Đề bài: Cảm nhận về nhân vật Tâm và hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Trở về của Thạch Lam
Dàn ý Cảm nhận về nhân vật Tâm và hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Trở về của Thạch Lam
1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề.
2. Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận: Cảm nhận về nhân vật Tâm và người mẹ trong đoạn trích.
a. Về nội dung:
* Tóm tắt sơ lược cốt truyện: Câu chuyện xoay quanh nhân vật chính tên Tâm, được người mẹ tần tảo sớm khuya nuôi dạy nên người. Tuy nhiên khi được ra thành phố, cuộc sống danh lợi hào nhoáng, kim tiền lấp lánh dường như khiến anh ta mờ mắt và quên đi người mẹ già ở quê nhà.
* Nhân vật Tâm:
– Đối với người mẹ: Tâm là một người con bất hiếu, tham giàu sang, bị cuộc sống giàu sang chốn phồn hoa làm tha hóa, thay đổi tính cách con người, chối bỏ cả mẹ già.
+ Trong khoảng thời gian sáu năm trời biền biệt ấy, Tâm chỉ gửi tiền hàng tháng về cho mẹ và tuyệt nhiên không một lời hỏi thăm, để tâm đến những bức thư mẹ gửi từ quê ra với biết bao sự săn sóc, ân cần.
+ Khi nhận được bức thư của mẹ: “Tâm chỉ đọc thoáng qua rồi không để ý đến”, thấy khó chịu bởi “nét chữ viết non nớt nguệch ngoạc, và lời lẽ quê kệch”.
+ Khi lấy vợ: không báo tin cho mẹ biết vì sợ bị phát hiện là mình có người mẹ nghèo khổ nơi quê nhà.
+ Khi bất đắc dĩ phải về thăm, Tâm đáp lại tình cảm của bà bằng sự thờ ơ cùng thái độ kiêu căng, hách dịch.
+ Tâm tự phụ mình là một người thành đạt, giàu sang và cho rằng người mẹ của mình, cô Trinh,…là kẻ quê kệch, kém cỏi và gần như không dành cho họ sự tôn trọng.
+ Không quan tâm đến tình cảm, cảm xúc của mẹ. Người mẹ già dù ít học nhưng đã nuôi anh ta khôn lớn trưởng thành.
+ Chẳng quan tâm và còn cảm thấy khó chịu khi thấy mẹ ở ga. Anh ta chỉ lo sợ rằng bà cụ sẽ khóc lóc kể lể, ái ngại những câu bình phẩm to nhỏ, cái mỉm cười chế giễu của mọi người mà không quan tâm đến cảm xúc người mẹ nghèo.
+ Giục vợ đi nhanh, sốt ruột rảo bước mà không thèm nhìn mẹ.
+ Dửng dưng khi thấy chiếc xe chạy bắn vọt bùn lên quần áo hai người. + Sống ích kỉ, thực dụng.
– Đối với cô hàng xóm: không chút tình nghĩa, kỉ niệm…
+ Dửng dưng lúc trông thấy cô hàng xóm tên Trinh tốt bụng vẫn chơi đùa cùng mình thuở nhỏ.
+ Kỉ niệm đẹp của tuổi thơ đối với Tâm giờ đây thật trẻ con và vô vị. Anh ta cảm thấy sẽ thật “điên rồ khi đi lấy một cô gái quê như Trinh để sống một cái đời tối tăm nghèo khổ”.
– Tâm trạng: trở về vội vã, ra đi cũng vội vã vì sợ vợ biết mẹ mình; nửa đau khổ khi rời đi, nửa vẫn dứt khoát ra đi theo tiếng gọi giàu sang nơi phố thị. Đồng tiền đã chiến thắng tình người trong Tâm…
* Hình ảnh bà mẹ: một người mẹ già thương con, nghèo khổ, bất hạnh…
– Quan tâm, lo cho con, viết thư thăm con.
– Một người mẹ già tần tảo sớm hôm nuôi con ăn học, sống một mình ở quê, hi sinh tất cả vì con nhưng nhận lại là một sự thờ ơ, bất hiếu từ đứa con.
