Đề bài: Khám phá xứ sở của cái đẹp qua bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
Dàn ý Khám phá xứ sở của cái đẹp qua bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
1. Mở bài: Nêu vấn đề nghị luận
– Dẫn dắt vấn đề
– Giới thiệu vấn đề nghị luận.
2. Thân bài
* Giải thích ý kiến
– Nhà văn chân chính: Người hội tụ cả 2 yếu tố tâm, tài. Người luôn đặt mục đích sáng tác vào con người và cuộc sống. Đem ngòi bút của mình phục vụ đời sống và có ích cho con người.
– Xứ sở của cái đẹp: Thực chất là thế giới nghệ thuật mà nhà văn tạo dựng nên trong tác phẩm văn học.
+ Đó là vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên, tâm hồn con người. Là vẻ đẹp trong tư tưởng, tình cảm của con người trong lao động, chiến đấu, các lĩnh vực khác… mà nhà văn mang tới cho người đọc.
+ Vẻ đẹp hình thức là khả năng xây dựng được những hình tượng nghệ thuật sinh động, độc đáo, hấp dẫn. Là khả năng kết cấu chặt chẽ, tình huống hợp lí và khả năng sử dụng ngôn từ điêu luyện…
+ Người dẫn đường: Người đem đến cho người đọc những tác phẩm văn học có giá trị để người đọc có những rung cảm thẩm mĩ đánh thức tâm hồn con người làm cho con người yêu cuộc sống, khao khát hướng tới những gì đẹp đẽ tốt lành cho cuộc đời.
=> Nhận định trên đã đề cập đến vai trò sáng tạo và xứ mệnh của nhà văn chân chính – người sáng tạo ra cái Đẹp.
* Chứng minh
– Xứ sở của cái đẹp trong Đoàn thuyền đánh cá được thể hiện ở vẻ đẹp của thiên nhiên vùng biển Hạ Long:
+ Đó là cảnh thiên nhiên bao la, bát ngát, hùng vĩ khiến cảnh lao động thêm hùng tráng.
+ Thiên nhiên kì ảo, thơ mộng khiến cảnh lao động trở lên thi vị
+ Thiên nhiên đầy sức sống, ấm áp, gần gũi với con người
+ Thiên nhiên giàu có ban tặng bao loài cá với vẻ đẹp lộng lẫy và rực rỡ làm nên kết quả tốt đẹp của người lao động, …
(Lấy được dẫn chứng, phân tích)
->Tất cả làm nên một bức tranh thiên nhiên đẹp kì lạ, hấp dẫn gợi ra cho ta bao liên tưởng và yêu mến.
– Xứ sở của cái đẹp trong Đoàn thuyền đánh cá còn được thể hiện ở vẻ đẹp hấp dẫn của con người:
+ Niềm say mê hướng khởi trong lao động.
+ Tâm hồn phơi phới lạc quan.
+ Niềm vui thắng lợi qua thành quả lao động
-> Hình ảnh con người lao động được khắc họa trong sự hòa hợp với thiên nhiên, nổi bật ở vị trí trung tâm,. Tầm vóc của con người được do bằng tầm vóc của vũ trụ. Vẻ đẹp của họ vừa hào hùng,vừa lãng mạn.
->Tất cả đã tạo nên xứ sở của cái đẹp: thiên nhiên đẹp, con người đẹp
* Xứ sở của cái đẹp trong Đoàn thuyền đánh cá được thông qua những phương tiên nghệ thuậtđặc sắc:
+ Thể thơ: thất ngôn trường thiên.
+ Ngôn từ hình ảnh đẹp kỳ vĩ tráng lệ
+ Giọng điệu: hào hùng, sôi nổi, say mê.
+ Vận dụng sáng tạo các biện pháp tu từ: nhân hóa, ẩn dụ, so sánh… * Đánh giá
– Ý kiến trên xác đáng đem đến cho người nghệ sĩ những kinh nghiệm sáng tác quý giá.
