Phân tích những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh

Đề bài: Anh/chị hãy viết một văn bản nghị luận phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh.

(Lược một đoạn: Đông kể cho con Rùa nghe những mẩu chuyện trong cuốn Tâm hồn cao thượng, con Rùa nghe rất chăm chú. Đến hôm sau, Rùa rủ Đông ngày mai vào rừng chơi để cô bé có thể kể những chuyện này cho con Tập Tễnh nghe.)

Tôi và con Rùa ra đi vào lúc mặt trời vừa lên ngang ngọn tre. Nó bảo đi buổi sáng rủi gặp mưa bất chợt, hai đứa tôi có thể chui vào các “ngôi nhà” rải rác dọc đường chờ tạnh mưa rồi đi tiếp, không phải quay về như hôm trước. Nó dặn tôi đem theo một ổ bánh mì nhưng nhà cô Út Huệ không có bánh mì nên tôi lận theo người một nắm xôi đậu phộng ép trong mo cau. Con Rùa khoe tôi mấy củ khoai lang luộc bỏ trong túi, bảo:

– Trong rừng có nhiều thứ ăn được nhưng mình cứ đem theo cho yên tâm.

          Theo con đường hôm trước chạy dọc giữa các bụi duối dại, hai đứa tôi đi mãi về phía tây.
Từ xa, tôi đã có thể nhìn thấy cánh rừng bắt đầu từ con hẻm luồn giữa những ngọn đồi rợp lá xanh.
Khi bắt đầu đặt chân qua cửa rừng, con Rùa hỏi tôi:

– Anh mỏi chân không?

– Không.

– Đi xa lắm đó.

Tôi không sợ đi xa, tôi chỉ sợ rắn rết hùm beo.

Tôi chép miệng:

– Anh không sợ đi xa.

Con Rùa cười, nói tiếp ý nghĩ trong đầu tôi:

– Trong này không có cọp. Khu rừng làng mình toàn những con thú hiền.

Không khí trong rừng hoàn toàn khác bên ngoài khiến tôi có cảm giác vừa bước vào một nơi rất xa thế giới tôi đang sống. Những hơi mát dễ chịu ngấm vào da tôi, dù chúng tôi vừa băng qua một khoảng rừng thưa đầy nắng.(…)

Tôi sải chân thật nhanh, cố bám sát con Rùa. Nắng lên cao nhưng tôi bắt đầu thấy lạnh. Cái lạnh của sương dâng lên là là mặt cỏ, của bóng lá mỗi lúc một ken dày, của nỗi sợ mơ hồ từ trái tim tôi tỏa ra.

 Đây là lần đầu tiên tôi vào rừng, dù tôi đã sống cạnh khu rừng này suốt tám năm tuổi thơ. Ngay từ bé tâm trí tôi đã chất đầy những lời người lớn hù dọa, vì thế với tôi rừng luôn gắn với những gì nguy hiểm, độc địa, chết chóc. Rừng có rắn rết, có những con trăn lớn, có cọp beo. Và có những con ma. Những con ma nhảy nhót bên cạnh những con quỷ rừng.(…)

Tôi vội vàng cúi xuống nhặt một cành cây cầm tay.

Con Rùa hỏi, như thể nó có mắt sau gáy:

– Anh muốn chống gậy rồi hả?

– Ờ.

  Tôi đáp, thà để con Rùa tưởng tôi mỏi chân còn hơn để nó biết tôi nhát gan.

– Gần tới rồi đó anh.

Con Rùa trấn an tôi, và tôi thấy rõ nó cố tình đi chậm lại.

Một con sóc xám với chiếc đuôi thật đẹp hiện ra ngay khúc quanh. Tôi chưa từng thấy con sóc nào có cái đuôi to như vậy. Khi chạy trên cỏ, cái đuôi của nó không ngừng nảy lên đập xuống như thể nó đang kéo theo một quả bóng bằng bông. Nó chạy vài bước qua phải, vài bước qua trái, rồi dừng lại bên gốc cây thông non giương mắt nhìn hai đứa tôi, không chút sợ hãi. Chỉ đến khi tôi và con Rùa đến thật gần, nó mới chạy vào nấp dưới đám lá kim thò đầu ngó ra.

