Phân tích văn bản Tiệc xòe vui nhất của Nguyễn Huy Thiệp

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Tiệc xòe vui nhất của Nguyễn Huy Thiệp

TIỆC XÒE VUI NHẤT (trích)

(Nguyễn Huy Thiệp)

Hà Thị E là con gái trưởng bản Hà Văn Nó. Hiếm có người xinh đẹp như E. Lưng như lưng kiến vàng, mắt long lanh như sao Khun Lú – Nàng Ủa⁽¹⁾ , tiếng nói của nàng dịu dàng. Khi nàng cười, tiếng cười trong vắt và vô tư lự. E xinh đẹp đã đành nhưng đức hạnh của nàng cũng ít có người bì kịp. Nàng là niềm tự hào của người Hua Tát. Cả bản mong nàng tìm được người chồng xứng đáng, trưởng bản Hà Văn Nó cũng muốn thế, các bô lão trong bản cũng muốn thế.

(Lược một đoạn: Mọi người bàn việc chọn chồng cho nàng E. Các bô lão quyết định sẽ làm một cuộc thi tài để chọn người nào có đức tính quý nhất mà khó kiếm nhất làm chồng của E).

Một bữa kia có một chàng trai dáng vẻ hùng dũng đến nói với trưởng bản và các bô lão:

– Dũng cảm là đức tính quý nhất và khó kiếm nhất. Tôi là người có đức tính ấy!

– Cứ chứng minh xem! – Trưởng bản trả lời.

Chàng trai đi vào rừng. Đến chiều chàng vác về một con lợn lòi bị chàng bắn chết. Con lợn lòi đến hơn tạ thịt, lông cứng tua tủa như lông nhím, chết rồi mà hai con mắt đỏ lừ của nó vẫn ngầu sắc máu. Chàng vứt con lợn xuống sàn, mắt chàng long lanh sáng, người chàng như có hào quang. Mọi người đều khen ngợi chàng.

Trưởng bản hỏi con gái:

– Con xem, chàng trai thực là dũng cảm. Chàng ấy đã chứng minh đức tính dũng cảm của mình… E mỉm cười, trái tim nàng rung động khi nhìn thấy đôi mắt dũng cảm của người cầu hôn. Đôi mắt ấy có ánh lửa. Nhưng vốn thông minh, E biết, những người dũng cảm sẽ mải mê với sự nghiệp của mình.

E trả lời:

– Đúng thế, thưa cha! Chàng trai đã chứng minh đức tính dũng cảm của mình… đức tính thật đáng quý… Nhưng thưa cha, đức tính ấy đáng quý nhưng chắc không khó kiếm vì mới từ sáng đến chiều chàng đã chứng minh được nó.

Các bô lão gật gù. Người ta đồng ý với lời E nói. Con lợn được mổ thịt. Cả bản xoè suốt đêm để mừng đức tính dũng cảm, đức tính đáng quý nhưng không khó kiếm. Nhiều người con trai chân chính ở rừng có đức tính này…

(Lược một đoạn: Một lần khác, có một chàng trai trông thông minh, sáng sủa đến cầu hôn nàng E nhưng nàng từ chối vì đức tính khôn ngoan đáng quý nhưng không khó kiếm. Một lần khác nữa, có một chàng trai giàu có đến nhưng cũng không được nàng E chấp nhận vì nàng cho rằng giàu có không phải là đức tính).

Cuối cùng có một chàng trai trong bản Hua Tát tìm đến gặp trưởng bản và các bô lão. Đấy là Hặc, chàng trai mồ côi, người thợ săn xuất sắc nhất bản. Hặc nói với mọi người:

– Trung thực là đức tính đáng quý và khó kiếm nhất!

– Cứ chứng minh xem! – Mọi người bảo chàng.

Hặc trả lời:

– Trung thực không phải cái vòng bạc ở cổ đưa ra cho mọi người trông thấy, sờ tay vào nó.

Mọi người xôn xao, các bô lão bàn tán. Trưởng bản tức giận, mặt ông đỏ bừng như lửa:

– Phải chứng minh! – Trưởng bản hét lên, ông đã nhìn thấy đôi mắt trìu mến của E nhìn Hặc.

– Ai tin mày! Ai bảo mày có đức tính trung thực? – Trưởng bản hỏi.

– Then biết! – Hặc trả lời.

– Cả con cũng biết! – E nói nghiêm trang.

– Điên rồ! – Trưởng bản gầm lên. Ông nhìn sang các bô lão cầu cứu. Ông biết, người già bao giờ cũng tìm ra được lối thoát đơn giản cho mọi rắc rối trên đời.

– Hãy cầu Then đi! – Một vị bô lão bảo Hặc. – Trời đang hạn hán, tất cả mó nước⁽²⁾ đều đã cạn khô. Nếu con trung thực, con hãy cầu Then mưa xuống!

Trưa hôm sau, dân bản Hua Tát lập đàn cầu đảo, không khí oi nồng ngột ngạt. Hặc bước lên đàn, chàng ngước đôi mắt trang nghiêm nhìn trời. Chàng nói:

– Con sống trung thực, dầu biết trung thực bao giờ cũng chịu đau khổ thiệt thòi. Tuy nhiên, nếu lòng trung thực chuộc được tội lỗi và mang tình yêu đến được cho thế gian này, xin trời mưa xuống…

Trời cao tĩnh lặng. Bỗng nhiên từ đâu đó xa xôi có một cơn gió mơ hồ thổi về. Tất cả ngọn cây trên rừng xào xạc. Mặt đất bắt đầu xuất hiện những cơn lốc nhỏ.

Buổi chiều, bầu trời đầy mây vần vũ và khi đêm xuống thì mưa như trút.