– Là cơ sở để người đọc tiếp nhận được thế giới nghệ thuật của nhà văn. Yêu cái đẹp của văn chương là chúng ta yêu tấm lòng của nhà văn. Họ là những kĩ sư tâm hồn đốt cháy mình để có được ánh sáng, niềm vui dẫn ta đến bến bờ xứ sở của cái đẹp trong cuộc sống.
– Cần phải hiểu, cái đẹp trong tác phẩm văn học đa dạng, phong phú được khơi nguồn kết tinh từ cuộc sống. Nhưng đời sống ấy được khúc xạ qua ánh sáng, cảm quan, quá trình lao động cực nhọc, sáng tạo, mê say của nhà văn để có được sức hấp dẫn, những giá trị đẹp của con người, làm cho con người sống tốt hơn.
3. Kết bài
Bài văn mẫu Khám phá xứ sở của cái đẹp qua bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
Văn học từ bao đời nay vẫn được xem như một miền đất đặc biệt – nơi con người tìm đến để thanh lọc tâm hồn, để nhận ra vẻ đẹp của cuộc sống và chính mình. Không phải ngẫu nhiên mà có ý kiến cho rằng: nhà văn chân chính là người dẫn đường vào xứ sở của cái đẹp. Nhận định ấy không chỉ nói đến tài năng nghệ thuật mà còn nhấn mạnh đến thiên chức cao quý của người cầm bút: sáng tạo cái đẹp, phát hiện cái đẹp và lan tỏa cái đẹp đến con người. Trong hành trình văn học Việt Nam hiện đại, Huy Cận – với bài thơ Đoàn thuyền đánh cá – đã thực sự trở thành “người dẫn đường” như thế. Tác phẩm không chỉ tái hiện một bức tranh lao động miền biển sau Cách mạng tháng Tám, mà còn mở ra trước mắt người đọc một “xứ sở của cái đẹp”, nơi thiên nhiên và con người hòa quyện trong vẻ đẹp hùng tráng, lãng mạn, chan chứa niềm tin và khát vọng sống.
Nhà văn chân chính, trước hết, là người hội tụ cả “tâm” và “tài”. Đó là người không viết chỉ để phô diễn kỹ xảo ngôn từ, mà viết bằng trách nhiệm với con người và cuộc đời. Ngòi bút của họ hướng về cái đẹp như một giá trị nhân văn bền vững, giúp con người biết rung động, biết yêu thương và khao khát sống tốt đẹp hơn. “Xứ sở của cái đẹp” vì thế không phải là một thế giới viển vông, xa rời hiện thực, mà là thế giới nghệ thuật được xây dựng từ chính đời sống, nhưng được chắt lọc, thăng hoa qua cảm quan thẩm mỹ và tư tưởng của người nghệ sĩ. Ở đó, cái đẹp hiện diện trong cảnh sắc thiên nhiên, trong tâm hồn con người, trong lý tưởng sống và cả trong hình thức nghệ thuật – từ hình ảnh, nhịp điệu đến giọng điệu thơ ca. Khi người đọc bước vào thế giới ấy, họ không chỉ thưởng thức mà còn được dẫn dắt, được nâng đỡ tinh thần để tin yêu cuộc sống hơn.
Đoàn thuyền đánh cá ra đời năm 1958, trong chuyến đi thực tế dài ngày của Huy Cận ở vùng mỏ và vùng biển Đông Bắc. Sau những năm tháng “sầu nhân thế” trước Cách mạng, hồn thơ Huy Cận giờ đây đã có sự đổi thay căn bản: từ nỗi buồn vũ trụ mênh mang sang niềm vui lớn lao của con người làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc đời. Chính sự chuyển biến ấy đã tạo nên một bài thơ tràn đầy ánh sáng, âm thanh và nhịp điệu của cuộc sống mới. Đọc Đoàn thuyền đánh cá, ta như được bước vào một xứ sở nơi cái đẹp hiện lên vừa rộng lớn, kỳ vĩ, vừa gần gũi, ấm áp – một xứ sở được kiến tạo từ vẻ đẹp của thiên nhiên biển cả và vẻ đẹp của con người lao động.