– Luẩn quẩn ở đây có ngày chết đấy, nhóc. – Con Rùa nói với con sóc xám – Đi theo chị qua bên kia cho an toàn.

Tôi nghĩ con Rùa chỉ thuận miệng nói chơi, nó sợ con sóc gặp phải cánh thợ săn. Tôi cũng không tin con sóc hiểu được đề nghị của con Rùa, mặc dù tôi từng chứng kiến nó nói chuyện với con ngỗng trong vườn nhà nó. Niềm tin trong lòng tôi càng được củng cố khi hai đứa tôi đi một quãng xa, con sóc vẫn chẳng buồn nhúc nhích.

Nhưng rồi, bất chợt tôi nghe có tiếng xào xạc phía sau lưng. Tôi ngoảnh lại, sửng sốt thấy con sóc xám đang lúp xúp đuổi theo hai đứa tôi. Nó chạy từng quãng ngắn, thoáng chút ngại ngần, nhưng xem ra rất quyết tâm. Có lẽ sự hiện diện của tôi bên cạnh con Rùa làm nó cảnh giác.(…)

Trước mặt tôi, con Rùa vẫn đều đặn rảo bước, không một lần quay đầu lại. Tôi nghĩ có lẽ nó không lạ gì chuyện các con vật chạy ra chơi với nó mỗi khi nó vào rừng nhưng đến khi có thêm hai con nhím nhập bọn thì tôi không làm thinh được nữa. Tôi sải chân nhanh về phía trước, rối rít:

– Em nhìn phía sau xem kìa!

Con Rùa hơi nghiêng mình để có thể nhìn đám thú qua vai, mỉm cười:

– Em biết rồi. Tụi nó theo em đi lánh nạn đó.

Tôi biết con Rùa định dẫn đám thú nhỏ tránh xa những chiếc bẫy và những phát súng của phường săn.(…)

(Trích Ngồi khóc trên cây –  Nguyễn Nhật Ánh, NXB Trẻ, 2013)

Chú thích: Nguyễn Nhật Ánh sinh ngày 07 tháng 5 năm 1955 tại tỉnh Quảng Nam. Ông được coi là một trong những nhà văn thành công nhất viết sách cho tuổi thơ, tuổi mới lớn với nhiều tác phẩm như: Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Mắt biếc, Cô gái đến từ hôm qua,… Ngồi khóc trên cây thuộc thể loại tiểu thuyết, gồm 56 chương. Tác phẩm xoay quanh mối tình hồn nhiên, trong trẻo của chàng sinh viên trẻ tên Đông và một cô bé 14 tuổi được mọi người gọi bằng cái tên “Rùa”. Câu chuyện khai thác sâu vào những suy tư, trăn trở nội tâm của tuổi mới lớn trên một nền điệu gợi về tuổi thơ sống chan hoà giữa thiên nhiên rừng núi phảng phất phong vị miền quê và tình làng xóm. Bối cảnh câu chuyện diễn ra chủ yếu tại ngôi làng Đo Đo thuộc tỉnh Quảng Nam, quê hương của chính tác giả. Đoạn trích trên thuộc chương 18 của tác phẩm.

Bài làm Phân tích những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh

I. Mở bài

– Giới thiệu tác giả và tác phẩm:

+ Nguyễn Nhật Ánh (sinh 1955, Quảng Nam) là nhà văn nổi tiếng với các tác phẩm tuổi thơ và tuổi mới lớn.

+ “Ngồi khóc trên cây” là tiểu thuyết giàu chất trữ tình, kể về tuổi mới lớn, thiên nhiên và những rung động hồn nhiên.

