Đề bài: Viết bài văn phân tích bài thơ “Cuối thu” của Đoàn Văn Cừ:
CUỐI THU
Cuối thu, trời biếc, lúa vàng bông
Cỏ nhạt màu xanh, lá úa hồng
Hôm tối chân trời sương tím phủ
Gió đưa hương lúa bốc thơm lừng
(Đoàn Văn Cừ toàn tập, NXB Hội Nhà văn, 2013)
* Chú thích
– Nhà thơ Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004) là một nhà thơ trong phong trào thơ mới. Trong thơ ông không chỉ có hồn quê, tình quê mà còn có những bức tranh thiên nhiên rực rỡ sắc màu, tươi vui, sinh động.
– Bài thơ Cuối thu được sáng tác năm 1943. Đến năm 2013, Nhà xuất bản Hội Nhà văn đưa vào tập “Đoàn Văn Cừ toàn tập”. Bài thơ được trích ra từ đó.
Dàn ý Phân tích bài thơ Cuối thu của Đoàn Văn Cừ
I. Mở bài
-
Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
-
Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004) là nhà thơ thuộc phong trào Thơ mới, nổi bật với những vần thơ giàu tình quê, hồn quê, những bức tranh làng quê tươi sáng, sinh động.
-
Bài thơ Cuối thu là một thi phẩm tiêu biểu, khắc họa bức tranh thiên nhiên cuối thu tràn ngập màu sắc và tình yêu quê hương tha thiết.
-
-
Qua bài thơ, tác giả đã thể hiện tình yêu thiên nhiên, niềm vui trước vẻ đẹp đồng quê vào độ cuối thu, qua đó khơi gợi ở người đọc những rung cảm tinh tế.
II. Thân bài
1. Khái quát nội dung, chủ đề bài thơ
-
Cuối thu miêu tả cảnh sắc thiên nhiên làng quê vào thời điểm cuối thu — lúc đất trời giao mùa, cảnh vật đổi thay nhưng vẫn tràn đầy sức sống, phồn thực.
-
Bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên, lòng gắn bó sâu nặng với làng quê của Đoàn Văn Cừ.
2. Phân tích nội dung, nghệ thuật
a. Nội dụng
* Bức tranh thiên nhiên cuối thu rực rỡ, giàu màu sắc
– Hai câu đầu mở ra một không gian khoáng đạt, đầy màu sắc: “Cuối thu, trời biếc, lúa vàng bông/ Cỏ nhạt màu xanh, lá úa hồng”
-
Màu “trời biếc”, “lúa vàng”, “cỏ xanh nhạt”, “lá úa hồng” đan xen, hòa quyện thành một bức tranh cuối thu tươi sáng, không hề héo úa mà rực rỡ, báo hiệu sự no đủ.
– Hai câu sau miêu tả thời điểm hoàng hôn, gió đưa hương lúa chín lan tỏa khắp không gian: “Hôm tối chân trời sương tím phủ/ Gió đưa hương lúa bốc thơm lừng”
-
Sương tím nhẹ phủ chân trời gợi vẻ huyền ảo, gió dìu dịu mang theo hương lúa chín càng làm cho bức tranh cuối thu thêm đậm đà hương vị đồng quê.
– Thể hiện tình yêu thiên nhiên, làng quê tha thiết
-
Thiên nhiên không chỉ đẹp về hình, mà còn thắm đượm tình chính nhờ tấm lòng tha thiết yêu quê hương mà nhà thơ mới miêu tả tinh tế đến vậy.
-
Những ai từng sống ở làng quê sẽ thấy cảnh tượng ấy gần gũi, thân thương, nhưng không phải ai cũng đủ tinh tế để khắc họa lại được vẻ đẹp ấy thành thơ.
b. Nghệ thuật
-
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn, cô đọng, ngắt nhịp linh hoạt, gieo vần nhịp nhàng tạo âm điệu êm ái.
-
Hình ảnh giản dị, gần gũi mà giàu sức gợi, giúp bức tranh thiên nhiên trở nên sinh động, có hồn.
-
Biện pháp tu từ:
-
Liệt kê (trời biếc, lúa vàng, cỏ xanh nhạt, lá úa hồng) làm bức tranh phong phú về sắc màu.
-
Nhân hóa (“gió đưa hương lúa bốc thơm lừng”) khiến thiên nhiên như biết thổ lộ, chia sẻ niềm vui mùa màng.
-
-
Kết hợp miêu tả, biểu cảm khiến bài thơ đậm chất trữ tình, gửi gắm niềm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống.
III. Kết bài
-
Khẳng định giá trị: Cuối thu là bài thơ giàu hình ảnh, màu sắc, thể hiện tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương sâu sắc của Đoàn Văn Cừ.
- Bài thơ nhắc nhở mỗi chúng ta thêm yêu và trân trọng những vẻ đẹp bình dị của quê hương, đất trời, để tâm hồn luôn rộng mở, trong trẻo giữa cuộc đời.