– Biết con đối xử tệ bạc với mình, người mẹ vẫn cố gắng đi ra ga để được trông thấycon.
b. Về nghệ thuật:
– Cốt truyện đơn giản.
– Miêu tả tâm lí, tính cách nhân vật; nghệ thuật kể chuyện, dựng cảnh…
– Ngôn ngữ: giản dị, nhẹ nhàng, giàu chất thơ…
– Ngôi kể thứ 3.
– Cách kể truyện sinh động, hấp dẫn.
– Các từ láy: dửng dưng, xa xăm, tha thiết…
3. Kết bài: Đánh giá chung:
– Nhân vật Tâm tiêu biểu cho hạng người chối bỏ quê hương, gia đình chạy theo cám dỗ tiền bạc, địa vị…
– Qua đó bộc lộ giá trị nhân đạo của tác phẩm và làm rõ phong cách viết truyện của Thạch Lam.
Bài văn mẫu Cảm nhận về nhân vật Tâm và hình ảnh người mẹ trong đoạn trích truyện Trở về của Thạch Lam
Trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại, Thạch Lam là cây bút đặc biệt tinh tế, nhẹ nhàng mà ám ảnh. Ông không tạo nên những xung đột dữ dội hay những biến cố kịch tính, mà lặng lẽ soi chiếu vào những góc khuất trong tâm hồn con người, để từ đó lay động người đọc bằng nỗi buồn nhân sinh thầm lặng. Truyện ngắn “Trở về” là một tác phẩm như thế. Qua câu chuyện về nhân vật Tâm và người mẹ già nơi quê nhà, Thạch Lam đã dựng lên một bi kịch âm thầm nhưng đau đớn: bi kịch của sự tha hóa đạo đức khi con người chạy theo danh lợi, đánh mất tình thân, đánh mất cội nguồn. Cảm nhận về nhân vật Tâm và hình ảnh người mẹ trong đoạn trích không chỉ giúp ta hiểu sâu sắc hơn giá trị nhân đạo của tác phẩm, mà còn nhận ra phong cách nghệ thuật giàu chất nhân văn của nhà văn.
Câu chuyện xoay quanh nhân vật chính là Tâm, một người con sinh ra trong gia đình nghèo ở quê, được mẹ tần tảo sớm hôm nuôi ăn học, chắt chiu từng đồng cho con khôn lớn nên người. Khi trưởng thành, Tâm ra thành phố, dấn thân vào cuộc sống nơi phồn hoa đô hội, nơi ánh sáng của tiền bạc và danh vọng lấp lánh đầy mê hoặc. Sáu năm trời xa quê, Tâm gần như cắt đứt sợi dây tình cảm với người mẹ già. Anh ta chỉ gửi tiền đều đặn hàng tháng như một nghĩa vụ lạnh lùng, tuyệt nhiên không hỏi han, không đoái hoài đến những bức thư chan chứa yêu thương mà mẹ gửi lên. Khi đã có địa vị, có vợ thành thị, Tâm ngày càng xa rời quê hương, xa rời quá khứ, và xa rời chính người đã sinh thành, nuôi dưỡng mình. Cuộc trở về của Tâm vì thế không phải là sự đoàn tụ ấm áp, mà là một cuộc trở về đầy trốn tránh, đầy dằn vặt, để rồi cuối cùng, anh ta vẫn dứt khoát quay lưng lại với mẹ, với quê hương.
Nhân vật Tâm hiện lên trước hết như một hình ảnh tiêu biểu cho kiểu người con bất hiếu, bị đồng tiền và cuộc sống danh lợi nơi thành thị làm tha hóa. Sáu năm xa nhà, điều duy nhất Tâm làm cho mẹ là gửi tiền. Đồng tiền, trong suy nghĩ của anh ta, dường như đã trở thành thước đo duy nhất cho bổn phận làm con. Anh không hiểu rằng điều người mẹ già cần không chỉ là tiền bạc, mà là một lời hỏi thăm, một chút quan tâm, một sự hiện diện của tình cảm ruột thịt. Những bức thư từ quê nhà gửi ra, với nét chữ non nớt, nguệch ngoạc, với lời lẽ quê kệch nhưng tha thiết, lại trở thành điều khiến Tâm khó chịu. Anh “chỉ đọc thoáng qua rồi không để ý đến”, bởi trong con mắt của một kẻ đã quen với lối sống thị thành, tất cả những gì thuộc về quê hương, về người mẹ nghèo, đều trở nên lạc hậu và đáng xấu hổ.
