Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ Tết quê bà

Đề bài: Em hãy viết bài văn phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ sau:                                    

TẾT QUÊ BÀ

Bà tôi ở một túp nhà tre,

Có một hàng cau chạy trước hè,

Một mảnh vườn bên rào giậu nửa.

Xuân về hoa cải nở vàng hoe.

Gạo nếp ngày xuân gói bánh chưng,

Cả đêm cuối chạp nướng than hồng.

Quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn,

Cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông.

                                                    (Đoàn Văn Cừ – Nguồn: Đoàn văn Cừ toàn tập, NXB Hội nhà văn, 2013)

Dàn ý Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ Tết quê bà

* Giới thiệu tác giả, tác phẩm, và nêu ý kiến chung của người viết về bài thơ

Gợi ý:

– Nhà thơ Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004) là một nhà thơ có phong cách đặc biệt viết về nông thôn.

– Bài thơ Tết quê bà đã để lại trong lòng người đọc những ấn tượng khó quên về hình ảnh ngôi nhà của người bà và Tết cổ truyền của dân tộc, khiến ai đọc cũng bồi hồi cảm xúc.

* Tập trung nêu nội dung, chủ đề và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ.

– Khái quát về bài thơ:

+ Thể loại của bài thơ: thể thơ bảy chữ, cả bài thơ gồm tám câu thơ ngắn gọn.

+ Chủ đề:

• Bài thơ Tết quê bà miêu tả, biểu cảm về ngôi nhà giản dị, quen thuộc của bà nơi làng quê yên bình và cảnh ngày Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam.
• Tình cảm yêu mến, gắn bó với con người, cảnh vật, ngày Tết cổ truyền của dân tộc.
• Nhắc nhở người đọc phải biết trân trọng, giữ gìn những vẻ đẹp bình dị ấy, đặc biệt là nét đẹp văn hoá ngày Tết cổ truyền của dân tộc.

– Làm rõ nội dung, chủ đề bài thơ:

+ Hình ảnh ngôi nhà của bà: túp lều tre, hàng cau trước nhà, 1 mảnh vườn, hoa cải…=> cuộc sống nghèo, bình dị =>tình cảm yêu thương, trân trọng pha lẫn chút xót xa của đứa cháu trước hoàn cảnh sống của bà.

+ Cuộc sống nghèo, mảnh vườn nhỏ nhưng không gợi sự heo hút, buồn vắng mà biểu thị một sắc màu tươi vàng của rau cải vườn nhà. “Xuân về hoa cải nở vàng hoe” một cuộc sống đời thường thanh đạm, quen thuộc, gần gũi.

=> Gợi hình ảnh người bà tần tảo, cần cù, chịu thương, chịu khó và đảm đang, tháo vát, gọn gàng.

+ Cảnh Tết đến xuân về: là những hình ảnh quen thuộc, đặc trưng của ngày Tết: gạo nếp, bánh chưng, quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn, cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông.

=>Khung cảnh ngày Tết: tấp nập, đông vui, ấm cúng, tràn ngập niềm vui và và rực rỡ sắc màu.

=> Nhắc nhở người đọc phải biết trân trọng, giữ gìn những vẻ đẹp bình dị ấy, đặc biệt là nét đẹp văn hoá ngày Tết cổ truyền của dân tộc.

– Phân tích tác dụng một số nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ:

+ Thể thơ bảy chữ, cách ngắt nhịp và gieo vần tự do, cảm xúc của tự nhiên, trôi chảy.

+ Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, giàu sức

+ Kết hợp các phương thức biểu đạt kể, tả, biểu cảm làm cho nội dung vừa cụ thể vừa lắng sâu.

+ Biện pháp tu từ liệt kê…

* Khẳng định lại giá trị của bài thơ. Cảm xúc của cá nhân hoặc bức thông điệp, lời nhắn gửi tới mọi người.

Bài văn mẫu Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ Tết quê bà

Trong phong trào Thơ mới 1932 – 1945, bên cạnh những gương mặt tiêu biểu như Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Thế Lữ…, người đọc không thể không nhắc đến Đoàn Văn Cừ – nhà thơ của những bức tranh nông thôn giàu hương vị và màu sắc dân dã. Thơ ông mang nét đẹp độc đáo khi viết về làng quê Bắc Bộ, vừa mộc mạc, gần gũi, vừa rực rỡ và giàu sức gợi. Bài thơ Tết quê bà là một minh chứng tiêu biểu, tái hiện khung cảnh ngày Tết truyền thống với đầy đủ hương vị, sắc màu và tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương, gia đình.