Bài văn mẫu Phân tích bài thơ Cuối thu của Đoàn Văn Cừ
Khi mùa thu gõ cửa, không gian như dịu lại, mọi cảnh vật khoác lên mình một vẻ yên ả, nhẹ nhàng, khiến lòng người cũng chùng xuống, đắm chìm trong những miền nhớ. Mùa thu không chỉ là mùa của những chiếc lá úa vàng, của làn gió heo may se lạnh mà còn là mùa của hoài niệm, của những rung động sâu lắng. Bài thơ Cuối thu của nhà thơ Đoàn Văn Cừ chính là một bức tranh tinh tế khắc họa vẻ đẹp của thiên nhiên vào độ cuối thu, nơi cảnh vật rất đỗi quen thuộc nhưng lại mang một sức sống đặc biệt. Qua đó, nhà thơ gửi gắm tình yêu thiết tha với quê hương cùng niềm trân trọng đối với những giá trị bình dị mà thiêng liêng của cuộc đời.
Bài thơ Cuối thu chỉ vỏn vẹn bốn câu theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, song dưới ngòi bút tinh tế của Đoàn Văn Cừ, nó đã mở ra cả một thế giới mùa thu tràn đầy sắc màu và hương vị. Đó không chỉ là một bức tranh thiên nhiên mà còn là tiếng lòng của một con người tha thiết yêu quê hương, đất nước.
“Cuối thu trời biếc lúa vàng bông,
Cỏ nhạt màu xanh lá úa hồng.”
Ngay từ hai câu thơ đầu, tác giả đã sử dụng những hình ảnh bình dị, gần gũi để dựng lên bức tranh mùa thu. Màu “trời biếc” gợi một vòm trời cao rộng, trong vắt, đặc trưng của những ngày thu quang đãng. Nổi bật trên nền trời ấy là “lúa vàng bông”, những bông lúa chín vàng trĩu hạt báo hiệu một mùa vụ bội thu, đem lại cảm giác ấm no, sung túc. Cảnh sắc ấy không chỉ là niềm vui của thiên nhiên mà còn là niềm hạnh phúc của con người, của người nông dân sau bao tháng ngày cần mẫn vun trồng. Đặc biệt, sắc “cỏ nhạt màu xanh lá úa hồng” đã làm bức tranh cuối thu trở nên đa sắc hơn, gợi chút phai tàn nhưng vẫn còn lưu luyến màu sắc sự sống. Tất cả được phối hợp tinh tế, làm hiện lên một thiên nhiên không hề héo úa mà đầy tươi tắn, rực rỡ ngay cả khi thu đã gần đi hết.
Nếu hai câu đầu mở ra một không gian ban ngày trong trẻo, thì hai câu cuối lại đưa người đọc vào một buổi hoàng hôn dịu vợi:
“Hôm tối chân trời sương tím phủ,
Gió đưa hương lúa bốc thơm lừng.”
Hình ảnh “Chân trời sương tím phủ” vẽ lên cảnh sắc huyền ảo, mơ màng, như khoác lên không gian một tấm voan tím mỏng manh, báo hiệu ngày sắp tàn. Khoảnh khắc ấy khiến lòng người dường như cũng chùng xuống, đắm chìm trong nỗi niềm mong mỏi, thương nhớ. Và rồi, “gió đưa hương lúa bốc thơm lừng”, làn gió nhẹ nhàng lướt qua cánh đồng, mang theo mùi hương lúa chín ngọt ngào lan tỏa, thấm vào từng hơi thở, gợi lên niềm vui, niềm tự hào về quê hương no ấm. Cảnh sắc thiên nhiên không chỉ đẹp ở hình, mà còn ngân lên ở mùi hương, chạm vào mọi giác quan, làm say đắm lòng người.
Qua bốn câu thơ ngắn gọn, Đoàn Văn Cừ đã khéo léo sử dụng hình ảnh bình dị, giàu sức gợi, kết hợp phép liệt kê, nhân hóa và ngôn ngữ giàu nhạc điệu để dựng lên một bức tranh mùa thu tuyệt đẹp của làng quê Việt Nam. Ẩn sau những vần thơ là một tâm hồn nghệ sĩ tha thiết yêu thiên nhiên, gắn bó máu thịt với đồng quê, đồng thời cũng là lời nhắc nhở ta biết nâng niu, trân trọng những vẻ đẹp mộc mạc, thân thuộc quanh mình.
Bài thơ Cuối thu của tác giả Đoàn Văn Cừ không chỉ là một bức tranh thiên nhiên mà còn là khúc nhạc lòng chan chứa tình yêu quê hương đất nước. Đọc xong bài thơ, ta càng thêm yêu những cánh đồng lúa chín vàng, những buổi chiều sương tím bảng lảng, để rồi thấy lòng nhẹ nhàng, thanh thản, thêm gắn bó với làng quê, với cội nguồn. Và có lẽ đó chính là thông điệp giản dị mà thiêng liêng mà nhà thơ muốn gửi gắm đến mỗi chúng ta: hãy luôn gìn giữ, trân trọng và tìm thấy niềm hạnh phúc trong những điều gần gũi, bình thường nhất của cuộc sống.
