NLVH về quan niệm: Thơ thức tỉnh con người trước cái trăm năm, thơ đặt con người đối diện với nghìn năm

Đề bài:

Nhà thơ Thanh Thảo quan niệm: Thơ thức tỉnh con người trước cái trăm năm, thơ đặt con người đối diện với nghìn năm, thơ cho con người một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản. (Tản mạn về thơ, Thanh Thảo).

Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua tác phẩm Sóng của Xuân Quỳnh (Ngữ văn 12, tập một, NXB Giáo dục, 2020) hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

Bài làm NLVH về quan niệm: Thơ thức tỉnh con người trước cái trăm năm, thơ đặt con người đối diện với nghìn năm

I. Mở bài

– Giới thiệu tác giả và quan niệm:

+ Thanh Thảo nhấn mạnh giá trị sâu sắc của thơ: thơ không chỉ là ngôn từ mà là phương tiện để con người suy ngẫm về cuộc đời, về thời gian và bản thân.

+ Thơ giúp con người thức tỉnh trước cái trăm năm, đối diện với nghìn năm, từ đó nhìn lại chính mình một cách bình thản.

– Dẫn vào vấn đề nghị luận: Nêu vấn đề cần bàn là làm sáng tỏ quan niệm của Thanh Thảo và chứng minh qua tác phẩm Sóng của Xuân Quỳnh.

Thanh Thảo đã từng nói: “Thơ thức tỉnh con người trước cái trăm năm, đặt con người trước cái nghìn năm. Thơ cho con người một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản.” Văn chương nghệ thuật xưa nay vẫn luôn tồn tại vì lẽ đó. Và người đọc thưởng thơ, bình văn cũng là một cách để làm giàu tâm hồn, và “một thoáng nhìn lại chính mình”, sống nhiều cuộc đời và kéo giãn ý nghĩa tuổi đời mình vậy. Mà nói như Huỳnh Như Phương khi bàn về ý nghĩa của văn học đối với con người nói chung: “Đọc văn là một cách để con người mở rộng chiều kích tồn tại của mình, sống nhiều cuộc đời khác nhau, thông qua những mối tương giao với tinh thần nhân loại”.

II. Thân bài

1. Giải thích đề:

* Cắt nghĩa ý kiến

+ cái trăm năm: những vấn đề của đời người.

+ nghìn năm: những vấn đề muôn thuở, có giá trị phổ quát của nhân loại.

+ một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản: nhận thức về bản thân mình, đó là một quá trình bình thản – nhẹ nhàng, thấm thía.

-> Nhận định của Thanh Thảo khẳng định chức năng nhận thức của thơ ca, cũng là của nghệ thuật: nhận thức những vấn đề của thời đại đang sống, những vấn đề muôn thuở của nhân loại và nhận thức chính bản thân con người .

* Lý giải

– Văn học nói chung và thơ ca nói riêng nhận thức, phản ánh đời sống con người. Đối tượng của thơ ca là con người – con người trong học tập, lao động, chiến đấu, con người trong tình yêu và những mối quan hệ xã hội khác, con người trong không gian thời gian với thiên nhiên, vũ trụ. Thơ ca không chỉ phản ánh đời sống con người mà còn phải nhận thức con người và đời sống con người, nói lên những ước mơ, khát vọng, những tâm tư, tình cảm của con người trong chiều sâu tâm hồn với sự đa dạng, phong phú.

– Thơ ca là sự thể hiện tinh tế tư tưởng và tình cảm, ước mơ và khát vọng, quan điểm và lý tưởng thẩm mĩ của nhà thơ đối với con người và cuộc sống. Mỗi bài thơ (đích thực) dù nói về gì, đề tài gì rộng lớn hay bé nhỏ đều thể hiện lòng yêu, sự ghét của tác giả, thể hiện một quan điểm nhân sinh hoặc lên án cái ác, hoặc ca ngợi tình yêu, đưa tới sự hướng thiện, cái cao cả, cái đẹp của thiên nhiên và con người giúp con người nhận thức được những vấn đề về xã hội, thời đại và chính mình

– Tuy nhiên, dẫu có nhấn mạnh vai trò của nhận thức, của trí tuệ, thì cũng không thể xa rời đặc trưng cơ bản nhất của thơ ca là tình cảm, cảm xúc, là những rung động tâm hồn. Chính vì vậy, thơ tác động, thức tỉnh con người thông qua một hình thức nghệ thuật độc đáo: thông qua ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc tính, giàu sức biểu cảm.