Trước hết, “xứ sở của cái đẹp” trong bài thơ được thể hiện ở vẻ đẹp của thiên nhiên vùng biển Hạ Long. Ngay từ những câu thơ mở đầu, thiên nhiên đã hiện lên trong dáng vẻ bao la, hùng vĩ:
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.”
Không gian biển trời được mở ra bằng một khoảnh khắc hoàng hôn rực rỡ. Mặt trời được so sánh với “hòn lửa” đỏ rực, vừa gợi sắc màu tráng lệ, vừa tạo cảm giác ấm áp. Biển cả không còn vô tri mà trở nên sống động qua phép nhân hóa: sóng “cài then”, đêm “sập cửa”. Thiên nhiên như một ngôi nhà lớn của vũ trụ, nơi con người bước vào không hề nhỏ bé hay lạc lõng, mà hòa nhập đầy tự tin. Cảnh sắc ấy vừa hùng tráng, vừa gần gũi, khiến thiên nhiên không đối lập mà song hành cùng con người trong lao động.
Thiên nhiên trong Đoàn thuyền đánh cá còn mang vẻ đẹp kỳ ảo, thơ mộng, khiến cảnh lao động trở nên thi vị. Khi đoàn thuyền ra khơi, biển không chỉ là không gian mưu sinh mà còn là miền cảm hứng nghệ thuật:
“Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng.”
Những hình ảnh “buồm trăng”, “mây cao”, “biển bằng” đưa con người vào một thế giới mênh mang, nơi thực và mộng giao hòa. Con thuyền không còn đơn thuần là phương tiện lao động, mà trở thành cánh chim lãng mạn giữa vũ trụ rộng lớn. Thiên nhiên ở đây không khắc nghiệt, không đe dọa, mà nâng đỡ, chắp cánh cho con người. Chính vẻ đẹp ấy khiến lao động – vốn nặng nhọc – được cảm nhận như một hành trình đầy hứng khởi và say mê.
Không chỉ đẹp ở dáng vẻ, thiên nhiên biển cả trong bài thơ còn hiện lên giàu sức sống, ấm áp và trù phú. Huy Cận đã vẽ nên một đại dương đầy ắp cá tôm bằng những hình ảnh vừa cụ thể, vừa lung linh:
“Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.”
Cá không chỉ nhiều mà còn đẹp, bơi lượn như những “đoàn thoi” dệt nên tấm lụa ánh sáng của biển đêm. Biển cả vì thế hiện lên như một kho báu thiên nhiên hào phóng, ban tặng cho con người nguồn sống dồi dào. Đó là một thiên nhiên giàu có, nhân hậu, gắn bó mật thiết với đời sống lao động, làm nên niềm vui và thành quả của con người.
Tất cả những vẻ đẹp ấy hợp lại thành một bức tranh thiên nhiên vừa kỳ vĩ, vừa thơ mộng, vừa tràn đầy sức sống. Thiên nhiên không chỉ là phông nền, mà là một phần linh hồn của bài thơ, góp phần tạo nên sức hấp dẫn và gợi ra trong người đọc bao liên tưởng đẹp đẽ về biển trời Tổ quốc.
Song, nếu chỉ có thiên nhiên đẹp thôi thì chưa đủ để tạo nên “xứ sở của cái đẹp”. Điều làm nên chiều sâu và sức sống của bài thơ chính là vẻ đẹp của con người lao động – những ngư dân ra khơi với niềm say mê và tinh thần lạc quan. Ngay từ đầu, họ đã xuất hiện trong tư thế chủ động, phấn chấn:
“Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.”
Tiếng hát vang lên giữa biển trời bao la, căng đầy niềm tin và sức sống. Lao động không còn là gánh nặng, mà trở thành niềm vui, thành khúc ca hòa nhịp với thiên nhiên. Con người bước vào vũ trụ bằng tiếng hát – một chi tiết giàu ý nghĩa thẩm mỹ và nhân văn.
