Đề bài: Viết đoạn văn nghị luận văn học trình bày cảm nhận về nhân vật người tiều phu trong đoạn trích sau:
Đất Thanh Hóa hầu hết là núi, bát ngát bao la đến mấy ngàn dặm. Có một ngọn núi cao chót vót, tên gọi là núi Na. Núi có cái động, dài mà hẹp, hiểm trở quạnh vắng không có chân người, bụi trần không bén tới. Trong động có người tiều phu hàng ngày gánh củi ra đổi lấy cá và rượu, cốt được no say chứ không lấy tiền. Ai hỏi tên họ nhà cửa, tiều phu chỉ cười mà không nói. Người chung quanh đều cho rằng đây phải là bậc kỳ sỹ ở ẩn. Khoảng năm Khai Đại nhà Hồ, Hán Thương đi săn, chợt gặp ở đường, vừa đi vừa hát rằng:
[…]
“Núi xanh bao bọc quanh nhà
Ruộng đem sắc biếc xa xa vòng ngoài
Ngựa xe võng lọng mặc ai
Nước non này chẳng trần ai vướng vào”
[…] Hát xong, phất áo đi thẳng. Hán Thương đoán là một bậc ẩn giả, bèn sai quan hầu là Trương Công đi mời. Nhưng Trương theo gần đến nơi thì tiều phu đã đi vào động, gọi cũng không trả lời, chỉ thấy rẽ mây lách khói, đi thoăn thoắt trong rừng tùng khóm trúc. Biết không phải là người thường, Trương bèn rón bước đi theo, rẽ cỏ tìm đường. […]
Thấy Trương đến, tiều phu kinh ngạc hỏi:
– Chỗ này thanh vắng, đất thẳm rừng sâu, chim núi kêu ran, muông rừng chạy vẩn, thế mà sao ông lại lần tới đây, chẳng cũng khó nhọc lắm ư?
Trương trả lời:
– Tôi là chức quan tùy giá của đương triều; biết ngài là bậc cao sỹ nên vâng mệnh đến đây tuyên triệu. Hiện loan giá đang đợi ngoài kia, xin ngài quay lại một chút.
Tiều phu cười mà rằng:
– Ta là kẻ dật dân trốn đời, ông già lánh bụi; gửi thân nơi lều tranh quán cỏ, tìm sinh nhai trong búa gió rìu trăng, ngày có lối vào làng say, cửa vắng vết chân khách tục; bạn cùng hươu nai tôm cá, quẩn bên là tuyết nguyệt phong hoa, đông kép mà hè đơn, nằm mây mà ngủ khói; múc khe mà uống, bới núi mà ăn, chứ có biết gì đâu ở ngoài kia là triều đại nào, vua quan nào.
(Trích Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na, Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ, NXB Văn nghệ, 1988)
Dàn ý NLVH trình bày cảm nhận về nhân vật người tiều phu trong Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na
I. Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Dữ và tập Truyền kỳ mạn lục: một tác phẩm tiêu biểu của văn học trung đại mang đậm yếu tố truyền kỳ và giá trị nhân văn sâu sắc.
- Dẫn dắt đến truyện Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na, một thiên truyện đặc sắc thể hiện quan niệm sống ẩn dật, thoát tục.
- Nêu vấn đề nghị luận: Vẻ đẹp nhân vật người tiều phu được thể hiện rõ qua đoạn đối đáp trong truyện.
II. Thân bài
1. Hoàn cảnh sống và xuất thân đặc biệt của người tiều phu
- Người tiều phu sống một mình trong hang đá lớn giữa rừng núi, đời sống đơn sơ, lấy việc gánh củi đổi cá và rượu làm thú vui.
- Không màng tiền bạc, vật chất, sống tách biệt với chốn quan trường và xã hội xô bồ.
- Cuộc sống ấy gợi hình ảnh một ẩn sĩ, người từng có quá khứ cao quý, nay chọn sống an nhiên nơi rừng sâu.
2. Phẩm chất và tính cách của người tiều phu
- Thấu hiểu lẽ đời, sâu sắc trong nhận định: Qua đối đáp với các nho sinh, người tiều phu thể hiện tư tưởng sống minh triết, hiểu rõ sự đời, sự giả trá của danh lợi.
- Không màng công danh, sống ẩn dật: Nhân vật thể hiện lối sống thoát tục, hòa hợp với thiên nhiên, tránh xa cạm bẫy danh lợi chốn quan trường.
- Tư tưởng sống thanh cao, ung dung tự tại: Coi nhẹ quyền lực và vật chất, đề cao sự tự do trong tâm hồn và sự an nhiên trong cuộc sống.
3. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Lời kể ngôi thứ ba kết hợp với lời thoại đối đáp, giúp nhân vật bộc lộ trực tiếp tính cách và tư tưởng.
- Nhân vật hiện lên qua hành động, lối sống, lời nói giàu tính biểu cảm, vừa khiêm tốn vừa sâu cay.
- Lồng ghép yếu tố kỳ ảo để làm nổi bật vẻ phi thường, thoát tục của nhân vật.
4. Ý nghĩa hình tượng người tiều phu
- Thể hiện quan điểm nhân sinh của Nguyễn Dữ: đề cao những con người có phẩm chất thanh cao, thoát ly danh lợi, giữ vững nhân cách giữa cuộc đời biến động.
- Gửi gắm lý tưởng Nho – Lão: trở về với thiên nhiên, sống đạo đức, trong sạch, thanh nhàn.