Sự bất hiếu của Tâm không dừng lại ở sự thờ ơ tinh thần, mà còn biểu hiện ở thái độ chối bỏ cội nguồn. Khi lấy vợ, Tâm không báo tin cho mẹ, bởi anh sợ rằng sự tồn tại của một người mẹ nghèo khổ nơi quê nhà sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh “người thành đạt” mà anh ta cố công xây dựng. Đến khi bất đắc dĩ phải trở về, Tâm cũng không mang theo niềm mong nhớ hay xúc động, mà chỉ mang theo nỗi lo sợ bị phát hiện, bị xấu hổ trước vợ và người đời. Đối diện với mẹ, Tâm không hề thể hiện tình cảm ruột thịt, mà đáp lại sự chờ mong khắc khoải của bà bằng sự lạnh lùng, thờ ơ và thái độ kiêu căng, hách dịch. Anh ta nhìn mẹ như nhìn một cái gì đó xa lạ, lỗi thời, thậm chí là một gánh nặng cần tránh né.
Đáng buồn hơn, Tâm tự phụ vào sự thành đạt của mình để hạ thấp những người gắn bó với tuổi thơ và cội nguồn của anh. Anh coi mẹ mình, cô hàng xóm Trinh và cả quê hương nghèo khổ là những gì quê kệch, kém cỏi, không xứng đáng với vị trí hiện tại của anh. Với Tâm, tình nghĩa, kỉ niệm tuổi thơ, những tháng ngày ấu thơ hồn nhiên giờ đây trở thành những thứ “trẻ con và vô vị”. Anh cho rằng sẽ thật “điên rồ” nếu quay về sống một cuộc đời nghèo khổ nơi làng quê, hoặc gắn bó với một cô gái quê như Trinh. Trong suy nghĩ ấy, đồng tiền và địa vị đã hoàn toàn lấn át những giá trị đạo đức và nhân bản.
Tâm trạng của Tâm trong cuộc trở về và ra đi cũng là một điểm đặc sắc mà Thạch Lam khắc họa rất tinh tế. Anh trở về vội vã, ra đi cũng vội vã. Khi đứng trước mẹ, trong Tâm không phải là không có đau đớn hay dằn vặt. Anh nửa đau khổ, nửa day dứt, nhưng nỗi đau ấy quá yếu ớt để chiến thắng sức hút của cuộc sống giàu sang nơi phố thị. Khi thấy mẹ ở ga, Tâm không lo mẹ mừng tủi ra sao, mà chỉ sợ bà sẽ khóc lóc, kể lể, sợ những ánh nhìn tò mò, những nụ cười chế giễu của người xung quanh. Anh giục vợ đi nhanh, sốt ruột rảo bước, không thèm ngoái nhìn mẹ. Ngay cả khi chiếc xe chạy bắn bùn lên quần áo hai vợ chồng, Tâm vẫn dửng dưng, vô cảm. Ở Tâm, đồng tiền đã chiến thắng tình người, ích kỉ và thực dụng đã lấn át hoàn toàn lòng hiếu thảo.
Đặt bên cạnh nhân vật Tâm là hình ảnh người mẹ già – một hình ảnh đầy ám ảnh và xót xa. Bà hiện lên như biểu tượng cho những người mẹ nông thôn Việt Nam nghèo khổ, lam lũ, sống cả đời vì con. Người mẹ ấy đã tần tảo sớm hôm, chắt chiu từng bữa ăn, từng đồng tiền để nuôi con ăn học, hi sinh cả tuổi xuân, hạnh phúc riêng để mong con có một tương lai tốt đẹp hơn. Khi con đi xa, bà sống một mình nơi quê nhà, ngày ngày mong ngóng tin con, viết những bức thư thăm hỏi đầy yêu thương. Dù ít học, chữ viết vụng về, lời lẽ quê mùa, nhưng mỗi dòng chữ đều thấm đẫm tình mẫu tử sâu nặng.