Trong suốt bài thơ, hình ảnh con người luôn hiện lên trong sự hòa hợp tuyệt đẹp với thiên nhiên. Họ làm chủ biển cả, làm chủ công việc bằng tư thế ung dung, tự tin. Tầm vóc của con người được đo bằng tầm vóc của vũ trụ: con thuyền “lái gió”, “lướt mây”, con người đối thoại cùng trăng sao, biển trời. Vẻ đẹp ấy vừa mang tính hiện thực – phản ánh khí thế lao động mới của con người sau Cách mạng – vừa mang màu sắc lãng mạn, lý tưởng hóa. Chính sự kết hợp ấy đã làm cho hình ảnh người lao động trong bài thơ vừa hào hùng, vừa thi vị.
Niềm vui chiến thắng và thành quả lao động được thể hiện rực rỡ ở những câu thơ cuối:
“Câu hát căng buồm cùng gió khơi
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.”
Con người trở về trong ánh bình minh rực rỡ, mang theo thành quả lao động và niềm vui chiến thắng. Mặt trời – biểu tượng của ánh sáng và sự sống – như chạy đua cùng con thuyền, khẳng định tư thế làm chủ của con người trước thiên nhiên. Ở đây, cái đẹp không chỉ là vẻ đẹp của cảnh sắc hay hình ảnh, mà là vẻ đẹp của niềm tin, của khát vọng sống và lao động.
Góp phần quan trọng tạo nên “xứ sở của cái đẹp” trong Đoàn thuyền đánh cá chính là những phương tiện nghệ thuật đặc sắc. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn trường thiên, nhịp điệu khỏe khoắn, dồn dập, phù hợp với không khí lao động sôi nổi. Ngôn từ giàu hình ảnh, mang vẻ đẹp kỳ vĩ, tráng lệ, kết hợp hài hòa giữa hiện thực và lãng mạn. Giọng điệu thơ hào hùng, say mê, lúc khoan thai, lúc sôi nổi, dẫn dắt cảm xúc người đọc theo nhịp ra khơi – đánh cá – trở về. Các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa, ẩn dụ được vận dụng sáng tạo, khiến thiên nhiên và con người trở nên sống động, giàu sức gợi.
Từ tất cả những yếu tố ấy, có thể khẳng định rằng Đoàn thuyền đánh cá là một minh chứng tiêu biểu cho nhận định về vai trò của nhà văn chân chính – người dẫn đường vào xứ sở của cái đẹp. Qua bài thơ, Huy Cận không chỉ mang đến cho người đọc một bức tranh thiên nhiên và con người đẹp đẽ, mà còn truyền cho họ niềm tin vào cuộc sống, vào sức mạnh của con người lao động. Cái đẹp trong tác phẩm không tách rời đời sống, mà được khơi nguồn từ hiện thực, rồi thăng hoa qua cảm xúc và tài năng của nhà thơ.
Xứ sở của cái đẹp trong văn học vì thế luôn đa dạng, phong phú, được kết tinh từ cuộc sống nhưng mang dấu ấn riêng của mỗi nghệ sĩ. Yêu cái đẹp trong văn chương cũng chính là yêu tấm lòng của người cầm bút – những “kỹ sư tâm hồn” đã đốt cháy mình để thắp sáng niềm tin và hy vọng cho con người. Với Đoàn thuyền đánh cá, Huy Cận đã làm được điều đó: ông dẫn người đọc đến một miền đất nơi thiên nhiên đẹp, con người đẹp, nơi cuộc sống lao động tỏa sáng trong niềm vui và khát vọng. Và khi rời khỏi miền đất ấy, ta mang theo trong lòng một dư âm ấm áp: niềm yêu đời, yêu người, yêu vẻ đẹp bền bỉ của cuộc sống lao động trên quê hương đất nước mình.
