Phân tích bài thơ Bắt đền tháng Năm của Bình Nguyên Trang

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ Bắt đền tháng Năm của Bình Nguyên Trang.

BẮT ĐỀN THÁNG NĂM

(Bình Nguyên Trang)

Ta bắt đền tháng Năm
Phá tung một góc trời bằng phượng đỏ
Và gió
Lật tơi bời trang vở cuối mùa thi
Mùa hạ chờ ta
Khi mùa xuân ra đi

Ta bắt đền tháng Năm
Kỷ niệm xưa nằm lại
Con tàu chở trời xanh
Lắc lư đi mãi
Mùa hạ thành sân ga

Ta bắt đền tháng Năm
Cõng sao về để đêm thành sâu thẳm
Mắt học trò nồng nàn trong nắng
Buồn
Xôn xao

Lặng im là tháng Năm, cồn cào là ta
Đã bao lần người trở về như thế
Và mỗi lần ta biết mình không thể
Bắt đền tháng Năm

(Bài hát ngày trở về – Bình Nguyên Trang, NXB Văn học 2024, tr.18-19)

* Chú thích:

Tác giả Bình Nguyên Trang tên thật là Vũ Thị Quỳnh Trang, sinh năm 1977, quê ở huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Chị hiện đang làm việc tại báo Công an nhân dân, là hội viên Hội nhà văn Việt Nam năm 2013. Thơ Bình Nguyên Trang ý vị, đậm chất nữ tính, giàu nội tâm. Chị khá nhạy cảm và tinh tế với những cung bậc cảm xúc sâu sắc mà không buồn đau, vô vọng; sống chân thành, viết chân thành.

Bài làm Phân tích bài thơ Bắt đền tháng Năm của Bình Nguyên Trang

I. Mở bài:

– Giới thiệu khái quát về tác giả Bình Nguyên Trang: cây bút thơ nữ hiện đại, giọng thơ nhẹ nhàng, trữ tình mà sâu lắng.

– Giới thiệu bài thơ “Bắt đền tháng Năm”: là một thi phẩm viết về mùa hạ tuổi học trò – tháng Năm – đầy kỷ niệm, tiếc nuối và xao động.

– Nêu vấn đề nghị luận: bài thơ thể hiện cảm xúc tinh tế, giàu chất thơ của nhân vật trữ tình “ta” trước tháng Năm – thời khắc đẹp đẽ mà cũng nhiều khắc khoải của tuổi học trò.

Trong dòng thơ viết về tuổi học trò và những mùa chia tay, “Bắt đền tháng Năm” của Bình Nguyên Trang là một thi phẩm dịu dàng mà sâu lắng. Với giọng thơ nữ tính, tinh tế và đượm buồn, tác giả đã khắc họa trọn vẹn sắc thái cảm xúc của tuổi học trò trong khoảnh khắc chia xa, nơi niềm vui xen lẫn nỗi tiếc nuối. Bài thơ như một bản nhạc của ký ức, vang lên giữa tháng Năm rực rỡ, gợi nhớ những kỷ niệm trong sáng, những rung động đầu đời và cả nỗi buồn mơ hồ của tuổi trẻ khi phải nói lời tạm biệt.

II. Thân bài:

a. Cảm xúc của nhân vật trữ tình trước vẻ đẹp rực rỡ, náo động của tháng Năm

– Hình ảnh mở đầu:

+ “Phá tung một góc trời bằng phượng đỏ”

→ gợi tháng Năm rực rỡ, bừng lên như ngọn lửa của tuổi trẻ, của thời khắc chuyển mùa mãnh liệt.

+ “Gió lật tơi bời trang vở cuối mùa thi”

→ vừa mang ý nghĩa thực (mùa thi), vừa gợi sự hỗn độn, lo âu, xáo trộn trong tâm hồn học trò.

→ Tháng Năm hiện ra sôi động, rạo rực nhưng cũng đầy chênh vênh – mang dấu ấn của mùa chia ly, của kết thúc tuổi học trò.

b. Tháng Năm – nơi lưu giữ những kỷ niệm tuổi học trò

– “Kỷ niệm xưa nằm lại” – gợi cảm giác hoài niệm, những gì đã qua không thể quay lại.

+ Hình ảnh giàu tính biểu tượng:

“Con tàu chở trời xanh” – tượng trưng cho tuổi trẻ, cho giấc mơ

“Mùa hạ thành sân ga” – sân ga là nơi chia tay, tháng Năm trở thành điểm dừng của một hành trình tuổi học trò.

→ Những hình ảnh mang đậm chất thơ, giúp tháng Năm không chỉ là thời gian, mà là miền ký ức đong đầy cảm xúc.

c. Tháng Năm của nỗi buồn mơ hồ, sâu thẳm và khắc khoải

– Hình ảnh liên tưởng độc đáo, tinh tế:

+ “Cõng sao về để đêm thành sâu thẳm” – vẻ đẹp thi vị, biểu hiện chiều sâu nội tâm.

+ “Mắt học trò nồng nàn trong nắng” – đôi mắt chứa chan tình cảm, dễ xao động.

– Các trạng thái cảm xúc “buồn – xôn xao” → tâm trạng khó gọi tên, đặc trưng của những cảm xúc học trò.

→ Nhân vật “ta” vừa trách yêu, vừa nghẹn ngào, tiếc nuối vì tháng Năm mang đi tất cả.

d. Điệp khúc “bắt đền tháng Năm” – giọng thơ trách yêu đầy day dứt

– Lặp đi lặp lại ba lần ở đầu các khổ thơ, “bắt đền tháng Năm” không chỉ là một cách nói tinh nghịch, mà là tiếng lòng của một trái tim nhiều tiếc nuối.

– Khổ cuối:

“Lặng im là tháng Năm, cồn cào là ta”

→ tháng Năm thờ ơ, còn con người thì đau đáu nhớ mong.

“Và mỗi lần ta biết mình không thể / Bắt đền tháng Năm”

→ sự bất lực, chấp nhận rằng ký ức chỉ có thể nâng niu, không thể đòi lại.

→ Cảm xúc lắng đọng, tạo chiều sâu cho bài thơ.

III. Kết bài

– Khẳng định vẻ đẹp và chiều sâu cảm xúc của bài thơ “Bắt đền tháng Năm”: tháng Năm hiện lên vừa rực rỡ, vừa u buồn – là biểu tượng cho tuổi học trò nhiều xao động và tiếc nuối.

– Đánh giá: Tác giả đã thành công khi chuyển tải tinh tế những rung cảm của tuổi trẻ thông qua hình tượng tháng Năm và giọng điệu trữ tình tha thiết, gần gũi.

– Mở rộng: Bài thơ gợi nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng những tháng năm tuổi trẻ – dù không thể níu giữ, nhưng luôn là những miền ký ức thiêng liêng.

Bài thơ “Bắt đền tháng Năm” là khúc hát trong trẻo mà thấm đẫm nỗi buồn của tuổi học trò trước phút chia xa. Với giọng thơ nhẹ nhàng, cảm xúc tinh tế và hình ảnh giàu sức gợi, Bình Nguyên Trang đã tái hiện một tháng Năm vừa rực rỡ, vừa xao xuyến, nơi lưu giữ những kỷ niệm ngọt ngào và những rung động đầu đời. Bài thơ như một lời nhắn gửi dịu dàng: hãy biết trân trọng từng khoảnh khắc của tuổi trẻ, bởi đó là quãng thời gian đẹp nhất, dù không thể “bắt đền”, vẫn mãi còn trong tim mỗi người.