Đề bài: Viết bài văn nghị luận, phân tích, đánh giá những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn ”Con chim vàng” của Nguyễn Quang Sáng
Dàn ý chi tiết Viết bài văn nghị luận, phân tích, đánh giá những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn ”Con chim vàng” của Nguyễn Quang Sáng
A. Mở bài
Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Nguyễn Quang Sáng là cây bút giàu cá tính sáng tạo, gắn bó sâu nặng với hiện thực đời sống và con người Nam Bộ trong những năm tháng chiến tranh. Văn chương của ông không cầu kỳ về hình thức nhưng giàu sức gợi, kết tinh từ những chi tiết đời thường mà thấm đẫm chiều sâu nhân văn. Truyện ngắn “Con chim vàng” là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách ấy. Bằng cách xây dựng tình huống truyện độc đáo, lựa chọn điểm nhìn nghệ thuật tinh tế và sử dụng hệ thống hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng, Nguyễn Quang Sáng đã tạo nên một câu chuyện giản dị mà ám ảnh, lắng sâu mà lay động. Phân tích và đánh giá những nét đặc sắc nghệ thuật trong Con chim vàng không chỉ giúp người đọc nhận diện tài năng tự sự của nhà văn, mà còn thấy rõ cách nghệ thuật trở thành phương tiện chuyển tải những giá trị nhân bản bền vững giữa khói lửa chiến tranh.
B. Thân bài
1. Tóm tắt tác phẩm
Truyện kể về nhân vật Bào – một cậu bé mười hai tuổi phải đi ở đợ gán nợ hai thúng thóc cho nhà hương quản trong làng. Con trai hương quản là thằng Quyên, chỉ kém Bào một tuổi nhưng được chiều chuộng vô lối, ích kỉ, nhõng nhẽo. Nó thấy con chim vàng đậu trên cây trứng cá nên thích mê mẩn đòi Bào bắt bằng được, không thiết gì các đồ chơi khác nữa. Bào phải lo làm việc cho nhà chủ, lại thêm gánh nặng bắt con chim vàng nên ghét con chim lắm. Hơn nữa, mẹ con Quyên lại đòi hỏi Bào bắt chim mà không được bắn bị thương, không được dùng bẫy cho khỏi tốn mồi, chỉ được chụp chim bằng tay không. Cực chẳng đã, Bào phải quấn lá để giấu mình, trèo lên cây chờ chim. Cuối cùng, Bào chụp được con chim vàng, nhưng bị ngã. Kết thúc truyện là cảnh con chim vàng đã chết và Bào thì thoi thóp trong vũng máu mà không hề được quan tâm hỏi han đến chút nào, vì mẹ con thằng Quyên còn đang mải xót xa cho con chim chết.
2. Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm
2.1.Lựa chọn và sử dụng ngôi kể hợp lí
– Tác giả lựa chọn ngôi kể thứ ba – ngôi kể biết tuốt, như một người ngoài cuộc để nhìn nhận mọi sự việc xảy ra trong câu chuyện: hoàn cảnh khổ sở của Bào khi phải đi ở đợ, bị mẹ con thằng Quyên đòi hỏi những yêu cầu vô lí, hành hạ về cả thân thể và tâm lí. Người kể chứng kiến tất cả những khổ sở của Bào, sự vô lí và nhõng nhẽo ương ngạnh của Quyên, sự độc ác kệch cỡm của mẹ Quyên… từ đó có cái nhìn toàn diện để kể lại cho người đọc.
– Tác dụng: ngôi kể thứ ba mang tính khách quan, khiến người đọc có thể chứng kiến câu chuyện và đưa ra cách phán đoán của riêng mình, không bị ảnh hưởng bởi phán đoán hay nhận xét của người khác. Từ đó, người đọc sẽ thấy mình có được sự đánh giá toàn diện hơn vì đã hiểu thấu đáo được câu chuyện.
2.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật tài tình
– Tác giả xây dựng nhân vật với việc tập trung vào giới thiệu hoàn cảnh, khắc họa tính cách qua việc chọn lựa các chi tiết tiêu biểu.
+ Nhân vật Bào: đại diện cho những con người nghèo khổ bất hạnh: phải đi ở đợ gán nợ hai thúng thóc, tìm đủ mọi cách để bắt con chim trước đòi hỏi vô lí của chủ. Mười hai tuổi nhưng thằng bé đã khổ sở, phải làm đủ chuyện cho nhà chủ. Bị đánh đập tàn nhẫn tóe máu, cuối cùng mất mạng do bắt một con chim mà còn không được quan tâm.
+ Hai mẹ con Quyên: khắc họa được sự trẻ con, hống hách, ích kỉ, được chiều chuộng của Quyên qua chi tiết khóc gọi mẹ và lăn đùng ra ăn vạ; hay sự độc ác, vô lí của mẹ Quyên khi bắt Bào phải bắt sống chim mà không được bắn, không được làm mồi…
– Mỗi nhân vật được khắc họa, hiện lên với tính cách và hoàn cảnh riêng biệt, bộc lộ dụng ý nghệ thuật của tác giả.
2.3. Những nét đặc sắc nghệ thuật khác
– Giọng kể dân dã, bình dị như người dân quê kể lại câu chuyện thường ngày khiến người đọc dễ tiếp cận câu chuyện hơn.
– Ngôn ngữ mang đậm phong cách người dân Nam Bộ, giản dị đời thường.
– Kết cấu đối lập: sự trái ngược giữa hai nhân vật Bào và Quyên từ hoàn cảnh, tính cách, số phận… khiến nội dung chủ đề của câu chuyện được nổi bật hơn, thu hút người đọc.
C. Kết bài
Có thể khẳng định, “Con chim vàng” là một minh chứng sinh động cho nghệ thuật truyện ngắn giàu bản sắc của Nguyễn Quang Sáng. Từ việc lựa chọn tình huống truyện giàu kịch tính mà tự nhiên, xây dựng nhân vật qua hành động và tâm lý tinh tế, đến cách sử dụng chi tiết và hình ảnh mang sức nặng biểu tượng, tác phẩm đã đạt được sự hài hòa giữa tính hiện thực và chiều sâu nhân văn. Chính nghệ thuật kể chuyện mộc mạc mà tinh luyện ấy đã giúp truyện ngắn vượt lên khỏi giới hạn của một câu chuyện thời chiến, trở thành lời ngợi ca thầm lặng về vẻ đẹp tâm hồn con người Việt Nam trong nghịch cảnh. Qua Con chim vàng, Nguyễn Quang Sáng không chỉ khẳng định tay nghề bậc thầy trong thể loại truyện ngắn, mà còn góp phần làm giàu thêm diện mạo nghệ thuật của văn xuôi kháng chiến Việt Nam bằng một giọng điệu riêng – chân thành, lặng lẽ nhưng bền bỉ sức ám ảnh.
