NLVH về ý kiến của nhà văn Nguyễn Minh Châu: Cuối cùng truyện ngắn cũng như tiểu thuyết

Đề bài: Trong bài viết đôi điều về truyện ngắn, nhà văn Nguyễn Minh Châu cho rằng: ” Cuối cùng truyện ngắn cũng như tiểu thuyết, điều chính yếu là qua nhân vật mà người viết đàm luận với người đọc về vai trò và số phận con người sống giữa xã hội và cuộc đời“.

          (Bùi Việt Thắng – Truyện ngắn, những vấn đề lí thuyết và thực tiễn thể loại)

          Anh/chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua một số truyện ngắn trong chương trình Ngữ văn lớp 11 hãy bình luận và làm sáng tỏ.

Bài làm NLVH về ý kiến của nhà văn Nguyễn Minh Châu: Cuối cùng truyện ngắn cũng như tiểu thuyết

1. Mở bài:

• Giới thiệu khái quát về truyện ngắn và vị trí của nhân vật trong tác phẩm văn xuôi.

• Dẫn dắt ý kiến của Nguyễn Minh Châu → khẳng định: nhân vật là trung tâm, là “cầu nối” để nhà văn gửi gắm tư tưởng, suy ngẫm về con người và cuộc đời.

Từ bao đời nay, văn học luôn là tiếng nói tha thiết của con người về những nỗi niềm thân phận, những khát vọng sống và ý nghĩa tồn tại giữa dòng đời rộng lớn. Trong dòng chảy ấy, truyện ngắn với thể loại có dung lượng khiêm nhường nhưng lại giàu khả năng khái quát được xem như “khoảnh khắc của đời sống được chưng cất” bằng ngòi bút tinh luyện. Nhà văn Nguyễn Minh Châu, một trong những cây bút tiên phong của văn học hiện đại, đã từng khẳng định: “Cuối cùng truyện ngắn cũng như tiểu thuyết, điều chính yếu là qua nhân vật mà người viết đàm luận với người đọc về vai trò và số phận con người sống giữa xã hội và cuộc đời”. Ý kiến ấy không chỉ chạm tới bản chất của thể loại truyện ngắn mà còn hé mở chiều sâu: nhân vật chính là chiếc cầu nối để nhà văn gửi gắm suy tư, để độc giả chiêm nghiệm về con người và cuộc sống.

2. Thân bài: 

a. Giải thích

– Truyện ngắn: là thể loại tự sự cỡ nhỏ nhưng cũng giống như tiểu thuyết ( thể loại tự sự cỡ lớn), truyện ngắn có khả năng đề cập và khái quát những vấn đề lớn của xã hội và nhân sinh.  Rõ ràng thể loại truyện ngắn có dung lượng nhỏ nhưng sức chứa lớn.

– Nhân vật: là hình tượng nghệ thuật được nhà văn xây dựng để phản ánh hiện thực và bộc lộ tư tưởng.

– Người viết đàm luận với người đọc về vai trò và số phận con người sống giữa xã hội và cuộc đời: qua hình tượng nghệ thuật, nhà văn thể hiện cái nhìn, thái độ, gửi gắm tư tưởng, quan niệm, triết lí về con người và xã hội.

=> Nguyễn Minh Châu khẳng định nhân vật có vai trò quan trọng bậc nhất trong việc thể hiện nội dung, tư tưởng, quan điểm và tiếng nói đối thoại của nhà văn, đặc biệt là ở thể loại truyện ngắn.

b. Bình luận

– Xuất phát từ đặc trưng của thể loại truyện ngắn. Truyện ngắn có dung lượng câu chữ giới hạn vì vậy đòi hỏi những yếu tố trong tác phẩm đầu phải có giá trị, có sức khái quát và khả năng biểu hiện cao.

– Nhân vật là cốt tử của truyện ngắn. Nhân vật bao giờ cũng tập trung thể hiện cái nhìn, tư tưởng, quan niệm của nhà văn về cuộc đời. Với truyện ngắn, xây dựng nhân vật đặc sắc chính là điều thiết yếu đối với người nghệ sĩ. Nhân vật là đối tượng để nhà văn phát biểu những suy nghĩ, quan điểm, tư tưởng của mình về các vấn đề trong xã hội, đặc biệt là những vấn đề liên quan trực tiếp đến con người. Nhân vật cũng đồng thời thể hiện tiếng nói đối thoại của nhà văn, nhà văn muốn trao đổi với người đọc về quan điểm, tư tưởng của mình chính là qua nhân vật.

