Phân tích nội dung và nghệ thuật của bài thơ Mẹ ta trả nhớ về không (Đỗ Trung Quân)

Đề bài: Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích nội dung và nghệ thuật của bài thơ Mẹ ta trả nhớ về không (Đỗ Trung Quân)

Ngày xưa chào mẹ, ta đi

Mẹ ta thì khóc, ta đi thì cười

Mười năm rồi lại thêm mười

Ta về ta khóc, mẹ cười… lạ không ?

“Ông ai thế? Tôi chào ông!”

Mẹ ta trí nhớ về… mênh mông rồi

Mua sản phẩm bán chạy nhất

“Ông có gặp thằng con tôi?

Hao hao… tôi nhớ… nó người… như ông”

Mẹ ta trả nhớ về không

Trả trăm năm lại bụi hồng… rồi đi.

(Mẹ ta trả nhớ về không – Đỗ Trung Quân)

Chú thích

Đỗ Trung Quân (sinh 19 tháng 1 năm 1955) là một nhà thơ  nổi tiếng của thơ ca Việt Nam hiện đại. Nhiều bài thơ của ông được phổ nhạc và được nhiều người yêu thích như Quê hương, Phượng hồng… Ông còn được biết đến với nhiều nghề “tay trái” khác như MC cho những chương trình ca nhạc của bạn bè ông hay làm diễn viên cho một số phim truyền hình.Thơ Đỗ Trung Quân hấp dẫn người đọc bởi ngôn từ giản dị, hình ảnh thơ gần gũi của quê hương và giọng thơ nhẹ nhàng sâu lắng thấm đượm ý vị triết lý sâu sắc.

Bài làm Phân tích nội dung và nghệ thuật của bài thơ Mẹ ta trả nhớ về không

1. Mở bài

• Giới thiệu khái quát về tác giả Đỗ Trung Quân: nhà thơ hiện đại, thơ giản dị, giàu tình cảm, gắn bó với quê hương, gia đình.

• Giới thiệu bài thơ Mẹ ta trả nhớ về không: thi phẩm ngắn gọn nhưng đầy ám ảnh, viết về tình mẫu tử và bi kịch lãng quên trong tuổi già.

• Nêu vấn đề nghị luận: phân tích nội dung và nghệ thuật của bài thơ để thấy chiều sâu cảm xúc và giá trị nhân văn.

Có những khoảnh khắc trong đời người trở thành vết cứa khó phai trong ký ức: đó là khi ta nhận ra mẹ, người đã từng là bến bờ vĩnh viễn đang dần rời xa ta trong vòng xoáy nghiệt ngã của thời gian và bệnh tật. Nếu tình mẫu tử là sợi dây bền chặt nhất, thì sự lãng quên của trí nhớ lại chính là nỗi đau khôn cùng. Bằng giọng thơ bình dị mà xót xa, nhà thơ Đỗ Trung Quân trong Mẹ ta trả nhớ về không đã khắc họa bi kịch ấy như một tiếng thở dài day dứt. Tác phẩm vừa là bản ghi chép chân thực về quy luật tàn khốc của đời người, vừa là lời nhắc nhở lặng thầm để ta biết trân quý hơn những phút giây còn được ở bên mẹ.

2. Thân bài

* Giới thiệu ngắn gọn thông tin về tác giả, tác phẩm, nội dung bao quát của tác phẩm.

* Đặc điểm về nội dung của tác phẩm:

– Khắc họa tình mẫu tử sâu nặng

• Ngày con đi: mẹ khóc, con cười → sự hi sinh, lo âu của mẹ đối lập với sự vô tư của con.

• Ngày con về: con khóc, mẹ cười → nghịch cảnh trớ trêu, mẹ đã lẫn, quên mất con mình.

• Qua đó, bài thơ thể hiện tình yêu thương vô bờ bến của mẹ, nỗi day dứt và xót xa của người con trước sự tàn nhẫn của thời gian.

– Bi kịch của tuổi già của mẹ

• Người mẹ nhầm con thành “ông lạ”, hỏi thăm về chính đứa con mình → bi kịch đau lòng nhưng rất thực.

• Câu hỏi ngập ngừng, rời rạc: “Hao hao… tôi nhớ… nó người… như ông” diễn tả sự mơ hồ, vỡ vụn của trí nhớ.

• Qua đó, bài thơ gợi suy ngẫm về quy luật khắc nghiệt của đời người: trí nhớ, ký ức rồi cũng sẽ bị trả về hư không.

– Triết lý nhân sinh sâu sắc

• “Mẹ ta trả nhớ về không/ Trả trăm năm lại bụi hồng… rồi đi” → khẳng định vòng đời ngắn ngủi, con người từ cát bụi trở về cát bụi.

• Bài thơ nhắc nhở: hãy trân trọng, yêu thương và hiếu thảo với mẹ cha khi còn có thể, bởi một ngày nào đó ta có thể không còn cơ hội.

=> Thông qua lời kể và những suy nghĩ của người con – nhân vật xưng “ta” trong bài thơ – bài thơ thể hiện tình yêu thương của người con đối với mẹ của mình, cũng như những nỗi niềm day dứt của người con sau bao năm tháng rời xa người mẹ, ra đi theo những khát vọng của tuổi trẻ, để rồi khi trở về, người mẹ đã già yếu, đã không thể nhận ra mình nữa.

* Đặc điểm nghệ thuật:

–  Bài thơ sử dụng thể thơ lục bát, với ngôn từ rất mộc mạc, giản dị. Nó chỉ là những lời kể, những lời nói, những suy nghĩ rất giản dị, tự nhiên.

– Nhịp điệu của bài thơ đặc biệt với các dòng thơ có nhiều dấu chấm lửng thể hiện sự bất ngờ, ngập ngừng, và cả sự nghẹn ngào không nói nên lời của người con.

– Hình ảnh giàu sức gợi: “ánh đèn thành phố”, “bụi hồng” → vừa thực, vừa gợi triết lý nhân sinh.

– Thơ ngắn gọn, súc tích: chỉ vài khổ thơ nhưng chứa đựng cả một vòng đời, một nỗi đau.

3. Kết bài

• Khẳng định giá trị nội dung: bài thơ là lời nhắc nhở đầy cảm động về tình mẫu tử, về sự hiếu thảo và nỗi đau nhân thế trước sự lãng quên của tuổi già.

• Khẳng định giá trị nghệ thuật: ngôn từ giản dị, cấu tứ chặt chẽ, giàu sức gợi, triết lý sâu xa.

• Mở rộng: Mẹ ta trả nhớ về không không chỉ là bài thơ về người mẹ của riêng Đỗ Trung Quân, mà còn là tiếng lòng chung của tất cả những người con trên thế gian khi nghĩ về mẹ.

Mẹ ta trả nhớ về không không chỉ là một thi phẩm về tình mẹ, mà còn là tiếng gọi tha thiết nhắc nhở mỗi người con hãy biết trân trọng những phút giây bên mẹ, bởi một ngày nào đó có thể ta sẽ không còn cơ hội. Với ngôn ngữ giản dị, cấu tứ đối lập giàu sức gợi và giọng thơ chân thành, nhà thơ Đỗ Trung Quân đã để lại trong lòng người đọc những rung động sâu xa. Bài thơ giống như một lời tri ân, một nén hương lòng dâng lên người mẹ,  biểu tượng bất tử của tình yêu thương, sự hi sinh và nỗi đau nhân thế