Cảm nhận về vẻ đẹp hình tượng ông lái đò và nhận xét quan niệm về con người của nhà văn Nguyễn Tuân

Đề bài:

Cưỡi lên thác sông Đà, phải cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ.Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá.Nắm chặt lấy được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái, bám chắc lấy luồng nước đúng mà phóng nhanh vào cửa sinh, mà lái miết một đường chéo về phía cửa đá ấy.Bốn năm bọn thủy quân cửa ải nước bờ bên trái liền xô ra định níu thuyền lôi vào tập đoàn cửa tử.Ông đò vẫn nhớ mặt bọn này, đứa thì ông tránh mà rảo bơi chèo lên, đứa thì ông đè sấn lên mà chặt đôi ra để mở đường tiến.Những luồng tử đã bỏ hết lại sau thuyền.Chỉ còn vẳng tiếng reo hò của sóng thác luồng sinh. Chúng vẫn không ngớt khiêu khích, mặc dầu cái thằng đá tướng đứng chiến ở cửa vào đã tiu nghỉu cái mặt xanh lè thất vọng thua cái thuyền đã đánh trúng vào cửa sinh nó trấn lấy. Còn một trùng vây thứ ba nữa. Ít cửa hơn, bên phải bên trái đều là luồng chết cả. Cái luồng sống ở chặng ba này lại ở ngay giữa bọn đá hậu vệ của con thác. Cứ phóng thẳng thuyền, chọc thủng cửa giữa đó. Thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép. Vút, vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng, thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được…

(Người lái đò sông Đà – Ngữ văn lớp 12, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015)

Cảm nhận của anh /chị về vẻ đẹp hình tượng ông lái đò trong đoạn trích trên. Từ đó nhận xét quan niệm về con người của nhà văn Nguyễn Tuân.

Dàn ý Cảm nhận về vẻ đẹp hình tượng ông lái đò và nhận xét quan niệm về con người của nhà văn Nguyễn Tuân

I. Mở bài

• Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

  • Nguyễn Tuân (1910-1987) là nhà văn lớn, suốt đời đi tìm cái đẹp, có phong cách uyên bác, tài hoa, độc đáo.

  • “Người lái đò Sông Đà” là tùy bút tiêu biểu, kết tinh từ chuyến đi thực tế Tây Bắc, ca ngợi thiên nhiên hùng vĩ và con người lao động tài hoa.

• Giới thiệu vấn đề:

  • Đoạn trích trên là đoạn đặc sắc miêu tả cảnh vượt thác gay cấn, nổi bật vẻ đẹp hình tượng ông lái đò.

  • Qua đó, thể hiện quan niệm sâu sắc của Nguyễn Tuân về con người.

II. Thân bài

1. Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng ông lái đò qua đoạn trích

a. Vẻ đẹp trí dũng, bản lĩnh kiên cường

• Ông lái đò như một dũng tướng đang giao chiến với bầy thủy quái: thác nước, đá, sóng phối hợp nhịp nhàng, giăng bẫy, bày trận liên hoàn (ba trùng vây, cửa tử, cửa sinh).

• Dũng cảm, bình tĩnh, quyết đoán trong từng tình huống hiểm nguy:

  • “Nắm chặt lấy cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái, bám chắc…”

  • “Nhớ mặt bọn này”, tránh cái này, đè cái kia, “chặt đôi ra để mở đường tiến”.

• Kiên cường đến cùng, không bỏ cuộc trước sự dữ dội của sông Đà: “phải cưỡi đến cùng như cưỡi hổ”.

b. Vẻ đẹp trí tuệ, từng trải, mưu lược

• Am hiểu tường tận tính nết của sông Đà, “nhớ mặt bọn đá”, chọn đúng luồng sinh.

• Áp dụng chiến thuật linh hoạt, chủ động tấn công, điều khiển con thuyền vượt qua tất cả trùng vi cửa tử.

c. Vẻ đẹp tài hoa, nghệ sĩ trong lao động

• Tay lái điêu luyện, nhuần nhuyễn đến độ thành nghệ thuật:

  • “lái miết một đường chéo”, “thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước… vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được”.

• Những động tác lái thuyền trở thành những nét vẽ của một người nghệ sĩ vẽ trên mặt sông.

• Sự tài hoa không chỉ thể hiện ở kết quả (thuyền thoát hiểm) mà còn ở vẻ đẹp phong thái điềm đạm, tự tin.

d. Nghệ thuật miêu tả

• Nguyễn Tuân sử dụng bút pháp liên tưởng, nhân hóa, so sánh độc đáo, biến con sông thành bầy thủy quái, trận đồ bát quái.