– Xuất phát từ đặc trưng của văn học, đối tượng phản ánh của văn học là cuộc sống và con người.

c. Chứng minh

– Học sinh có thể chọn lựa, phân tích một số nhân vật trong truyện ngắn đã học trong chương trình Ngữ văn 11 để làm sáng tỏ vấn đề: Liên và An ( Hai đứa trẻ – Thạch Lam),  Chí Phèo ( Chí Phèo – Nam Cao),

– Truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao):

• • Nhân vật Lão Hạc: hiện thân của người nông dân nghèo khổ, cùng quẫn, hi sinh vì con.

  • Qua đó, Nam Cao “đàm luận” với bạn đọc về số phận bất hạnh, phẩm chất lương thiện và nhân cách sáng ngời của người nông dân trước Cách mạng.

  • Đồng thời đặt ra câu hỏi: xã hội phong kiến đã đẩy con người vào bế tắc như thế nào?

– Truyện ngắn Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân):

• • Nhân vật Huấn Cao: hình tượng con người tài hoa, khí phách, thiên lương sáng ngời.

  • Qua Huấn Cao, Nguyễn Tuân bàn luận về mối quan hệ giữa cái đẹp, cái thiện và cái ác; về giá trị nhân cách con người ngay cả trong cảnh ngục tù.

  • Tác phẩm khẳng định: cái đẹp, cái cao cả có sức mạnh cảm hóa, trường tồn với thời gian.

 d. Đánh giá, mở rộng vấn đề

          – Là một nhà văn tài năng, có sở trường về truyện ngắn, từ thực tế lao động sáng tạo của mình Nguyễn Minh Châu đã rút ra những kinh nghiệm sáng tác quý báu: xây dựng nhân vật để gửi gắm tư tưởng của nhà văn. Ý kiến của Nguyễn Minh Châu đã khái quát được đặc trưng cơ bản của thể loại truyện ngắn.

– Từ đó đưa ra yêu cầu với người nghệ sĩ và người đọc. Người nghệ sĩ phải thể hiện cái nhìn, thái độ, tư tưởng của mình về cuộc sống và con người thông qua nhân vật trong tác phẩm. Người đọc cũng cần đọc tác phẩm một cách nghiêm túc, khám phá, suy ngẫm những vấn đề xã hội có ý nghĩa mà người nghệ sĩ gửi gắm qua nhân vật. Tuy nhiên, mọi tư  tưởng, nội dung của tác phẩm không chỉ được gửi gắm qua nhân vật mà còn qua các yếu tố khác trong truyện ngắn như tình huống, chi tiết, sự kiện,… Vì vậy, đọc truyện ngắn cũng cần phải chú ý toàn diện các yếu tố hình thức để nắm bắt nội dung tác phẩm

3. Kết bài: 

• Khẳng định lại: Nhân vật là hạt nhân của truyện ngắn, qua đó nhà văn gửi gắm tiếng nói về số phận, vai trò và phẩm giá con người.

• Ý kiến của Nguyễn Minh Châu vừa mang tính lí luận, vừa gợi mở cho cách tiếp cận tác phẩm văn học.

• Liên hệ: Khi đọc truyện ngắn, ta không chỉ thưởng thức câu chuyện mà còn suy ngẫm về chính mình và cuộc đời.

Ý kiến của Nguyễn Minh Châu đã khẳng định một chân lí nghệ thuật: mọi sáng tác văn học, dù là truyện ngắn hay tiểu thuyết, cuối cùng đều quy tụ về con người. Nhân vật chính là “linh hồn” của tác phẩm, là nơi nhà văn gửi gắm bao suy tư về thân phận, đạo lí và giá trị sống. Đọc Lão Hạc, Chữ người tử tù hay Làng, ta không chỉ xúc động trước từng số phận nhỏ bé mà còn được soi chiếu để nhận ra phẩm giá, lẽ sống và tình yêu quê hương dân tộc. Nhờ đó, văn học trở thành nhịp cầu đối thoại bền bỉ giữa người viết và người đọc, để từ mỗi trang văn, con người thêm hiểu mình, hiểu đời và nuôi dưỡng khát vọng hướng tới những giá trị nhân văn cao đẹp.