NLVH về ý kiến: Nhà thơ phải tạo được quan niệm riêng về đời sống

Đề bài:

Với tư cách là một nghệ sĩ, cái quan trọng nhất là nhà thơ phải tạo ra được quan niệm riêng về đời sống. Quan niệm ấy không hiện lên qua những lời thuyết lý khô khan mà phải hoá thân vào chữ nghĩa và hình tượng.

(Nguyễn Đăng Điệp, Thơ Việt Nam hiện đại – Tiến trình và Hiện tượng, trang 63, NXB Văn học, 2014)

Suy nghĩ của anh/chị về ý kiến trên. Bằng trải nghiệm văn học của mình, hãy làm sáng tỏ. 

Bài làm NLVH về ý kiến: Nhà thơ phải tạo được quan niệm riêng về đời sống

I. Mở bài

• Giới thiệu vấn đề: Thơ ca là tiếng nói của tâm hồn, nơi mỗi nhà thơ gửi gắm nỗi niềm, tình cảm và cách nhìn riêng về cuộc sống.

• Dẫn ý kiến của Nguyễn Đăng Điệp → gợi ra yêu cầu quan trọng: nhà thơ phải có quan niệm riêng về đời sống, và đặc biệt, quan niệm ấy phải được thể hiện bằng hình tượng nghệ thuật, chứ không phải lí thuyết khô cứng.

Trong dòng chảy của thi ca, mỗi bài thơ không chỉ là sự kết tinh của ngôn từ mà còn phản ánh tư tưởng, quan niệm của người nghệ sĩ về cuộc sống. Nhà phê bình Nguyễn Đăng Điệp từng nhấn mạnh rằng thơ ca không đơn thuần là những lời thuyết lý khô khan mà phải hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng nghệ thuật. Một nhà thơ thực thụ không chỉ cần có cái nhìn riêng, mới mẻ về đời sống mà còn phải truyền tải nó bằng một ngôn ngữ đầy sáng tạo và giàu chất thơ. Bởi lẽ, giá trị của một tác phẩm không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở cách biểu đạt, ở những hình ảnh ẩn dụ, biểu tượng được nhà thơ khéo léo gợi lên.

II. Thân bài

1. Giải thích

– Quan niệm riêng về đời sống: là những nhận thức, khám phá, cảm thụ, phát hiện các vấn đề của đời sống xã hội theo một cách riêng. Đó cũng chính là cái nhìn nghệ thuật độc đáo, có tính thẩm mĩ về đời sống của người nghệ sĩ.

– Quan niệm ấy hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng: cách nhìn riêng về đời sống được nhà thơ kí thác qua hệ thống ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật; qua những hình tượng, biểu tượng nghệ thuật, tạo nên giá trị thẩm mĩ cho tác phẩm, thể hiện chiều sâu phong phú của tâm hồn nghệ sĩ.

=> Ý kiến của nhà phê bình Nguyễn Đăng Điệp đã nhấn mạnh cách nhìn riêng, cách khám phá, phát hiện của người nghệ sĩ trong hành trình sáng tạo nghệ thuật. Trong hành trình ấy, quan niệm riêng về đời sống đã hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng.

2. Bàn luận

Quan niệm riêng về đời sống là yêu cầu quan trọng nhất với nhà thơ nói riêng và sáng tạo nghệ thuật nói chung

– Quan niệm riêng về đời sống là nguyên tắc cắt nghĩa thế giới và con người, thể hiện góc nhìn riêng, thể hiện cách cảm, sự phân tích, lý giải của tác giả về những đối tượng nghệ thuật. Quan niệm ấy thể hiện chiều sâu tư tưởng, sự nhạy cảm, khả năng nắm bắt những vấn đề của đời sống và tình cảm của người nghệ sĩ với con người, với cuộc đời.

– Có cách khám phá, phát hiện riêng về cuộc sống, nhà thơ đã đạt đến chiều sâu nhất định trong nhận thức, từ đó tạo nên chiều sâu triết lí cho tác phẩm. Khi đó, tác phẩm vừa là sản phẩm của tầm văn hóa, tư tưởng, vừa mang dấu ấn sáng tạo của cá tính nhà thơ.

– Quan niệm, cách nhìn mới mẻ về đời sống là yếu tố cốt tử tạo nên phong cách nghệ thuật của nhà văn – Tấm huy chương vàng mà mỗi nghệ sĩ đều khát khao vươn tới trong cuộc đời cầm bút.

Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng

– Mỗi nhà thơ, nhà văn lớn đều đồng thời là những nhà tư tưởng lớn, nhưng đó không phải là những tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy, hay được phát ngôn một cách ồn ào trong tác phẩm, mà đã được kí thác vào chữ nghĩa và hình tượng.

– Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào chữ nghĩa:

+ Ngôn ngữ là “yếu tố thứ nhất của văn học”. Văn học là nghệ thuật ngôn từ.

+ Trong quá trình sáng tác, lao động thơ trước hết là lao động chữ bởi chính những con chữ, qua tài năng của nhà thơ sẽ cho người đọc hiểu chiều sâu và vang ngân của tình ý, giọng điệu cũng như tư tưởng nghệ thuật của tác giả.

+ Chữ nghĩa trong thơ không thể là những thuyết lý khô khan không cảm xúc mà tập trung thể hiện tình cảm, rung cảm của người nghệ sĩ trước cuộc đời.

+ Chữ nghĩa trong thơ chính là ngôn ngữ tư duy được tổ chức ở trình độ cao với sự chặt chẽ tinh tế đến độ hàm súc (qua hệ thống từ ngữ, các biện pháp tu từ, nhịp thơ, thanh điệu…)

– Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào chữ nghĩa:

+ Ngôn ngữ là “yếu tố thứ nhất của văn học”. Văn học là nghệ thuật ngôn từ.