2. Làm rõ ý kiến qua tác phẩm “Sóng” của Xuân Quỳnh

a. Giới thiệu tác giả, tác phẩm, khẳng định quan niệm của Thanh Thảo.

– Xuân Quỳnh là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ chống Mĩ, là thi sĩ của tình yêu, lòng trắc ẩn và hồn thơ nữ tính…

– Sóng: sáng tác năm 1967, in trong tập Hoa dọc chiến hào, là bài thơ viết về tình yêu giàu nữ tính và khát vọng yêu bất diệt, vĩnh hằng.

– Bài thơ “Sóng” đã giúp người đọc nhận thức những vấn đề của thời đại đang sống, những vấn đề muôn thuở của nhân loại và nhận thức chính bản thân con người.

b. Bài thơ “Sóng” giúp con người nhận thức được những vấn đề của đời người.

– Tình yêu là một tình cảm cao đẹp, là khát vọng muôn đời của con người đặc  biệt là tuổi trẻ:

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ

– Mượn hình tượng sóng, Xuân Quỳnh diễn tả cụ thể, sinh động những trạng thái, cung bậc, vẻ đẹp kì diệu của tình yêu:

+ Tình yêu với những cung bậc kì lạ, trạng thái đối lập: dữ dội/ dịu êm, ồn ào/ lặng lẽ

+ Tiếng nói của trái tim với khát vọng tình yêu muôn thuở: Nỗi khát vọng tình yêu/ Bồi hồi trong ngực trẻ

+ Tình yêu sôi nổi, đắm say, nồng nàn, mãnh liệt với nỗi nhớ cồn cào, da diết chiếm lĩnh cả thời gian, không gian: Con sóng dưới lòng sâu…/ lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức

+ Tình yêu tha thiết, thủy chung, son sắt: Nơi nào em cũng nghĩ/ Hướng về anh một phương

c. Bài thơ “Sóng” giúp con người nhận thức được những vấn đề muôn thuở, có giá trị phổ quát của nhân loại.

– Tình yêu đôi lứa là tình cảm tự nhiên, là khát vọng chính đáng, nhân bản của mỗi con người. Khao khát và kiếm tìm tình yêu là hành trình đẹp đẽ của bất cứ ai trong cuộc đời. Đọc thơ Xuân Quỳnh, mỗi độc giả không chỉ tìm thấy tiếng lòng đồng điệu với từng nhịp thổn thức của trái tim yêu mà còn tìm thấy cho mình những phẩm chất của tình yêu chân chính: yêu chân thành, tha thiết, thủy chung, yêu mãnh liệt, say đắm bằng tất cả trái tim mình.

– Mỗi độc giả còn nghiệm ra chân lí bất biến, vĩnh hằng của tình yêu: tình yêu chân chính có thể vượt lên trên cái hữu hạn của thời gian cuộc đời, hòa vào cái lớn lao, vĩ đại của tình yêu nhân loại. Từ khát vọng của Xuân Quỳnh, mỗi bạn đọc biết nuôi dưỡng khát vọng cho riêng mình: vươn tới một tình yêu cao cả, vĩnh hằng, bất diệt.

d. Bài thơ “Sóng” giúp Xuân Quỳnh nhận thức về bản thân mình.

– Nhà thơ khao khát một tình yêu vừa truyền thống vừa chủ động, táo bạo, hiện đại.

