Phân tích bài thơ Tết quê bà của Đoàn Văn Cừ

Đề bài: Em hãy viết bài văn phân tích bài thơ “Tết quê bà” của Đoàn Văn Cừ

TẾT QUÊ BÀ

 Bà tôi ở một túp nhà tre.

Có một hàng cau chạy trước hè,

Một mảnh vườn bên rào giậu nửa.

Xuân về hoa cải nở vàng hoe.

Gạo nếp ngày xuân gói bánh chưng,

Cả đêm cuối chạp nướng than hồng.

Quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn,

Cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông.

(Đoàn Văn Cừ – Nguồn: Đoàn văn Cừ toàn tập, NXB Hội nhà văn, 2013)

Dàn ý Phân tích bài thơ Tết quê bà của Đoàn Văn Cừ

I. Mở bài

• Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

  • Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004) là nhà thơ nổi bật trong phong trào Thơ mới, có phong cách rất riêng khi viết về làng quê Bắc Bộ. Thơ ông giàu chất dân gian, mang đậm vẻ đẹp hồn hậu, mộc mạc của nông thôn Việt Nam.

  • “Tết quê bà” là một trong những bài thơ tiêu biểu, viết năm 1941, trích trong tập Thôn ca (1944).

  • Bài thơ đã khắc sâu hình ảnh ngôi nhà của bà nơi làng quê yên bình cùng không khí Tết cổ truyền, để lại những dư âm ấm áp, bồi hồi trong lòng người đọc.

II. Thân bài

1. Khái quát về hoàn cảnh sáng tác, thể loại, cấu trúc

• Hoàn cảnh sáng tác: Sáng tác năm 1941, in trong Thôn ca (1944), sau được đưa vào Đoàn Văn Cừ toàn tập (2013).

• Thể thơ & kết cấu: Viết theo thể thất ngôn (7 chữ), chỉ 8 câu thơ ngắn gọn, nhưng cô đọng, hàm súc.

• Khái quát chủ đề: Bài thơ miêu tả ngôi nhà của bà với khung cảnh Tết truyền thống, qua đó thể hiện tình yêu thương, sự gắn bó với làng quê, với những phong tục Tết cổ truyền.

2. Phân tích nội dung và chủ đề

a) Hình ảnh ngôi nhà của bà hiện thân cuộc sống thôn quê giản dị

• Những hình ảnh quen thuộc, mộc mạc: “một túp nhà trẻ”, “một hàng cau trước hè”, “một mảnh vườn bên rào giậu nứa”.

• Ý nghĩa gợi tả:

  • “Một túp nhà trẻ” gợi sự đơn sơ, nhỏ bé, thấm đượm cuộc sống nghèo mà thanh sạch.

  • “Hàng cau”, “giậu nứa”, “mảnh vườn” mang nét bình yên, gần gũi, gợi lên nhịp sống an lành, chân chất của làng quê Việt.

• Qua những hình ảnh ấy, ta thấy thấp thoáng người bà tần tảo, đảm đang, gìn giữ nếp nhà, vun vén cuộc sống.

b) Cảnh Tết quê bà: bức tranh tươi vui, ấm cúng

• Những hình ảnh ngày Tết cổ truyền hiện lên đầy đủ:

  • “Gạo nếp ngày xuân gói bánh chưng”, “cả đêm cuối chạp nướng than hồng”.

  • “Quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn”, “cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông”.

• Ý nghĩa gợi tả:

  • Đây là những hình ảnh tiêu biểu của ngày Tết Việt Nam: bánh chưng, quần áo mới, tranh dân gian, mâm cơm ngày Tết.

  • Khắc hoạ không khí sum vầy, vui tươi, rực rỡ sắc màu, gợi niềm hân hoan đón xuân mới.

c) Chủ đề tư tưởng

• Qua hình ảnh ngôi nhà giản dị và khung cảnh Tết cổ truyền, bài thơ ca ngợi:

  • Nét đẹp văn hoá làng quê, nét đẹp Tết cổ truyền dân tộc.

