Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Đồng dao một thuở của Tạ Duy Anh

Đề bài:Viết bài văn khoảng 600 chữ phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Đồng dao một thuở của Tạ Duy Anh.

ĐỒNG DAO MỘT THUỞ

(Tạ Duy Anh)

“Ngày ấy không có chuyện một đứa trẻ nào đó đóng cửa chơi một mình trong phòng. Đông thì hàng chục đứa. Ít nhất là một cặp. Lớp tuổi nào tự động tìm đến lớp tuổi ấy. Đang tập nói thì đổ nhau đếm sao. “Một ông sao sáng/ hai ông sáng sao/ ba ông sao sáng…”. Lũ chíp hôi tụ lại chơi nu na nu nống hoặc chi chi. Một đứa cầm cái, mắt liến láu nhìn, miệng lem lém đọc.

Chi chi chành chành

Cái đanh nổ lửa

Con ngựa đứt cương

Ba Vương tập đế

Nội dung này không cố định, mà tùy biến theo ý thích của người hát, hoặc đôi khi chỉ là vì kiêng tên húy, tên bố mẹ. Chẳng hạn nếu tên Thành hoàng là “Cương”, thì câu “Con ngựa đứt cương” biến thành “Con ngựa chết trương”. Nhưng chả ai bắt bẻ ai. Đứa này hát xong đến lượt đứa khác, đứa khác nữa, quay vòng cho đến khi sang trò mới. Bọn lớn hơn cũng bày nhiều trò hơn. Hết đánh chắt (thường là lũ con gái) sang thi đối đáp.

Một đứa đọc: “Mày tát chuôm tạo”

Đứa khác tiếp: “Tạo tát chuôm mày”

Đứa kia: “Mày đầy rổ cá”

Đứa này: “Tao đầy rổ tôm”

Đứa khác: “Mày đi chợ Hôm”

Đứa khác: “Tao đi chợ Mai”

Cứ thế bài hát nối dài. Đến chỗ nào bí vần thì thôi. Chẳng ai thắng, chẳng ai thua. Quan trọng là tụ tập và sau mỗi trò lại cười như nắc nẻ, hò hét có khi ầm ĩ cả làng. Thứ nhất là những trò chơi dưới trăng. Cả lớn lẫn bé, (có đứa mới lẫm chẫm bước đi) cùng tham gia. Chẳng hạn trò rồng rắn lên mây. Đứa nọ túm áo đứa kia dài hàng nửa vòng sân. Rồi bỗng chẳng ai cầm trịch mà tất cả cùng ngửa cổ nhìn trăng đồng thanh gào:

Rồng rắn lên mây

Có cây xúc xắc

Có nhà điểm mặt

Thầy thuốc có nhà hay không?

Chỉ cần một đứa ngắc ngứ hoặc đang đi bị vấp là gào sang bài khác

Thả đỉa ba ba

Chớ bắt đàn bà

Phải tội đàn ông

Cơm trắng như bông

Gạo tiền như nước.

Rồi chuyển sang “Dung dăng, dung dẻ”, “Trồng đậu trồng cà”, “Ừ à ù áp hoàn toàn ngẫu hứng. Quanh đi quẩn lại trò chơi ngày bé của tụi tôi chỉ có thể. Sáng, trưa, chiều, tối, mưa dấm gió bắc, chăn trâu cắt có hoặc những đêm trăng… đều có thể  chơi. Đã chơi là không biết giờ giấc gì nữa. Ngày sau, đêm sau chơi lại vẫn ngần ấy trò, ngần ấy nội dung nhưng không thấy chán. Giờ đây nhớ lại có những trò thật ngớ ngẩn mà đứa nào cũng háo hức tham gia. Chẳng hạn mỗi khi có mưa rào, không đứa nào bảo đứa nào, tất cả đều ra trước mái hiên nhà mình, nơi hơi mưa mát lịm, cùng gân cổ gào:

Mưa to lên

Uớt ngàn cô tiên

Mưa làm nền, sấm chớp làm nhịp trống phách còn gió thì phụ họa để có thể gào cho tới khi mưa tạnh thì thôi. Vào những hôm ấy khắp làng trên xóm dưới vang lên tiếng trẻ con khiến cho một hiện tượng thiên nhiên thường nhật cũng trở nên vô cùng thiêng liêng.

Và thật kì lạ, có một thử nhịp điệu nào đó cứ gắn chặt vào kí ức tôi, chi phối ý nghĩ và hành động của tôi mà nếu thiếu nó, tôi tin rằng mình sống rất bập bõm. Nó có cả sự hiền hòa mát dịu của trăng, cái phóng dật phiêu du lãng mạn của gió, sự thâm trầm, chắc chắn của đất với niềm thôi thúc bay lên của sao. Trên tất cả là cảm giác chở che của bầu trời, lòng hào phóng nhân hậu của cây cối, trí khôn của ông bà. Tôi chẳng thể và chẳng muốn tách bạch rạch rồi từng thứ thẩm vào tôi suốt từ thời thơ bé thông qua những trò chơi bí ẩn đến mức đơn giản ấy. Chỉ biết rằng cảm giác tâm hồn mình luôn được thổi căng lên niềm khát vọng là có thật. Chỉ biết rằng một cái gì đó hài hòa, bình an, mê đắm cứ bao bọc lấy tôi, hướng tối về phía chân trời, cho tôi sự bền bỉ… là có thật.