- Gợi suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người và xã hội, giữa danh vọng và nhân cách.
III. Kết bài
- Khẳng định giá trị hình tượng người tiều phu, một con người sống ẩn dật nhưng mang tầm vóc tư tưởng lớn.
- Nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn và nghệ thuật xây dựng nhân vật giàu biểu cảm của Nguyễn Dữ.
- Liên hệ: Hình ảnh người tiều phu vẫn mang tính thời sự, đặt ra câu hỏi về lối sống đẹp giữa dòng đời thực dụng hôm nay.
Bài văn mẫu NLVH trình bày cảm nhận về nhân vật người tiều phu trong Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na
Nguyễn Dữ được xem là người đặt nền móng cho thể loại truyền kỳ trong văn học trung đại Việt Nam. Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của ông là một áng văn xuôi giàu giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố kỳ ảo và hiện thực đời sống. Trong đó, Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na là một thiên truyện tiêu biểu, không chỉ hấp dẫn bởi lối kể chuyện huyền bí mà còn sâu sắc ở những chiêm nghiệm về lẽ sống và nhân cách con người. Qua đoạn trích, hình ảnh người tiều phu hiện lên như một ẩn sĩ thanh cao, sống giản dị mà đầy trí tuệ, trở thành biểu tượng đẹp cho phẩm chất tinh thần của người Việt xưa..
Người tiều phu trong truyện sống ẩn dật nơi núi Na, một mình trong hang đá. Anh lấy việc gánh củi đổi cá, rượu làm niềm vui sống. Cuộc sống ấy tuy đơn sơ nhưng lại thấm đẫm chất thơ và sự tự tại. Người tiều phu không hề màng đến tiền bạc hay danh vọng, không tìm đến chốn quan trường mà chọn gắn bó với thiên nhiên, với núi rừng như một người bạn tri âm. Qua lời kể, người tiêu phu hiện lên như một ẩn sĩ thông tuệ, sống an nhiên và lặng lẽ, nhưng trong sự lặng lẽ ấy lại ẩn chứa một tinh thần lớn lao.
Điểm sáng đặc biệt ở nhân vật này chính là trí tuệ và bản lĩnh trong đối đáp. Khi đối mặt với những câu hỏi mang tính thử thách, thậm chí là nguy hiểm, người tiều phu không hề hoang mang hay sợ hãi. Trái lại, ông điềm tĩnh, khéo léo dẫn dắt cuộc đối thoại, thể hiện sự thông minh, sắc sảo trong lời nói và cách lý luận. Qua từng câu đáp, người đọc cảm nhận được sự từng trải, vốn hiểu biết sâu rộng và tinh thần tự chủ của ông, đây là phẩm chất không phải ai cũng có. Ông là người lao động bình dị nhưng không tầm thường; là người trí thức không cần danh xưng mà vẫn tỏa sáng bởi trí tuệ và nhân cách.
Không chỉ thông minh, người tiều phu còn thể hiện một tấm lòng nhân hậu và vị tha. Ông không sống vì riêng mình mà luôn nghĩ đến cộng đồng, đến những giá trị đạo đức sâu xa trong cuộc sống. Khi nói chuyện, ông bày tỏ quan điểm sống một cách chừng mực, điềm đạm nhưng đầy sức thuyết phục. Ông sẵn sàng đối diện với thử thách, bảo vệ cái đúng, cái thiện, cho dù bản thân là người ở tầng lớp bình dân. Điều đó cho thấy phẩm chất cao quý, một con người có trách nhiệm với xã hội, với đạo lý làm người.
Nhìn ở tầng sâu hơn, nhân vật người tiều phu mang tính biểu tượng cho lớp người dân lao động trong xã hội phong kiến. Đó là những con người âm thầm, lặng lẽ nhưng vẫn tỏa sáng bởi nghị lực sống và bản lĩnh tinh thần. Họ tuy sống trong hoàn cảnh khiêm nhường nhưng vẫn giữ cho mình cốt cách thanh cao, giàu lòng tự trọng, sống thuận theo lẽ đạo và giữ gìn nhân cách. Trong hoàn cảnh xã hội đầy rối ren và thử thách, hình ảnh người tiều phu như một luồng ánh sáng nhân văn, thức tỉnh niềm tin vào đạo lý, vào sự hiện diện của những con người chân chính trong cuộc đời.
Bằng hình tượng người tiều phu, Nguyễn Dữ không chỉ xây dựng một nhân vật giàu chiều sâu mà còn gửi gắm tư tưởng nhân sinh sâu sắc: quý trọng trí tuệ, đề cao đạo đức, khẳng định giá trị của những con người sống ẩn dật mà vẫn không quên trách nhiệm với cuộc đời. Người tiều phu không đơn thuần là một nhân vật trong truyện mà còn là biểu tượng cho tinh thần độc lập, cho vẻ đẹp trí tuệ và nhân cách – những điều luôn có giá trị vượt thời gian.
Tóm lại, nhân vật người tiều phu trong Câu chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na hiện lên như một con người lý tưởng giữa cuộc đời đầy biến động: giản dị nhưng thông tuệ, khiêm nhường mà kiên cường, sống xa lánh danh lợi nhưng lại giàu lòng yêu nước và đạo lý. Qua nhân vật này, Nguyễn Dữ đã để lại một hình tượng nghệ thuật giàu chất nhân văn, gợi nhắc về vẻ đẹp của nhân cách con người trong mọi thời đại.