Ngay từ khổ thơ mở đầu, nhà thơ đưa người đọc trở về với khung cảnh quen thuộc:

“Bà tôi ở một túp nhà tre

Có một hàng cau chạy trước hè,

Một mảnh vườn bên rào giậu nứa.

Xuân về hoa cải nở vàng hoe.”

Hình ảnh “túp nhà tre” giản dị, gắn liền với nếp sống dân dã, hiền hòa của làng quê Việt Nam. Cùng với đó là “hàng cau”, “mảnh vườn”, “rào giậu nứa”, tất cả vẽ nên một không gian bình yên, thân thương, gợi nhớ về những ký ức tuổi thơ. Đặc biệt, hình ảnh “hoa cải nở vàng hoe” không chỉ là dấu hiệu đặc trưng của mùa xuân Bắc Bộ mà còn là biểu tượng cho sự tươi mới, no đủ, khởi đầu của một năm mới. Qua những chi tiết nhỏ bé, giản dị, tác giả đã dựng lên bức tranh làng quê đầm ấm, chan chứa tình yêu thương.

Tiếp đến, bài thơ đưa người đọc hòa vào không khí rộn ràng của ngày Tết cổ truyền:

“Gạo nếp ngày xuân gói bánh chưng,

Cả đêm cuối chạp nướng than hồng.

Quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn,

Cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông.”

Đây là những hình ảnh quen thuộc trong mỗi gia đình Việt Nam khi Tết đến xuân về. Hình ảnh “gạo nếp gói bánh chưng”, “nướng than hồng” gợi ra một phong tục đẹp, mang đậm tinh thần sum vầy, ấm áp. Cùng với đó là những màu sắc rực rỡ của “quần đào, áo đỏ”, những nét đẹp văn hóa dân gian qua “tranh gà lợn”, và đặc biệt là hương vị Tết được tái hiện trong những món ăn truyền thống: cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông. Bằng bút pháp liệt kê kết hợp với ngôn ngữ mộc mạc, chân thật, tác giả đã dựng lên một không gian Tết đầy đủ cả sắc – hương – vị, vừa thân quen vừa rộn ràng, gợi nhắc người đọc về hương vị Tết quê hương trong ký ức.

Không chỉ khắc họa khung cảnh ngày Tết, bài thơ còn chứa đựng tình cảm sâu nặng của tác giả dành cho người bà. Ngôi nhà của bà là nơi gắn bó tuổi thơ, cũng là nơi lưu giữ phong tục, tập quán truyền thống. Trong từng chi tiết của ngày Tết từ chiếc bánh chưng, nồi than hồng đến dưa hành, thịt mỡ đều thấp thoáng bóng dáng của bà, của những thế hệ gìn giữ nếp xưa. Qua đó, nhà thơ bày tỏ lòng biết ơn, sự gắn bó và niềm tự hào đối với những giá trị văn hóa dân tộc.

Về nghệ thuật, Tết quê bà sử dụng thể thơ bảy chữ, nhịp điệu linh hoạt, tự nhiên. Hình ảnh thơ gần gũi, bình dị, giàu sức gợi, kết hợp với bút pháp liệt kê, đã tái hiện đầy đủ không khí Tết quê hương. Ngôn ngữ mộc mạc nhưng tinh tế giúp bức tranh Tết hiện lên sinh động, vừa cụ thể, vừa thấm đượm tình cảm.

Bài thơ Tết quê bà của Đoàn Văn Cừ không chỉ là bức tranh sinh động về ngày Tết truyền thống mà còn là tiếng lòng yêu thương, gắn bó với quê hương, gia đình và những giá trị văn hóa dân tộc. Bài thơ nhắc nhở mỗi người chúng ta phải biết trân trọng, gìn giữ những nét đẹp ấy trong cuộc sống hôm nay, để Tết Việt mãi là khoảng thời gian thiêng liêng, sum vầy và ấm áp trong lòng mỗi người.