Tôi chẳng thể gọi rõ tên nó là cái gì. Nhưng nhờ nó mà tôi biết yêu thương con người, biết xót xa trước nỗi bất hạnh, biết cúi đầu trước vẻ đẹp. Nhờ nó mà giờ đây mỗi đêm trăng kí ức tôi lại sáng lên ánh sáng của giấc mơ, còn khi ngồi nghe mưa tôi thấy da diết âm hưởng một bản nhạc có thể làm dịu đi nỗi nhọc nhằn của công cuộc mưu sinh. Tôi hiểu rằng, không phải ai cũng có cơ hội biến trời đất thành tài sản của minh mặc dù ngày đó chúng tôi là những đứa trẻ nghèo, động một tỉ là nghêu ngao hát.”

(Trích Đồng dao một thuở – Tạ Duy Anh, theo vanvn.vn)

Bài làm Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Đồng dao một thuở của Tạ Duy Anh

• Yêu cầu:

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Đồng dao một thuở của Tạ Duy Anh.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

I. Mở bài

• Giới thiệu tác giả và tác phẩm: Tạ Duy Anh là cây bút hiện đại, nổi bật với những hồi ký, ký sự giàu trải nghiệm và sâu sắc về đời sống con người, văn hóa Việt Nam.

• Giới thiệu đoạn trích: Đồng dao một thuở là hồi ức về tuổi thơ của tác giả, gắn với các trò chơi dân gian, đồng dao, bầu trời trăng mưa của làng quê.

• Khái quát vấn đề nghị luận: Đoạn trích thể hiện giá trị nội dung giàu tính nhân văn và nghệ thuật hồi ký tinh tế, giúp người đọc cảm nhận được vẻ đẹp tuổi thơ và sự gắn bó với thiên nhiên, cộng đồng.

Tạ Duy Anh là cây bút hiện đại nổi tiếng với những hồi ký và ký sự giàu trải nghiệm, tinh tế trong việc ghi lại cuộc sống con người và văn hóa Việt Nam. Đoạn trích Đồng dao một thuở là hồi ức về tuổi thơ của tác giả, nơi ông tái hiện những trò chơi dân gian, lời đồng dao và không gian trăng, mưa của làng quê. Qua đó, tác phẩm không chỉ khơi gợi cảm giác hoài niệm mà còn làm nổi bật vẻ đẹp giản dị, hồn nhiên của tuổi thơ và sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên, cộng đồng.

II. Thân bài

1. Giá trị nội dung

• Tái hiện bức tranh tuổi thơ sinh động:

  • Trò chơi dân gian tập thể: nu na nu nống, chi chi chành chành, rồng rắn lên mây…

  • Đồng dao, câu hát dân gian được biến tấu theo ý thích, tạo nhịp điệu riêng, không gian vui tươi.

  • Không gian thiên nhiên hòa hợp: trăng, mưa, gió, cây cối, bầu trời gắn bó mật thiết với trò chơi và cảm xúc trẻ thơ.

• Thể hiện tình cảm, nhân cách của tác giả:

  • Yêu thương, trân trọng ký ức tuổi thơ và những giá trị tinh thần giản dị.

  • Học được bài học nhân sinh: hạnh phúc không phụ thuộc vào vật chất mà ở sự gắn bó với cộng đồng, thiên nhiên, và niềm hứng khởi trong cuộc sống.

2. Giá trị nghệ thuật

• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, sinh động:

  • Sử dụng từ ngữ gần gũi, giàu nhịp điệu, kết hợp với lời đồng dao tạo hiệu quả âm hưởng và gợi cảm xúc.

  • Miêu tả sinh động hành động, cảm xúc của trẻ thơ, từ nét mặt, giọng nói đến cử chỉ.

• Kết hợp tự sự và trữ tình:

  • Ngôi kể thứ nhất tạo cảm giác chân thực, gần gũi, giúp người đọc cảm nhận trực tiếp trải nghiệm tuổi thơ của tác giả.

  • Lồng ghép suy tưởng, chiêm nghiệm về ký ức, thiên nhiên, cộng đồng, tạo chiều sâu trữ tình.

• Cấu trúc giàu nhịp điệu và biến hóa:

  • Câu văn dài, ngắn đan xen, nhịp điệu linh hoạt, gợi cảm giác hồn nhiên, tự do như tâm trạng của trẻ thơ.

  • Biến tấu lời đồng dao theo tình huống, tạo tính sáng tạo và sinh động cho hồi ký.

III. Kết bài

• Khẳng định giá trị nội dung: Đoạn trích tái hiện sinh động tuổi thơ Việt Nam, phản ánh tình yêu thiên nhiên, con người và sự gắn bó cộng đồng.

• Khẳng định giá trị nghệ thuật: Ngôn ngữ sinh động, kết hợp tự sự – trữ tình, ngôi kể gần gũi, nhịp điệu lời đồng dao tạo sức cuốn hút độc đáo.

• Nhấn mạnh ý nghĩa: Đồng dao một thuở là lời nhắc nhở về việc trân trọng và giữ gìn ký ức tuổi thơ, những giá trị tinh thần giản dị nhưng sâu sắc.

Đoạn trích Đồng dao một thuở của Tạ Duy Anh là minh chứng sống động cho giá trị nội dung và nghệ thuật của văn xuôi hồi ký Việt Nam hiện đại. Tác phẩm vừa tái hiện bức tranh tuổi thơ sinh động, vừa khắc họa tình yêu thiên nhiên, cộng đồng và những giá trị tinh thần giản dị nhưng sâu sắc. Nhờ ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu lời đồng dao và giọng kể gần gũi, đoạn trích giúp người đọc cảm nhận được niềm vui, sự hồn nhiên và ký ức đẹp đẽ của tuổi thơ, đồng thời nhắc nhở chúng ta biết trân trọng và gìn giữ những ký ức quý giá ấy.