+ Trong quá trình sáng tác, lao động thơ trước hết là lao động chữ bởi chính những con chữ, qua tài năng của nhà thơ sẽ cho người đọc hiểu chiều sâu và vang ngân của tình ý, giọng điệu cũng như tư tưởng nghệ thuật của tác giả.

+ Chữ nghĩa trong thơ không thể là những thuyết lý khô khan không cảm xúc mà tập trung thể hiện tình cảm, rung cảm của người nghệ sĩ trước cuộc đời.

+ Chữ nghĩa trong thơ chính là ngôn ngữ tư duy được tổ chức ở trình độ cao với sự chặt chẽ tinh tế đến độ hàm súc (qua hệ thống từ ngữ, các biện pháp tu từ, nhịp thơ, thanh điệu…)

– Quan niệm riêng của nhà thơ hóa thân vào hình tượng:

+ Hình tượng là phương tiện để nhà thơ phản ánh hiện thực, thể hiện sự hiểu biết, tình cảm của tác giả đối với đời sống và mang tính khám phá.

+ Hình tượng thơ là nơi chứa đựng những quan niệm riêng về đời sống của nhà thơ. Đó có thể là cảnh, là con người, một sự vật, mang giá trị nghệ thuật và thẩm mĩ.

Tóm lại: Quan niệm riêng của nhà thơ về đời sống đã được hóa thân vào chữ nghĩa và hình tượng. Hai yếu tố này gắn bó mật thiết trong quá trình sáng tạo, góp phần hình thành phong cách nhà thơ.

3. Chứng minh

– Đây là phần thỏa sức cho hs sáng tạo bằng trải nghiệm văn học của mình. Thí sinh biết lựa chọn những tác phẩm thơ, những đoạn trích thơ tiêu biểu (ở nhiều thể thơ, không phân biệt thơ Việt Nam hay nước ngoài) để làm rõ yêu cầu của đề bài.

– Yêu cầu:

+ Bài viết có luận điểm rõ ràng, mạch lạc, không sa đà vào phân tích cả tác phẩm một cách máy móc, dàn trải, mà phải biết khái quát, phân tích có điểm, có diện, xoáy sâu, bám sát, định hướng vào vấn đề một cách chặt chẽ. Phân tích đúng đặc trưng thể loại, phong cách tác giả, thi pháp thời đại văn học.

+ Phân tích định hướng làm sáng tỏ hai luận điểm:

• Quan niệm riêng của tác giả hóa thân vào chữ nghĩa.

• Quan niệm riêng của tác giả hóa thân vào hình tượng

4. Mở rộng, nâng cao vấn đề

Đây là ý kiến đúng đắn, có chiều sâu của sự khái quát, đặt ra yêu cầu sống còn đối với người nghệ sĩ trong quá trình sáng tạo. Với nghệ sĩ, khi có cách nhìn riêng, quan niệm riêng về đời sống, bản thân tác giả được mở rộng tầm nhìn, từ đó tác phẩm sẽ độc đáo hơn, có chiều sâu triết lý hơn. Quan niệm riêng của tác giả có ý nghĩa to lớn trong việc tạo nên phong cách nghệ thuật, khẳng định vị trí của tác giả trong nền văn học.

– Quan niệm riêng về đời sống của nhà văn chỉ có ý nghĩa khi mang giá trị chân – thiện – mĩ. Mọi sự lệch chuẩn chỉ được tôn vinh khi hòa quyện với tư tưởng nhân đạo, nhân văn cao cả.

– Yêu cầu với tác giả và độc giả:

+ Muốn có được quan niệm riêng về đời sống, nhà thơ phải có vốn văn hóa, có quá trình trải nghiệm, sự phong phú tinh tế trong tâm hồn, tình cảm…

+ Độc giả phải có sự sâu sắc, tinh tế trong cảm nhận để phát hiện ra diện mạo riêng của mỗi nghệ sĩ thể hiện trong tác phẩm.

III. Kết bài

• Khẳng định lại giá trị ý kiến: tư tưởng là linh hồn của thơ, còn hình tượng nghệ thuật là thân thể để linh hồn ấy sống động.

• Muốn thơ sống lâu bền, nhà thơ phải vừa có chiều sâu tư tưởng, vừa có tài năng nghệ thuật để chuyển hóa tư tưởng thành hình tượng đẹp.

• Ý kiến vì vậy có ý nghĩa định hướng với cả người sáng tác lẫn người thưởng thức thơ ca.

Chính vì thế, mỗi bài thơ hay không đơn thuần là sự sắp xếp câu chữ mà còn là một thế giới cảm xúc, tư tưởng thấm đẫm dấu ấn cá nhân. Một nhà thơ đích thực không thể mượn tiếng nói của người khác, không thể sao chép tư duy cũ kỹ mà cần khám phá đời sống bằng chính đôi mắt và trái tim của mình. Ý kiến của Nguyễn Đăng Điệp không chỉ đặt ra một yêu cầu khắt khe đối với người sáng tác mà còn định hướng cho người đọc cách cảm thụ thơ ca một cách sâu sắc hơn. Đọc một bài thơ cũng giống như lắng nghe một tâm hồn, ta không chỉ thấy hình ảnh đẹp mà còn nhận ra những suy tư, chiêm nghiệm về cuộc đời, để từ đó, thơ ca thực sự trở thành tiếng lòng của con người và để lại dư âm trong tâm hồn người đọc.