Lần ấy, người ta đã xoè suốt một tuần trăng để mừng đám cưới của Hặc với con gái trưởng bản.

Đây là tiệc xoè vui nhất ở bản Hua Tát. Cả bản đều say khướt. Từng cái cột nhà, thậm chí đến từng cái cây trong vườn cũng được mời uống một sừng rượu đại.

1981

(Nguyễn Huy Thiệp – Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, NXB Văn học, Hà Nội, 2021, tr.19-22)

Chú thích:

(1) Sao Khun Lú – Nàng Ủa: sao Hôm, sao Mai.

(2) Mó nước: nguồn nước chảy từ núi.

Bài làm Phân tích văn bản Tiệc xòe vui nhất của Nguyễn Huy Thiệp

A. Yêu cầu:

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản ngữ liệu “Tiệc xòe vui nhất” của Nguyễn Huy Thiệp.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Nguyễn Huy Thiệp: nhà văn tiêu biểu thời kỳ đổi mới, nổi bật với phong cách hiện thực, sắc sảo, gửi gắm nhiều tư tưởng nhân sinh.

– Giới thiệu tác phẩm Tiệc xòe vui nhất: truyện ngắn giàu màu sắc dân gian, phản ánh quan niệm về những phẩm chất tốt đẹp của con người.

– Dẫn dắt, nêu vấn đề: Qua câu chuyện kén rể cho nàng E, tác giả khẳng định quan niệm: trung thực là đức tính quý nhất, khó kiếm nhất.

Nguyễn Huy Thiệp là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Ông được biết đến với phong cách hiện thực sắc sảo, nhiều trăn trở về những giá trị nhân sinh. Truyện ngắn Tiệc xòe vui nhất là một tác phẩm giàu màu sắc dân gian, phản ánh quan niệm về các phẩm chất tốt đẹp của con người. Qua câu chuyện kén rể cho nàng E, tác giả đã gửi gắm một tư tưởng sâu sắc: trung thực là đức tính quý nhất, khó kiếm nhất.

* Thân bài:

a. Khái quát văn bản

– Nội dung chính: nàng E – con gái trưởng bản, xinh đẹp, đức hạnh, được cả bản mong muốn chọn được người chồng xứng đáng.

– Các chàng trai đến cầu hôn với những phẩm chất khác nhau: dũng cảm, khôn ngoan, giàu có nhưng đều bị từ chối.

– Chỉ đến khi Hặc – chàng trai mồ côi, trung thực xuất hiện thì nàng E và cả bản mới tìm thấy người xứng đáng.

– Kết thúc: trời mưa nhờ lời cầu khẩn của Hặc, E nên duyên cùng Hặc, cả bản mở tiệc xòe vui nhất.

b. Phân tích nhân vật và chi tiết tiêu biểu

– Nàng E:

+ Xinh đẹp, đức hạnh, thông minh, sáng suốt trong việc lựa chọn đức tính đáng quý nhất.

+ Đại diện cho sự tinh anh, tiếng nói của lương tri cộng đồng.

– Các chàng trai đầu tiên:

+ Dũng cảm, khôn ngoan, giàu có – đều là phẩm chất đáng quý nhưng không hiếm, có thể dễ dàng chứng minh hoặc đạt được.

+ Cho thấy sự phân biệt rõ ràng giữa những giá trị bề ngoài và giá trị cốt lõi.

– Chàng Hặc:

+ Mồ côi, thợ săn giỏi, giàu trải nghiệm.

+ Lựa chọn trung thực – đức tính khó chứng minh, khó nắm bắt, nhưng lại có sức mạnh cảm hóa.

+ Cảnh cầu mưa: vừa kịch tính, vừa mang màu sắc huyền thoại, khẳng định sức mạnh thiêng liêng của lòng trung thực.

+ Trở thành người chồng xứng đáng, mang lại hạnh phúc cho nàng E và cả bản.

c. Ý nghĩa, tư tưởng của tác phẩm

– Đề cao giá trị trung thực – một đức tính cao quý, khó tìm, đôi khi gắn liền với thiệt thòi, đau khổ nhưng cuối cùng sẽ được trân trọng.

– Thể hiện niềm tin nhân sinh: cái đẹp, cái thiện có sức mạnh gắn kết cộng đồng và đem lại hạnh phúc bền vững.

– Góp phần nhắc nhở con người hôm nay về bài học sống chân thật, giữ gìn phẩm chất đạo đức trong một xã hội nhiều biến động.

* Kết bài:

– Khẳng định lại: Tiệc xòe vui nhất không chỉ là một câu chuyện dân gian hiện đại mà còn là triết lý nhân sinh sâu sắc.

– Qua hình tượng chàng Hặc, tác giả Nguyễn Huy Thiệp nhắn gửi: sống trung thực là con đường để con người được yêu thương, được cộng đồng ghi nhận và có cuộc sống tốt đẹp.

– Liên hệ: Trong thời đại hôm nay, trung thực vẫn luôn là nền tảng cần thiết để xây dựng niềm tin, hạnh phúc và sự phát triển bền vững.

Có thể nói, Tiệc xòe vui nhất không chỉ hấp dẫn bởi màu sắc cổ tích và nét văn hóa dân gian đặc trưng, mà còn chứa đựng một thông điệp nhân sinh sâu sắc. Qua câu chuyện kén rể, Nguyễn Huy Thiệp đã tôn vinh phẩm chất trung thự,  nền tảng của niềm tin, tình người và hạnh phúc. Giữa cuộc sống hiện đại đầy bon chen và giả trá, lời nhắn gửi ấy vẫn còn nguyên giá trị: chỉ có sống chân thành, giữ lòng trung thực, con người mới tìm thấy sự an yên và bền vững đích thực trong cuộc đời