– Nhà thơ ý thức được sự mong manh, dễ vỡ của tình yêu từ đó khao khát bất tử hóa tình yêu.

e. Bài thơ “Sóng” thức tỉnh con người trước cái trăm năm, đặt con người đối diện với nghìn năm, cho con người một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản thông qua một hình thức nghệ thuật độc đáo, mới mẻ.

– Thể thơ năm chữ tạo âm điệu sâu lắng, dạt dào, như âm điệu của những con sóng biển và cũng là sóng lòng của người phụ nữ khi yêu.

– Cách ngắt nhịp linh hoạt, phóng khoáng và cách gieo vần, phối âm độc đáo, giàu sức liên tưởng.

– Giọng thơ vừa thiết tha, đằm thắm, vừa mãnh liệt sôi nổi, vừa hồn nhiên, nữ tính.

– Xây dựng hình ảnh ẩn dụ – với hình tượng sóng, vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa biểu tượng.

– Bài thơ sử dụng các biện pháp nhân hóa, ẩn dụ, đối lập – tương phản,…

=> Với cảm xúc mãnh liệt, sâu sắc và phong cách nghệ thuật độc đáo, bài thơ “Sóng” đã giúp người đọc nhận thức những vấn đề của thời đại đang sống, những vấn đề muôn thuở của nhân loại và nhận thức chính bản thân con người.

3. Đánh giá chung 

– Thơ ca có một vai trò, giá trị quan trọng trong đời sống con người. Nhà thơ “phải đồng thời là những nhà tư tưởng” (Belinxki) hướng con người đến tình yêu, đến những giá trị nhân văn, những chân lí vĩnh hằng, bất biến. Muốn vậy, bản thân người nghệ sĩ phải sống hết mình, trải nghiệm sâu sắc để tìm cho chính tâm hồn mình những tình cảm đẹp đẽ, nhân văn nhất và gửi gắm vào trang thơ.

– Người đọc cần hiểu được giá trị cao cả của thơ ca để biết mở rộng tâm hồn và trái tim mình, đón nhận những tình cảm đẹp đẽ, nhân văn ấy, để biết sống đẹp, yêu đẹp, vươn tới những giá trị Chân – Thiện – Mỹ của đời sống con người.

– Quan niệm về thơ của Thanh Thảo giản dị mà sâu sắc. Nó đã được chứng minh trong bài thơ Sóng của nữ sĩ Xuân Quỳnh. Quan niệm ấy cũng là triết lí, phương châm sáng tạo của mọi nhà thơ chân chính.

=> Ý kiến không chỉ đề cao vai trò, chức năng, giá trị của thơ ca mà còn nêu lên yêu cầu, sứ mệnh, vai trò của người cầm bút, cũng như khẳng định sợi dây kết nối người nghệ sĩ sáng tạo và tâm hồn độc giả, kết nối tâm hồn độc giả với đời sống.

III. Kết bài

– Khăng định lại quan niệm của Thanh Thảo là đúng đắn: thơ thức tỉnh, soi chiếu, giúp con người nhận thức giá trị sống và tình cảm của mình, đồng thời đối diện với lịch sử và thời gian.

– Thơ không chỉ làm đẹp tâm hồn mà còn góp phần nâng cao nhận thức, nuôi dưỡng nhân cách, giúp con người sống sâu sắc và có trách nhiệm hơn với bản thân và cuộc đời.

– Nêu cảm nhận cá nhân về Sóng và giá trị của thơ: tác phẩm gợi mở những trải nghiệm tinh thần vượt thời gian, giúp độc giả chiêm nghiệm về tình yêu và cuộc sống.

Cũng bởi vậy, người nghệ sĩ đâu thể nào ơ hờ mà viết. Sáng tạo nghệ thuật phải có cái tâm và cái tài. Tấm lòng và tài năng của nhà văn tạo nên cái đẹp bên trong tác phẩm. Tấm lòng và tài năng độc giả tạo nên cái đẹp muôn đời và vĩnh cửu cho văn chương.