Nghị luận làm rõ giá trị trào phúng trong tác phẩm Quan thanh tra

Đề bài: Tiếng cười trong kịch Quan thanh tra không chỉ để mua vui mà còn nhằm mục đích phê phán, tố cáo xã hội, anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) làm rõ giá trị trào phúng trong tác phẩm

QUAN THANH TRA (Trích)

(Gô-gôn)

“THỊ TRƯỞNG: Thưa các ngài, tôi mời các ngày đến để báo một tin hết sức không vui. Có quan thanh tra đến chỗ chúng ta.

AM-MỘT PHI-Ô-ĐÔ-RÔ-VÍCH: Thế nào! Quan thanh tra à?

ÁC-TÊ-MI PHI-LÍP-PÔ-VÍCH: Thế nào! Quan thanh tra à?

THỊ TRƯỞNG: Quan thanh tra ở Pê-téc-bua đến, một cách bí mật, lại mang theo mật lệnh.

AM-MỘT PHI-Ô-ĐÔ-RÔ-VÍCH: Thế mới chết!

ÁC-TÊ-MI PHI-LÍP-PÔ-VÍCH: Thật là đang yên đang lành bỗng sinh chuyện thế đấy!

LU-CA LU-KÍCH: Lại mang theo cả mật lệnh kia ư, hở trời!

THỊ TRƯỞNG: Hình như tôi đã cảm thấy việc đó từ trước: suốt đêm qua, tôi nằm mơ thấy hai con chuột cống kì quái. Thật tôi chưa hề thấy loại chuột nào như thế bao giờ: nó đen, mà to lớn lạ thường! Chúng bò tới, đánh hơi, rồi biến mất. Đây, tôi đọc cho các ngài nghe bức thư này của An-đrây I-va-nô-vích Smi-cốp gửi cho tôi; ông Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích, ông biết lão ta chứ gì! Lão ta viết thế này: “Bạn thân mến, bạn cánh hẩu và ân nhân (lẩm bẩm, đưa mắt đọc lướt bức thư…) và báo cho đằng ấy biết.”. À! đây: “mình cấp tốc báo thêm cho đằng ấy biết là có một viên quan đã tới; ông ta có lệnh phải xem xét toàn tỉnh và đặc biệt là quận nhà (giơ ngón tay lên một cách có ý nghĩa). Mình đã biết việc này từ những người đáng tin cậy nhất, mặc dù ông ta giả làm thường dân. Theo như mình biết, đằng ấy cũng như mọi người, thường hay phạm lỗi lặt vặt, vì đằng ấy là người thông minh, không ưa bỏ qua những món lọt đến tay.” (ngừng lại), không sao, ở đây là cánh ta cả… “cho nên mình khuyên đằng ấy nên hết sức đề phòng, bởi vì ông ta có thể đến bất kì lúc nào, nếu không phải là đã đến rồi, lẩn quẩn ở đâu một cách bí mật… Hôm qua, mình…”. Hừ, đoạn này là việc gia đình: “em gái mình, An-na Ki-rin-lốp-na cùng chồng nó đã đến thăm chúng mình; I-van Ki-rin-lô-vích béo ra nhiều lắm và vẫn chơi vi- ô-lông như thường” vân vân… vân vân… Đấy tình hình như thế đấy.

AM-MỐT PHI-Ô-ĐÔ-RÔ-VÍCH: Phải, tình hình như vậy… thật là không bình thường, rất không bình thường. Không dưng sao lại có chuyện được.

LU-CA LU-KÍCH: Sao lại có chuyện ấy nhỉ, ông An-tôn An-tô-nô-vích? Quan thanh tra đến vùng ta làm quái gì nhỉ?

THỊ TRƯỞNG: Còn sao nữa! Rõ ràng là số kiếp xui khiến ra như vậy! (Thở dài). Từ trước tới nay, ơn nhờ Bề trên, họ mò đến các thành phố khác. Bây giờ đến lượt vùng chúng ta đây.

[…]

THỊ TRƯỞNG: Tôi cũng chỉ nói qua cho ông để ý tới việc đó. Còn vấn đề trong nội bộ chúng ta ấy, và cái mà lão An-đrây gọi là “lỗi vặt” trong bức thư, tôi không thể nói gì được nữa. Vả lại, chẳng ai lạ gì, không có người nào lại không có một vài tội lỗi nào đó. Trời sinh chúng ta đều như thế cả kia mà, và các nhà triết học đồ đệ của Vôn-te phản đối điều đó thực là vô ích.

AM-MỘT PHI-Ô-ĐÔ-RÔ VÍCH: Ông An-tôn An-tô-nô-vích, ông cho thế nào là tội lỗi. Cũng năm bảy đường tội lỗi chứ. Tôi không giấu ai là tôi cũng có nhận của hối lộ, nhưng của hối lộ đó là những vật gì? Chẳng qua là một vài con chó săn con mà thôi. Như thế khác chứ.

THỊ TRƯỞNG: Này, chó hay vật gì khác cũng đều là của hối lộ tất.

AM-MỘT PHI-Ô-ĐÔ RÕ VÍCH: Ấy, không phải, ông An-tôn An-tô-nô-vích ạ! Đây nhé, thí dụ có kẻ được biểu một cái áo khoác bằng lông thủ đáng giá năm trăm rúp, thêm cái khăn san cho vợ hắn ta….

