Phân tích văn bản Bà ngồi ở góc nhà của Ma Văn Kháng

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích văn bản Bà ngồi ở góc nhà của Ma Văn Kháng

BÀ NGỒI Ở GÓC NHÀ (trích)

(Ma Văn Kháng)

[Lược trích: Bà hay ngồi ở góc nhà gà gật, nhưng bà biết không sót một việc gì. Lũ trẻ con trong nhà mải chơi, nhác học, quên việc sẽ bị bà nhắc nhở liên tục. Vì vậy, chúng có thái độ khó chịu và hỗn hào với bà. Biết chuyện, bố tát cái Hải một cái.]

Mẹ đặt bát xuống rìa mâm, sụt sịt:

– Chỉ có bà là nhớ thằng Tèo thôi. Còn chúng bay, chúng bay có nhớ đến người khác khổ sở đâu. Sống mà chỉ nghĩ đến mình thì sống sao được!

Nói rồi, bỗng nhiên mẹ sa hai hàng nước mắt. Ngẩng lên, hai mắt ràn rụa, mẹ nấc nghẹn từng hơi ngắn ngắn. Như bị oan ức. Mẹ khóc từ đó cho đến lúc đồng hồ buông tám tiếng chuông, khi mấy đứa ngồi vào bàn học bài. Thấy vậy, thằng Tuất là anh cả liền đến bên mẹ, vừa định khe khẽ hỏi mẹ làm sao thế, thì mẹ bật khóc thành tiếng, rồi như không kìm được giận dữ, mẹ gào lên càng lúc càng thống thiết:

– Tôi khóc trước để khỏi khóc sau, có hiểu không, hở lũ bất hiếu bất nghĩa kia! Bây giờ, chúng bay còn hỗn, còn vô ơn với bà thế. Hỏi rằng sau này, ai dám bảo đảm: con cháu chúng bay sẽ không đối xử với tôi như chúng mày hiện đang đối xử với bà? Hỡi thằng Tuất kia! Mày bây giờ bằng sào bằng gậy, mày dám ngoạc mồm ra thách đố bà, mày có biết lúc mày lên chín tuổi, mày bị đau ruột thừa, tạo và bố mày đi vắng, nếu không có bà cũng mày, lội trong mưa gió hơn cây số đến bệnh viện cấp cứu, thì mày còn được đến bây giờ để hỗn láo với bà không? Còn con Hồng, con Hải, nỏ mồm cãi lại bà kia! Chúng bay có biết…

Trời! Thì ra mẹ đang cho ba đứa trẻ biết công lao nuôi dạy chúng của bà. Chẳng nói những đận chúng ốm đau làm gì. Chỉ nói, ba đứa sinh ra, đứa nào cũng qua tay bà tắm rửa, bế ẵm, du dín, chăm lo cho từng li từng tí.

– Con Hải kia, mày dám bảo bà lắm mồm – Giọng không bớt xót đau, mẹ tiếp – Thế lúc bé mày khóc lóc ỉ eo suốt ba năm trời vì ốm đau sài đẹn, ghẻ lở kềnh càng khắp người, ai là người ru mày ngủ, dỗ dành mày qua khỏi những khi đau đớn, hả đồ vô ơn bạc nghĩa! Sao lúc ấy mày không bảo bà im mồm đi cho mày khỏi điếc tai, hả con ranh con. Đồ ranh con mới nứt mắt ra mà đã hỗn hào vô lễ! Cả cái con Hồng kia nữa! Mày bảo bà hãy lo cho thân bà đi, thế mày có biết cái hồi đói kém, bà phải bán cả chiếc nhẫn hồi môn của bà để mua thêm khoai sắn độn vào cơm để nuôi bố mày với lũ chúng bay không?

Lúc ấy là chín giờ rưỡi, giờ bố đi họp ở công ty vé. Thoáng qua là bố biết hết đầu đuôi câu chuyện. Bố bảo mẹ, thôi để các con nó học, xong bố sẽ nói chuyện.