– Giới thiệu đoạn trích: Đoạn trích thuộc chương 18, kể chuyến đi vào rừng của Đông và cô bé Rùa, thể hiện mối quan hệ hồn nhiên, gần gũi với thiên nhiên và sự trưởng thành trong cảm xúc, tâm lý nhân vật.

Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn nổi tiếng với những tác phẩm tuổi thơ và tuổi mới lớn, giàu chất trữ tình và nhân văn. Tác phẩm “Ngồi khóc trên cây” kể về tuổi học trò trong sáng, gắn bó với thiên nhiên và tình bạn hồn nhiên. Đoạn trích được phân tích thuộc chương 18 khắc họa chuyến đi vào rừng của Đông và Rùa, thể hiện sự hồn nhiên, tinh tế trong cảm xúc và trải nghiệm của nhân vật.

II. Thân bài

1. Nội dung

a. Tình bạn, tình cảm hồn nhiên:

• Sự gắn bó, quan tâm của Đông và Rùa: Rùa chuẩn bị đồ ăn, bảo vệ thú rừng; Đông tôn trọng và vui vẻ đi theo.

• Tình cảm giữa người và thiên nhiên, con vật được thể hiện qua cách Rùa chăm sóc con sóc và dẫn dắt các con vật tránh nguy hiểm.

b. Khám phá thiên nhiên và tuổi thơ:

• Cảnh rừng được miêu tả sinh động, vừa đẹp vừa có chút rùng rợn với rắn rết, bóng lá, sương mai.

• Thể hiện trải nghiệm lần đầu đi vào rừng của Đông: vừa sợ hãi, vừa háo hức.

• Thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, nơi tuổi thơ diễn ra.

c. Giá trị giáo dục, nhân văn:

• Rèn luyện lòng dũng cảm, sự tự tin, tình yêu thiên nhiên.

• Nhấn mạnh sự quan tâm, trách nhiệm đối với con vật, môi trường xung quanh.

• Thể hiện những giá trị đạo đức giản dị nhưng sâu sắc của tuổi mới lớn: chăm sóc, quan tâm, yêu thương.

2. Nghệ thuật

– Ngôn ngữ tự nhiên, gần gũi: Giọng văn trong sáng, nhẹ nhàng, giàu nhịp điệu, dễ gây đồng cảm với bạn đọc tuổi mới lớn.

– Cảm xúc nhân vật gắn với hành động: Đông vừa bước vào rừng vừa lo sợ nhưng cố gắng giữ thể diện; Rùa điềm tĩnh dẫn đường.

– Cách kể chuyện đan xen giữa hồi tưởng, suy nghĩ nội tâm, tạo chiều sâu tâm lý nhân vật.

– Xen kẽ các câu ngắn, dài, tạo nhịp điệu biến đổi, mô tả sự chậm rãi khi khám phá rừng, nhanh hơn khi có nguy hiểm.

– Nghệ thuật miêu tả tinh tế, ngôn ngữ gần gũi, giàu nhịp điệu, giúp người đọc đồng cảm, thưởng thức.

III. Kết bài

– Khẳng định giá trị: Đoạn trích thể hiện sự hồn nhiên, giàu tính nhân văn, gắn kết con người với thiên nhiên và tuổi thơ.

– Liên hệ, đánh giá: Nguyễn Nhật Ánh đã thành công trong việc khắc họa tuổi thơ, thiên nhiên và những rung cảm tinh tế của tuổi mới lớn.

Đoạn trích không chỉ tái hiện thiên nhiên rừng núi sống động mà còn khắc họa tâm lý, tình cảm trong sáng của tuổi mới lớn. Ngôn ngữ trong sáng, miêu tả sinh động và nhân hóa thú vật giúp đoạn trích vừa hấp dẫn vừa giàu giá trị nhân văn, thể hiện tài năng của Nguyễn Nhật Ánh trong việc đưa bạn đọc trở lại với tuổi thơ hồn nhiên và giàu rung cảm.