THỊ TRƯỜNG: Thật ra, ông chỉ ăn hối lộ bằng chó săn con thì cũng không đáng kể. Nhưng ông lại không tin Chúa; ông không đi lễ nhà thờ bao giờ, còn tôi, ít ra tôi cũng vùng lòng tin và Chủ nhật nào tôi cũng đi nhà thờ. Còn ông… Ôi, tôi biết ông lắm: mỗi khi ông bắt đầu nói về sự sáng thế là tóc cứ dựng ngược lên. […]”

(Trích Quan thanh tra – N. Gô-gôn, theo Văn bản đọc hiểu Ngữ văn 12, NXB Đại học Huế, 2024)

Bài làm Nghị luận làm rõ giá trị trào phúng trong tác phẩm Quan thanh tra

I. Mở bài:

– Giới thiệu tác giả N. V. Gô-gôn – nhà văn hiện thực Nga thế kỉ XIX, bậc thầy của nghệ thuật trào phúng.

– Tác phẩm Quan thanh tra (1836) là vở kịch nổi tiếng, gây chấn động dư luận đương thời.

– Nêu vấn đề nghị luận: Tiếng cười trong kịch không chỉ để giải trí mà còn để phê phán và tố cáo hiện thực xã hội quan lại Nga mục nát.

Trong kho tàng văn học hiện thực Nga thế kỉ XIX, Ních-xai Gô-gôn nổi bật với tài năng trào phúng tinh tế, sâu sắc. Vở kịch Quan thanh tra ra đời năm 1836 là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất, phản ánh một xã hội quan liêu mục nát, nơi tham nhũng, dối trá và lòng tham lan tràn. Tiếng cười trong tác phẩm không chỉ đơn thuần giải trí mà còn mang giá trị phê phán xã hội mạnh mẽ, giúp người đọc, người xem nhận thức được những bất công, tiêu cực trong đời sống xã hội và suy ngẫm về đạo đức, lương tâm con người. Qua đó, Gô-gôn đã thể hiện rõ sức mạnh của nghệ thuật trào phúng trong việc soi chiếu hiện thực

II. Thân bài:

a. Khái quát về tiếng cười trào phúng

– Trào phúng: dùng sự mỉa mai, cường điệu, châm biếm để phơi bày bản chất giả dối, lố bịch.

– Tiếng cười trong Quan thanh tra vừa hài hước, vừa chua cay, vừa mang ý nghĩa phê phán sâu sắc.

b. Tiếng cười mua vui

– Cảnh các quan chức nghe tin có thanh tra đến đều hoảng loạn, hốt hoảng.

– Lời thoại dồn dập, cường điệu → tạo không khí hài hước, gây cười cho người xem.

– Nhân vật Thị trưởng cùng đồng sự “bối rối như gà mắc tóc”, mỗi người lo sợ bị lộ tội → tình huống hài hước kịch tính.

c. Tiếng cười phê phán, tố cáo

– Qua tiếng cười, Gô-gôn lột trần bộ mặt quan lại: tham nhũng, ăn hối lộ, coi thường dân, vụ lợi cá nhân.

– Câu nói mỉa mai của Thị trưởng: “không có người nào lại không có một vài tội lỗi” → lật tẩy sự bao che và tự biện hộ cho hành vi sai trái.

– Tình huống trào phúng: tất cả quan chức run sợ trước bóng dáng một “quan thanh tra” giả mạo → phơi bày bản chất bất chính, tham lam, sợ bị trừng trị.

– Tiếng cười không chỉ chĩa vào một cá nhân mà vào cả bộ máy quan liêu tha hóa của xã hội Nga thế kỉ XIX.

d. Ý nghĩa xã hội và nghệ thuật

– Xã hội Nga hiện lên qua tiếng cười là thối nát, phi nhân tính, cần thay đổi.

– Tiếng cười giúp công chúng nhận thức rõ thực trạng, từ đó nuôi dưỡng khát vọng cải cách.

– Nghệ thuật trào phúng của Gô-gôn:

+ Xây dựng tình huống bất ngờ, kịch tính.

+ Ngôn ngữ giàu tính mỉa mai, đối thoại dí dỏm mà chua chát.

+ Khắc họa nhân vật điển hình cho một giai cấp quan lại tham nhũng.

III. Kết bài:

– Khẳng định: Tiếng cười trong Quan thanh tra vừa có tính nghệ thuật giải trí, vừa mang giá trị phê phán – xã hội sâu sắc.

– Gô-gôn xứng đáng là “bậc thầy của tiếng cười trào phúng” trong văn học Nga và thế giới.

– Liên hệ: Tiếng cười phê phán trong tác phẩm vẫn còn ý nghĩa thời sự hôm nay khi con người tiếp tục đấu tranh chống tham nhũng, giả dối và bất công.

Có thể khẳng định rằng, Quan thanh tra không chỉ là một vở kịch mang đến tiếng cười mà còn là một tác phẩm nghệ thuật giàu giá trị phê phán sâu sắc. Tiếng cười trong tác phẩm chính là vũ khí sắc bén giúp Gô-gôn tố cáo những thói hư tật xấu, đồng thời khơi gợi trong lòng công chúng khát vọng hướng tới sự công bằng, lương thiện. Ngày nay, thông điệp ấy vẫn giữ nguyên giá trị, bởi cuộc đấu tranh chống tham nhũng, giả dối và bất công chưa bao giờ lỗi thời. Qua nghệ thuật trào phúng tinh tế, Gô-gôn đã chứng minh rằng tiếng cười không chỉ là niềm vui thoáng qua mà còn là sức mạnh đánh thức và soi chiếu xã hội, để con người nhìn lại bản thân và hướng tới lẽ phải.