• Ngôn từ giàu hình ảnh, gợi cảm, mạnh mẽ, câu văn dài, nhịp nhanh, tái hiện được tốc độ, sự căng thẳng và kịch tính.

2. Nhận xét quan niệm về con người của Nguyễn Tuân

• Nguyễn Tuân ca ngợi con người ở phương diện trí dũng, tài hoa, xem đó là những vẻ đẹp cao quý.

• Tài hoa không chỉ có trong lĩnh vực nghệ thuật mà có cả trong lao động khi con người đạt tới trình độ bậc thầy.

• Chủ nghĩa anh hùng không chỉ nơi chiến trường mà có cả trong đời thường, ở những người lao động bình dị như ông lái đò.

• Qua đó, Nguyễn Tuân bày tỏ niềm trân trọng, tôn vinh con người, coi con người là trung tâm của cái đẹp, là “vàng mười đã qua thử lửa”.

III. Kết bài

• Khẳng định vẻ đẹp hình tượng ông lái đò: trí tuệ, dũng cảm, tài hoa – tiêu biểu cho con người lao động Tây Bắc nói riêng và người Việt Nam nói chung.

• Đoạn văn góp phần thể hiện rõ phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân: uyên bác, tài hoa, luôn khám phá con người ở phương diện thẩm mỹ.

• Để lại cho người đọc niềm ngưỡng mộ trước vẻ đẹp con người, từ đó càng thêm yêu quý, trân trọng lao động và cuộc sống.

Bài văn mẫu Cảm nhận về vẻ đẹp hình tượng ông lái đò và nhận xét quan niệm về con người của nhà văn Nguyễn Tuân

Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, đồng thời là “một cây bút vốn luôn khao khát những cảm giác, cảm xúc mới lạ, nồng nàn, say đắm” như Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh đã từng nhận định. Vì thế, ông có được cho mình cách nhìn nhận mọi sự vật, hiện tượng từ phương diện văn hóa, thẩm mỹ và nhìn nhận con người ở góc độ tài hoa, nghệ sĩ. Trên trang văn Nguyễn Tuân người đọc không ít lần bắt gặp những người nghệ sĩ như Huấn Cao trong “Chữ người tử tù”, cụ Sáu trong “Những chiếc ấm đất”… tất cả họ đều là nghệ sĩ trong lĩnh vực nghề nghiệp của mình. Và khi đến với nhân vật ông lái đò trong tùy bút “Người lái đò sông Đà” một lần nữa Nguyễn Tuân đã khẳng định được phong cách nghệ thuật độc đáo, riêng biệt ấy của mình. Điều đó được thể hiện rõ nét qua đoạn trích “Cưỡi lên thác sông Đà… lái được lượn được”. Những dòng văn không chỉ khắc họa rõ nét vẻ đẹp của người lái đò, mà còn thể hiện sâu sắc quan niệm nghệ thuật về quan niệm đầy sâu sắc và mới mẻ nơi cụ Nguyễn.

Nhà văn Paustovsky đã từng nói: “Niềm vui của nhà văn chân chính là niềm vui của người dẫn đường đến xứ sở của cái đẹp”. Nguyễn Tuân có lẽ đã chọn cho mình niềm vui suốt đời ấy, khi không ngừng tìm kiếm cái đẹp cả trong quá khứ lẫn hiện tại, cả ở cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ lẫn trong tâm hồn con người lao động bình dị. Nếu trước Cách mạng, Nguyễn Tuân ngược dòng quá khứ, tìm cái đẹp của “một thời vang bóng” với giọng văn ngông nghênh, bất cần, thì sau Cách mạng, ngòi bút của ông trở nên đôn hậu, tin yêu, hướng về vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước và những con người lam lũ nhưng phi thường. “Người lái đò sông Đà” chính là minh chứng tiêu biểu cho hành trình đổi thay nghệ thuật của tác giả Nguyễn Tuân. Tác phẩm ra đời sau chuyến đi thực tế gian khổ mà hào hứng lên miền Tây Bắc, không chỉ thỏa mãn niềm “xê dịch” của Nguyễn Tuân, mà còn mở ra trước mắt ông “một khoang trời đất khác lạ”, để rồi khơi nguồn cảm hứng về thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội và con người lao động trí dũng, tài hoa.

