúc trầm buồn, nơi ánh trăng soi tỏ không chỉ cảnh đêm biên tái mà còn cả những vết thương âm thầm trong lòng người.