  • Thể hiện tình yêu, sự gắn bó sâu nặng của nhà thơ với quê hương, gia đình, tuổi thơ.

• Lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc: Trong dòng chảy hiện đại, hãy biết trân trọng, giữ gìn giá trị văn hoá Tết cổ truyền – hồn cốt dân tộc từ ngàn xưa.

3. Phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật

• Thể thơ 7 chữ, ngắt nhịp linh hoạt, gieo vần tự do tạo âm điệu tự nhiên, thoải mái, gợi cảm xúc mộc mạc.

• Hình ảnh thơ gần gũi, quen thuộc với làng quê Việt: ngôi nhà nhỏ, hàng cau, bánh chưng, tranh gà lợn, quần đào áo đỏ…

• Biện pháp tu từ: Liệt kê dồn dập: “ngôi nhà, mảnh vườn, bờ giậu…”, “gạo nếp, bánh chưng, quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn…” làm phong phú bức tranh Tết.

III. Kết bài

• Khẳng định giá trị tác phẩm: “Tết quê bà” là bài thơ dung dị mà sâu lắng, không chỉ làm sống dậy không khí Tết làng quê mà còn khắc hoạ tình yêu quê hương tha thiết.

Bài văn mẫu Phân tích bài thơ Tết quê bà của Đoàn Văn Cừ

Trong “Thi nhân Việt Nam”, nhà phê bình Hoài Thanh đã từng nhận xét rất tinh tế: “Trong các nhà thơ đồng quê, không ai có ngòi bút dồi dào mà rực rỡ như Đoàn Văn Cừ”. Quả thực, thơ Đoàn Văn Cừ là những bức tranh nông thôn được vẽ bằng ngôn từ, âm thanh và nhịp điệu dân dã. Tiêu biểu cho phong cách ấy chính là bài thơ “Tết quê bà”, một tác phẩm như nâng niu, gìn giữ những hương vị Tết truyền thống, đồng thời gửi gắm tình yêu tha thiết với quê hương, gia đình và những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc.

Đoàn Văn Cừ là nhà thơ nổi bật trong phong trào Thơ mới, mang phong cách riêng khi hướng ngòi bút về làng quê Bắc Bộ. Những hình ảnh quen thuộc như ngôi nhà, mảnh vườn, bờ giậu hay phiên chợ thôn quê qua thơ ông đều thấp thoáng bóng dáng văn hóa, phong tục Việt. Bài thơ “Tết quê bà” sáng tác năm 1941, in trong tập Thôn ca (1944), sau này được tuyển chọn vào Đoàn Văn Cừ toàn tập. Bài thơ không chỉ gợi lên hình ảnh ngôi nhà mộc mạc của người bà mà còn khắc họa không khí sum vầy ngày Tết cổ truyền, khiến ai đọc cũng bâng khuâng, thổn thức nhớ về mái ấm xưa.

Trước hết, bài thơ mở ra một khung cảnh rất đỗi bình dị, thân thương về ngôi nhà của bà ở quê. Chỉ với mấy câu thơ ngắn:

“Bà tôi ở một túp nhà tre.

Có một hàng cau chạy trước hè,

Một mảnh vườn bên rào giậu nứa.

Xuân về hoa cải nở vàng hoe.”

Ngôi nhà hiện lên nhỏ bé, đơn sơ qua hình ảnh “túp nhà tre”, nhưng không gợi cảm giác nghèo quẫn mà thấm đượm hơi ấm, yên bình. Những chi tiết “hàng cau chạy trước hè”, “mảnh vườn bên rào giậu nứa” vẽ ra khung cảnh tươi tắn, gọn gàng. Đặc biệt, sắc vàng của hoa cải báo hiệu xuân về, khiến bức tranh trở nên rộn ràng, đầy sức sống. Đằng sau đó, ta như cảm nhận được bóng dáng người bà tần tảo, người đã vun vén, chăm chút cho ngôi nhà, mảnh vườn trở thành tổ ấm sum vầy của con cháu mỗi độ Tết đến xuân về.