Mười giờ rưới, Tuất, Hồng, Hải học xong bài, ngồi trước mặt bố. Bố nói:

– Các con nghĩ rằng, bà chỉ có một tuổi già tám mươi lăm năm sống chuyên ngói thui thủi ở góc nhà như hôm nay thôi ư? Không, bà có cả một thời thanh niên sôi nổi. Bà từng là thanh niên xung phong, từng cầm súng bắn máy bay giặc Mỹ xâm lược nước ta. Bà làm công nhân dệt đến năm năm mươi làm tuổi mới về hưu. Ông lúc ấy còn ở bộ đội.

Từ thẳng Tèo trở đi đều qua tay bà săn sóc, nếu không thì…

Bố nói đến đó thì bà nằm ở cái phản ở buồng ngoài thức giấc.

– Bố Tèo nói cái gì thế?

– Bà cứ ngủ đi, để con dạy bảo chúng. Con cháu không biết công ơn ông bà thì không thành người, bà ạ. Nói rộng ra, con dạy cho chúng biết rằng: Đằng sau người già là cả một cuộc đời rộng lớn mà họ đã dũng cảm đương đầu đấy. Hãy kính trọng và yêu quý họ!

Bố nói dứt thì bước tới, cúi xuống đỡ bà dậy. Bà ngồi lên, cào tóc xong thì quài tay ra sau búi lại; tóc bà rụng hết rồi, búi lại chỉ còn bằng quả ổi. Nắn búi tóc bé tí, bà cúi xuống lục cái túi vải đỏ lâu nay lúc nào cũng vẫn để ở đầu giường. Trong cái túi đó có hai chỉ vàng, bà dự định dành cho cái Hải một, cái Hồng một. Trong cái túi đó có một cuốn sổ tiết kiệm, bà nói, bà để dành từ hồi thằng Tèo mới đẻ, giờ không biết có bao nhiêu, bà cho thằng Tèo và thằng Tuất để hai đứa mua xe máy, con trai đi đâu phải có cái xe máy mới ra mẽ người!

– Con biết rồi! Con biết rồi! Bà nằm nghỉ đi!

Bố nói. Bà chép miệng, xoài người xuống mặt phản

– Ừ, mẹ nằm. Nhưng mà chắc là chẳng ngủ được nữa đâu, giời sắp sáng rồi còn gì! Bà nằm co ro, chốc chốc lại nghển lên ngắt lời bố: Thôi, các cháu nó còn dại người, đừng trách chúng, con à. Lát sau, bà ngồi dậy, bảo: Trời sáng rồi. Và bà lại lục cái túi vải đỏ ở đầu giường. Dạo này bà hay nhắc đến cuốn sổ tiết kiệm và hai chỉ vàng. Cuối năm đó thì bà mất.

(Trích Bà ngồi ở góc nhà, Ma Văn Kháng, Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, số 3, 2014)

Bài làm Phân tích văn bản Bà ngồi ở góc nhà của Ma Văn Kháng

A. Mở bài:

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích văn bản ngữ liệu “Bà ngồi ở góc nhà” của Ma Văn Kháng.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

B. Hướng dẫn gợi ý:

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Ma Văn Kháng: một trong những cây bút tiêu biểu của văn học hiện đại và đương đại Việt Nam, có sở trường viết về con người đời thường, số phận giản dị mà giàu tình yêu thương.

– Giới thiệu văn bản Bà ngồi ở góc nhà: khắc họa chân thực hình ảnh người bà trong gia đình – hiện thân của tình yêu thương, sự hi sinh, đồng thời gửi gắm bài học nhân sinh sâu sắc về lòng hiếu thảo và đạo lí uống nước nhớ nguồn.

– Nêu luận điểm: Đoạn trích không chỉ tái hiện hình ảnh người bà giàu tình thương, công lao hi sinh mà còn phơi bày sự vô tâm, vô ơn của con cháu, qua đó khẳng định thông điệp nhân văn sâu sắc.

