Phân tích văn bản Đò Lèn của nhà thơ Nguyễn Duy

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) phân tích văn bản Đò Lèn của nhà thơ Nguyễn Duy.

ĐÒ LÈN

(Nguyễn Duy)

Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá

níu váy bà đi chợ Bình Lâm

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

và đôi khi ăn trộm nhãn chùa Trần

 

Thuở nhỏ tôi lên chơi đền Cây Thị

chân đất đi đêm xem lễ đền Sòng

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng

 

Tôi đâu biết bà tôi cơ cực thế

bà mò cua xúc tép ở đồng Quan

bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn

 

Tôi trong suốt giữa hai bờ hư – thực

giữa bà tôi và tiên phật, thánh thần

cái năm đói củ dong riềng luộc sượng

cứ nghe thơm mùi huệ trắng hương trầm

 

Bom Mỹ dội, nhà bà tôi bay mất

đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền

thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết

bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn

 

Tôi đi lính, lâu không về quê ngoại

dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi

khi tôi biết thương bà thì đã muộn

bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi!

(Đò Lèn, Nguyễn Duy –  Trích tập thơ Ánh trăng – NXB Tác phẩm mới – 11/1984)

Bài làm Phân tích văn bản Đò Lèn của nhà thơ Nguyễn Duy

A. Yêu cầu

– Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 400 chữ.

– Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích ngữ liệu trong phần Đọc hiểu “Đò Lèn” của nhà thơ Nguyễn Duy.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

B. Hướng dẫn gợi ý

* Mở bài:

– Giới thiệu về tác giả Nguyễn Duy: nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, thơ ông giản dị mà sâu sắc, giàu tính tự sự và chất triết lí.

– Giới thiệu bài thơ Đò Lèn: một khúc hồi tưởng về tuổi thơ, về người bà, về quê hương và chiến tranh với nhiều cung bậc cảm xúc.

– Nêu khái quát vấn đề: Đò Lèn là bài thơ chứa đựng tình cảm yêu thương, lòng biết ơn với người bà và nỗi xót xa, nuối tiếc của nhà thơ trước sự tàn phá của chiến tranh và sự vô tình của thời gian.

Trong dòng chảy thơ Việt sau 1975, Nguyễn Duy là tiếng nói giàu trải nghiệm, luôn biết tìm về những ký ức đời thường để soi chiếu lại những giá trị nhân bản bền vững. Đò Lèn là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của ông, nơi quá khứ tuổi thơ ngây dại hòa cùng những day dứt muộn màng về người bà lam lũ. Qua hành trình hồi tưởng chân thật và đầy xúc động, bài thơ đánh thức trong người đọc sự trân trọng đối với tình thân – những điều tưởng bình dị nhưng quý giá vô cùng.

* Thân bài:

a. Hồi ức tuổi thơ gắn với hình ảnh người bà và quê hương

– Kỉ niệm hồn nhiên, trong trẻo: “ra cống Na câu cá”, “níu váy bà đi chợ Bình Lâm”, “ăn trộm nhãn chùa Trần”.

– Tuổi thơ gắn với đền chùa, lễ hội, khói hương, tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa thơ mộng.

b. Hình ảnh người bà tảo tần, lam lũ

– Bà hiện lên với nỗi vất vả cơ cực: “bà mò cua xúc tép ở đồng Quan”, “gánh chè xanh Ba Trại”.

– Bà là biểu tượng của sự hi sinh, tình thương, gắn với kí ức tuổi thơ của tác giả.

c. Nỗi đau chiến tranh và sự mất mát

– Bom Mỹ phá hủy đền chùa, nhà cửa: “đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền”.

– Người bà cuối cùng cũng ra đi, để lại trong tác giả nỗi day dứt, muộn màng: “khi tôi biết thương bà thì đã muộn”.

d. Nghệ thuật

– Giọng thơ chân thành, mộc mạc, giàu cảm xúc.

– Hình ảnh thơ giản dị mà ám ảnh; kết cấu theo dòng hồi tưởng, đan xen hiện thực và kỉ niệm.

* Kết bài:

– Khẳng định giá trị nội dung: Bài thơ thể hiện tình yêu thương, lòng biết ơn bà, nỗi xót xa trước chiến tranh và sự tàn phá của thời gian.

– Khẳng định giá trị nghệ thuật: Ngôn ngữ giản dị, giàu sức gợi, cảm xúc chân thành.

– Mở rộng: Bài thơ gợi cho người đọc tình yêu quê hương, gia đình, trân trọng những giá trị bình dị trong cuộc sống.

Bằng những kỷ niệm chân thật và đầy day dứt, Đò Lèn đã trở thành lời tri ân muộn màng nhưng tha thiết của Nguyễn Duy dành cho người bà thân yêu. Bài thơ như một dòng hồi tưởng chảy ngược, đưa người đọc trở về với tuổi thơ trong trẻo và những vất vả nhọc nhằn của thân phận người phụ nữ lam lũ. Trên tất cả, tác phẩm nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết trân trọng tình thân, biết yêu thương và biết ơn những người đã lặng lẽ hy sinh cho mình khi còn kịp. Chính bởi chiều sâu cảm xúc ấy mà Đò Lèn mãi vang vọng như một tiếng gọi từ quá khứ, đánh thức trong ta những điều thiêng liêng nhất của cuộc đời.