Đau đớn thay, tất cả sự hi sinh và yêu thương ấy lại nhận về sự lạnh lùng và bất hiếu. Dẫu biết con đối xử tệ bạc với mình, người mẹ vẫn không oán trách, không than phiền. Khi nghe tin con về, bà vẫn cố gắng lặn lội ra ga, chỉ mong được nhìn thấy con, được biết rằng con mình vẫn bình an. Hành động ấy giản dị nhưng vô cùng cảm động, bởi nó cho thấy tình yêu của người mẹ là vô điều kiện, không cần hồi đáp. Bà không cần tiền bạc, không cần danh phận, chỉ cần được nhìn con một lần cũng đủ để sưởi ấm trái tim già nua, cô độc.
Hình ảnh người mẹ trong “Trở về” vì thế mang vẻ đẹp thầm lặng mà cao cả. Bà không có những lời nói lớn lao, không có hành động bi tráng, nhưng chính sự nhẫn nhịn, hi sinh và tình thương vô bờ bến ấy lại tạo nên sức lay động mạnh mẽ. Đặt người mẹ bên cạnh Tâm, Thạch Lam đã làm nổi bật bi kịch của tình mẫu tử bị tổn thương, đồng thời lên án một cách kín đáo nhưng sâu sắc sự vô cảm của con người trước cội nguồn.
Về mặt nghệ thuật, đoạn trích “Trở về” thể hiện rất rõ phong cách truyện ngắn Thạch Lam. Cốt truyện đơn giản, không nhiều biến cố, nhưng tập trung khai thác đời sống nội tâm nhân vật. Nghệ thuật miêu tả tâm lí của nhà văn đặc biệt tinh tế, những biến chuyển nhỏ trong cảm xúc của Tâm và người mẹ đều được khắc họa bằng những chi tiết rất đời thường mà giàu sức gợi. Ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện giữ được sự khách quan, đồng thời tạo điều kiện để nhà văn đi sâu vào nội tâm nhân vật mà không cần những lời bình luận trực tiếp. Ngôn ngữ truyện giản dị, nhẹ nhàng, giàu chất thơ, với nhiều từ láy như “dửng dưng”, “xa xăm”, “tha thiết” góp phần làm nổi bật trạng thái cảm xúc và không khí truyện. Cách dựng cảnh, đặc biệt là cảnh ga tàu, được miêu tả rất chân thực, trở thành không gian nghệ thuật nơi bi kịch tình thân lặng lẽ diễn ra.
Qua nhân vật Tâm, Thạch Lam đã phê phán một kiểu người chối bỏ quê hương, gia đình, chạy theo cám dỗ của tiền bạc và địa vị mà đánh mất nhân tính. Đồng thời, qua hình ảnh người mẹ, nhà văn bộc lộ giá trị nhân đạo sâu sắc: niềm cảm thương đối với những con người nghèo khổ, bất hạnh và sự trân trọng đối với tình mẫu tử thiêng liêng. “Trở về” không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn là lời cảnh tỉnh nhẹ nhàng nhưng thấm thía đối với mỗi con người trong xã hội: khi quay lưng lại với cội nguồn, con người cũng tự đánh mất một phần nhân cách của chính mình.
Khép lại đoạn trích, người đọc không chỉ cảm thấy xót xa cho người mẹ già cô độc, mà còn day dứt trước bi kịch tinh thần của Tâm – một con người tưởng như thành đạt nhưng thực chất lại nghèo nàn về tâm hồn. Chính nỗi day dứt ấy làm nên sức sống lâu bền cho truyện ngắn Thạch Lam, và khiến “Trở về” trở thành một tác phẩm giàu giá trị nhân văn trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại.