Ma Văn Kháng là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại, nổi bật với khả năng khắc họa đời sống đời thường giản dị nhưng chứa chan tình người. Văn bản “Bà ngồi ở góc nhà” là một minh chứng tiêu biểu, tái hiện hình ảnh người bà trong gia đình: âm thầm, lặng lẽ, hi sinh cho con cháu. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc về đạo hiếu, về lòng biết ơn và tình yêu thương trong gia đình.

* Thân bài:

a. Hình ảnh người bà – biểu tượng tình thương và sự hi sinh

– Bà hiện lên trong sinh hoạt thường ngày: già yếu, thường ngồi ở góc nhà, lặng lẽ nhưng vẫn dõi theo, nhắc nhở con cháu.

– Bà dành trọn cả cuộc đời cho con cháu: chăm sóc, nuôi dưỡng, lo toan từ khi chúng còn bé đến lúc trưởng thành.

– Hi sinh thầm lặng: bán cả nhẫn hồi môn, dành dụm từng chỉ vàng, cuốn sổ tiết kiệm để lo cho tương lai con cháu.

– Bà không chỉ là hậu phương gia đình mà còn từng có một thời tuổi trẻ sôi nổi: tham gia thanh niên xung phong, công nhân dệt, gắn bó với đất nước.

b. Thái độ của con cháu – sự vô tâm, hỗn hào

– Lũ trẻ mải chơi, lười học, hỗn láo với bà, cho rằng bà lắm lời, phiền toái.

– Sự vô ơn thể hiện qua việc quên đi công lao sinh thành, nuôi dưỡng của bà.

– Đây là hồi chuông cảnh tỉnh về sự xuống cấp trong đạo hiếu, sự thờ ơ của thế hệ trẻ trước công lao ông bà cha mẹ.

c. Vai trò của người mẹ và người bố

– Người mẹ khóc nức nở, gào lên để nhắc nhở con cái phải biết công ơn của bà – thể hiện tình thương, sự lo lắng và nỗi đau của thế hệ làm cha mẹ.

– Người bố nhẹ nhàng dạy bảo, gợi mở cho con hiểu rằng: đằng sau tuổi già của bà là cả một cuộc đời hi sinh, cống hiến.

– Qua đó, tác giả khẳng định vai trò của gia đình trong việc giáo dục truyền thống hiếu thảo cho thế hệ trẻ.

d. Ý nghĩa và giá trị tư tưởng

– Tôn vinh hình ảnh người bà – biểu tượng cho truyền thống nhân ái, hi sinh, yêu thương của dân tộc.

– Nhắc nhở con cháu phải biết hiếu kính với ông bà, cha mẹ, sống có đạo lí “uống nước nhớ nguồn”.

– Khẳng định sức mạnh giáo dục của văn chương: khơi dậy tình cảm, hướng con người đến cái thiện.

* Kết bài:

– Khái quát lại giá trị của văn bản: một bức chân dung xúc động về người bà – vừa gần gũi vừa thiêng liêng.

– Khẳng định ý nghĩa nhân văn: “Bà ngồi ở góc nhà” không chỉ là câu chuyện gia đình mà còn là bài học sâu sắc cho mọi thế hệ về lòng biết ơn, hiếu thảo.

– Liên hệ bản thân: mỗi người cần trân trọng, yêu thương ông bà, cha mẹ khi họ còn sống, bởi đó là cội nguồn của tình thương và là nền tảng để con người sống nhân ái hơn.

Tác phẩm Bà ngồi ở góc nhà của Ma Văn Kháng là một câu chuyện cảm động, khắc họa sâu sắc tình cảm bà cháu và giá trị của lòng hiếu thảo. Tác phẩm nhắc nhở mỗi chúng ta biết trân trọng và quan tâm đến ông bà, cha mẹ khi còn sống, bởi tình thương ấy là nền tảng để nuôi dưỡng trái tim nhân ái và cuộc sống nghĩa tình.