Trên bức phông nền thiên nhiên kỳ vĩ ấy, hình tượng ông lái đò nổi bật lên như kết tinh đẹp nhất của người lao động Tây Bắc. Ông xuất hiện không tên tuổi, không lai lịch, như một hình mẫu chung cho bao con người miệt mài chèo chống trên dòng nước hung hãn, trở thành đại diện tiêu biểu cho tầng lớp lao động đang âm thầm dựng xây đất nước. Bước qua tuổi 70, ông lái đò vẫn giữ dáng hình rắn rỏi “như một pho tượng đá cẩm thạch”, ánh mắt tinh anh, bàn tay lão luyện, giọng nói ào ào như nước ghềnh, còn trên thân mình mang bao vết thương, những “huân chương lao động siêu hạng”. Chỉ với vài nét chạm khắc ngắn gọn, Nguyễn Tuân đã dựng lên một chân dung gần gũi mà kỳ vĩ, giản dị mà đầy kiêu hãnh.

Và hình ảnh ông lái đò hiện lên thật oai hùng được nhà văn miêu tả trong cuộc vượt thác căng thẳng, khốc liệt. Con sông Đà như một “bầy thủy quái” nham hiểm, lập nên ba vòng vây đá ngầm, đá nổi, đá chìm với bao cửa tử giăng mắc. Ở vòng vây thứ nhất, sông Đà “ra đòn phủ đầu” dữ dội, đá nằm, đứng, quỳ, mặt mũi nhăn nhúm méo mó, hợp lực với sóng thác tạo thế trận uy hiếp đáng sợ. Nhưng người lái đò không hề nao núng, vẫn ghì chặt mái chèo, bình tĩnh, chủ động “nắm chặt lấy cái bờm sóng đúng luồng rồi ghì cương lái, phóng nhanh vào cửa sinh”. Ở vòng vây thứ hai, sông Đà tinh quái hơn, mở thêm nhiều cửa tử, bố trí cửa sinh lệch về phía bờ hữu. Thủy quân cửa ải nước xô ra, hòng lôi chiếc thuyền vào ổ chết, nhưng ông lái đò vẫn tỉnh táo, đổi chiến thuật liên tục, khi tránh, khi đè sấn, khi chặt đôi dòng nước để mở đường. Đến vòng vây thứ ba, trận chiến lên tới đỉnh điểm căng thẳng, sông Đà dồn toàn lực “như một cửa thành đá”, bắt con thuyền phải chọc thẳng vào trung tâm. Vậy mà ông lái đò vẫn quyết đoán, dũng mãnh: “Cứ phóng thẳng thuyền, chọc thủng cửa giữa đó”, để rồi con thuyền như “mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước” mà thoát hiểm ngoạn mục.

Trong hành trình vượt thác, nhà văn Nguyễn Tuân không chỉ khắc họa ông lái đò như một dũng tướng trí dũng, mà còn tôn ông lên thành một nghệ sĩ bậc thầy của nghề sông nước. Những động tác “lái miết một đường chéo”, “phóng thẳng, chọc thủng”, tất cả đều điêu luyện, nhịp nhàng, đạt tới độ “tay lái ra hoa”, hòa nhịp với thiên nhiên thành một bản giao hưởng kỳ vĩ. Đọc những câu văn dài, dồn dập, trùng điệp động từ mạnh, người ta nghe như nhịp thở của sông, của thác và của chính trái tim người lái đò đang hòa làm một, cùng lao vào cuộc chiến sinh tử mà kiêu hãnh giành phần thắng.

Qua đó, nhà văn Nguyễn Tuân đã bày tỏ một quan niệm nghệ thuật mới mẻ và sâu sắc về con người. Với ông, vẻ đẹp không chỉ thuộc về lĩnh vực nghệ thuật, mà ở ngay trong lao động đời thường khi con người đạt đến trình độ tinh xảo, điêu luyện, như một nghệ sĩ. Không cần phải ở nơi sân khấu, hội họa hay âm nhạc, mà chính trên mái chèo, tay lái, hay quãng sông cuộn thác, người lái đò cũng hiện lên đầy tài hoa, đáng ngưỡng vọng. Đó cũng chính là quan niệm dân chủ sâu sắc, tôn vinh người lao động, làm phong phú thêm diện mạo con người Việt Nam thời đại mới, những con người âm thầm mà vĩ đại, bình dị mà phi thường.

Nhà văn Nguyễn Tuân từng nói: “Văn là cái đạo, là đời, là nhân sinh”. Vì thế, trên trang văn ông, con người luôn là trung tâm, là nơi ông gửi gắm tất cả niềm yêu trọng, ngợi ca. Bằng ngòi bút tài hoa, ngôn ngữ điêu luyện, hình ảnh giàu chất điện ảnh, Nguyễn Tuân đã để lại cho văn học Việt Nam một bức tượng đài bất hủ về ông lái đò Tây Bắc , hình tượng người nghệ sĩ lao động đầy trí dũng, tài hoa, khiến ta càng thêm yêu mến, kính phục, trân trọng con người Việt Nam.