Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong đoạn thơ Tôi thích mình là một cái cây

Đề bài:  Viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong đoạn thơ Tôi thích mình là một cái cây. Từ đó, làm rõ những suy tư triết lí về cuộc sống và con người được nhà thơ gửi gắm qua hình tượng cái cây.

TÔI THÍCH MÌNH LÀ MỘT CÁI CÂY

(Thanh Thảo)

(…)

Tôi ước mình là một cái cây

Thi thoảng có chim tới hót

Con chim sâu bé bỏng nhảy nhót

Chẳng cần biết thế giới ra sao

Một cái cây xanh đến từng chiếc lá

Buổi sớm tỏa dưỡng khí

Ban đêm hứng ánh trăng

Một cái cây lang thang   

Dù đứng im một chỗ

Những ngày rồi qua những người rồi xa

Cái cây rung khẽ từng chiếc lá

Chúng ta là ai chúng ta về

Chờ mãi cơn mưa rào rất lạ

Nắng gay gắt cứ như cáu gắt

Cây lá nhỏ nép mình chật vật

Chúng ta là ai xanh được bao lâu

Lặng im lá vàng rơi chạm đất

(Trích “Chờ mãi cơn mưa rào – Rất lạ”, Thanh Thảo, NXB HNV, 2019, tr.293, 294)

Chú thích: Thanh Thảo tên khai sinh là Hồ Thành Công, sinh ngày 16/2/1946, quê ở xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Tốt nghiệp khoa ngữ văn, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Thanh Thảo vào công tác ở chiến trường miền Nam. Hiện ông là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ngãi, phó chủ tịch Hội đồng thơ Hội nhà văn Việt Nam. Những năm gần đây, ngoài làm thơ Thanh Thảo còn viết báo, tiểu luận phê bình và nhiều thể loại khác, nhưng đóng góp quan trọng và đặc sắc nhất của ông vẫn là thơ ca.

Bài làm Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong đoạn thơ Tôi thích mình là một cái cây

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 500 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong đoạn thơ ở phần Đọc hiểu để làm rõ những suy tư triết lí về cuộc sống và con người được nhà thơ gửi gắm qua hình tượng cái cây.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu tác giả Thanh Thảo: nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến, nổi bật với phong cách thơ giàu chất suy tư, triết lí, mới mẻ.

– Giới thiệu đoạn thơ Tôi thích mình là một cái cây: Thể hiện những khát vọng sống đẹp, suy tư về thân phận và ý nghĩa tồn tại của con người qua hình tượng cái cây giản dị.

Thanh Thảo là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại. Thơ ông giàu chất triết lí, luôn day dứt với những câu hỏi về lẽ sống, thân phận và khát vọng của con người. Đoạn thơ Tôi thích mình là một cái cây trích từ tập Chờ mãi cơn mưa rào – Rất lạ là minh chứng rõ nét cho phong cách thơ ấy. Qua hình tượng cái cây giản dị, tác giả gửi gắm nhiều suy tư về cuộc sống, con người và khát vọng sống đẹp giữa cuộc đời.

* Thân bài:

1. Giá trị nội dung

a. Khát vọng sống bình yên, trong trẻo

• Ước được “là một cái cây” – hình tượng gợi sự mộc mạc, tinh khiết.

• Cái cây sống trong hài hòa với thiên nhiên: đón chim hót, hứng ánh trăng, tỏa dưỡng khí.

→ Bộc lộ tâm hồn hướng thiện, ước ao một đời sống giản dị nhưng giàu ý nghĩa.

b. Suy tư về thân phận con người và kiếp sống hữu hạn

• Các câu hỏi triết lí:

  • “Chúng ta là ai chúng ta về…”

  • “Chúng ta là ai xanh được bao lâu”

→ Gợi trăn trở về sự tồn tại, về cội nguồn và giới hạn của đời người.

• Hình ảnh cái cây phải chịu “nắng gay gắt”, “chật vật”, “lá vàng rơi”…

→ Hiện thực hóa quy luật sinh – diệt, sự mong manh của mọi sinh thể.

c. Niềm yêu đời và mong muốn sống có ích

• Cái cây vẫn xanh, vẫn tỏa dưỡng khí, vẫn gắn bó với đất trời dù phải chịu khắc nghiệt.
  → Gửi gắm thông điệp: sống là cống hiến, là gìn giữ vẻ đẹp giản dị cho đời.

• Khẳng định một thái độ sống nhân văn, bền bỉ, giàu trách nhiệm.

2. Giá trị nghệ thuật

– Hình tượng thơ mới mẻ: Cái cây vừa bình dị, gần gũi vừa giàu tính biểu tượng về con người và cuộc đời.

– Thể thơ tự do giàu nhịp điệu, linh hoạt, phù hợp với mạch cảm xúc, suy tưởng miên man.

– Ngôn ngữ giàu chất tạo hình và biểu cảm:

+ Từ ngữ giản dị, gần gũi: “cái cây”, “nắng”, “mưa rào”, “chim”…

+ Nhiều hình ảnh gợi cảm, nhân hóa: “cái cây lang thang”, “cây lá nhỏ nép mình chật vật”…

– Giọng điệu thơ kết hợp giữa trữ tình và triết lí: khi hồn nhiên, khi sâu lắng, suy tư.

* Kết bài:

– Khẳng định: Bài thơ thể hiện khát vọng sống đẹp, suy tư triết lí về con người và cuộc đời qua hình tượng cái cây giản dị mà giàu ý nghĩa.

– Liên hệ: Gợi nhắc mỗi người trân trọng sự sống, sống có ý nghĩa, gắn bó với thiên nhiên và cuộc đời.

Bằng hình tượng cái cây giản dị mà giàu sức gợi, Thanh Thảo đã gửi gắm trong đoạn thơ những suy tư thiết tha về sự sống: khát vọng được sống bình yên, trong lành, niềm day dứt trước kiếp người hữu hạn và khẳng định mong muốn sống có ý nghĩa giữa đời. Nghệ thuật thơ tự do, hình ảnh giàu biểu tượng và giọng điệu trữ tình – triết lí đã góp phần tạo nên chiều sâu cho bài thơ. Đoạn thơ không chỉ giúp người đọc thấu hiểu tâm hồn nhà thơ mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta biết trân trọng sự sống, biết “xanh hết mình” trong quãng đời ngắn ngủi mà quý giá của con người.