Khi mùa xuân chạm ngõ, cũng là lúc không khí chuẩn bị Tết hiện lên thật rộn rã, đầy hương vị:

“Gạo nếp ngày xuân gói bánh chưng,

Cả đêm cuối chạp nướng than hồng.

Quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn,

Cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông.”

Chỉ với bốn câu thơ, tác giả đã liệt kê một loạt những hình ảnh quen thuộc của ngày Tết. Đó là nồi bánh chưng xanh gói bằng gạo nếp thơm, là lò than đỏ lửa suốt đêm cuối năm, là quần áo mới màu đỏ, những bức tranh Đông Hồ “gà lợn” treo tường, cùng mâm cơm Tết với cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông. Những món ăn dân dã ấy không chỉ gợi mùi vị Tết mà còn gói ghém ký ức sum họp, hạnh phúc gia đình. Tất cả đã hòa quyện tạo thành một không khí Tết tươi vui, rực rỡ sắc màu nhưng vẫn đầm ấm, thân thương trong chính căn nhà nhỏ của bà.

Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện cảnh sắc, bài thơ còn gửi gắm tình cảm sâu nặng của người cháu dành cho bà và quê hương. Ngôi nhà của bà không chỉ là không gian sinh hoạt, mà còn là nơi lưu giữ những phong tục, tập quán được truyền từ đời này sang đời khác. Trong đó có hình ảnh bà tất bật gói bánh, sưởi bếp lửa hồng, chuẩn bị mâm cỗ để con cháu đoàn viên, thắp nén hương tưởng nhớ ông bà tổ tiên. Đó chính là cội nguồn của tình thân, là nền tảng để hun đúc lòng biết ơn và niềm tự hào với những giá trị truyền thống của dân tộc.

Để khắc họa thành công bức tranh ngày Tết quê bà, Đoàn Văn Cừ đã sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật tinh tế. Thể thơ bảy chữ kết hợp với cách ngắt nhịp linh hoạt, gieo vần tự nhiên đã tạo nên âm điệu mộc mạc, gần gũi. Hình ảnh thơ giản dị mà giàu sức gợi, dễ dàng đưa người đọc trở về với những miền ký ức tuổi thơ. Nghệ thuật liệt kê được tác giả vận dụng khéo léo: “gạo nếp, bánh chưng, quần đào, áo đỏ, tranh gà lợn, cơm tám, dưa hành, thịt mỡ đông”, khiến không khí Tết hiện lên cụ thể, đầy đủ, rộn rã sắc hương. Đặc biệt, tác giả khéo kết hợp các phương thức tự sự, miêu tả và biểu cảm, để mỗi chi tiết vừa chân thực vừa đằm sâu tình cảm. Nhờ đó, bài thơ không chỉ là bức tranh phong tục mà còn là dòng tâm sự thổn thức của người cháu thương bà, thương quê.

Bài thơ “Tết quê bà” vì thế không chỉ tái hiện một cái Tết xưa với đầy đủ sắc màu, âm thanh, hương vị, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng: giữa guồng quay hiện đại, chúng ta hãy trân trọng, gìn giữ những phong tục tốt đẹp của cha ông, để mỗi mùa xuân về, gia đình lại được sum vầy bên nhau trong tình thương yêu đong đầy.

Với những hình ảnh gần gũi, lời thơ mộc mạc mà tinh tế, nhà thơ Đoàn Văn Cừ đã dựng lên thành công một bức tranh ngày Tết quê chan chứa yêu thương. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng thương nhớ người bà, nhớ mái nhà xưa, mà còn là sự trân quý những phong tục đẹp đẽ của dân tộc. Đọc “Tết quê bà”, ta càng thấm thía giá trị của tình thân, của những mùa xuân đoàn tụ, và tự nhủ lòng cần gìn giữ, vun đắp mãi mái ấm gia đình, nơi bắt nguồn của bao yêu thương, hạnh phúc.