Đề bài: Hãy phân tích nhân vật “tôi” trong truyện ngắn sau:
BÀN CÓ NĂM CHỖ NGỒI
(Nguyễn Nhật Ánh)
Sáng nay, tôi vừa ló mặt vô lớp, thằng Đại đã hỏi giật:
– Sao giờ này mày mới tới?
Tôi giả vờ ngạc nhiên:
– Trưa có trống vô lớp mà!
– Nhưng hôm nay tổ mình trực sinh.
Tôi chép miệng:
– Chà, tao quên mất!
Đại nhìn tôi, nghi ngờ:
– Sao mày quên hoài vậy? Kì trước mày cũng quên!
Tôi nhăn mặt:
– Thì tại tính tao hay quên.
Đại không hỏi gì thêm, nó chỉ dặn:
– Lần sau giáng nhớ nghẹn! Mày bỏ trực sinh hoài, cuối năm bị xếp loại lao động kém đừng có trách!
Thằng Đại này, từ khi làm tổ trưởng đến giờ nó sinh ra nhiều chuyện kinh khủng. Lúc nào nó cũng vặn vẹo hỏi tới hỏi lui hết việc này đến việc khác và nhất là luôn luôn “hù” tôi. Lần này, nghe nó nói, tôi phát bực:
– Bao giờ mày cũng làm ra vẻ quan trọng. Các tổ khác thiếu gì đứa quên trực sinh.
– Thằng này lạ! Sao mày không bắt chước những đứa khác mà cứ đi so bì với những đứa lười! Với lại tổ mình khác, tổ mình có thằng Bảy!
Đang lúc đó thì Bảy cà nhắc đi vô, chổi kẹp dưới nách. Thấy vậy, tôi hơi ngượng. Đúng ra thì Bảy không phải trực sinh. Hôm trước cả tổ đã nhất trí miễn lao động cho nó. Nhưng cả hai kì liên tiếp vì tôi vắng mặt nên Bảy vẫn phải tham gia quét lớp và khiêng dọn bàn ghế. Đằng nào tổ tôi cũng phải vệ sinh cho thiệt sạch trước khi có trống vô học nếu không muốn các tổ khác phê bình và thầy Dân kiểm điểm trong giờ chủ nhiệm đầu tuần.
Thực ra công việc trực sinh chẳng có gì là nặng nhọc cả. Nhưng không hiểu sao tôi lại hay tìm mọi cách để trốn tránh. Dường như tật làm biếng đã ăn sâu cả trong người tôi, tôi ngán cả việc nặng lẫn việc nhẹ. Và rôi thực hiện chuyện “tránh né” đó một cách tự nhiên không đắn đo suy nghĩ. Nhưng hôm nay, hình ảnh của Bảy tình cờ đập vào mắt khiến tôi cảm thấy áy náy dễ sợ. Nhất là lúc này, bàn ghế đã được sắp xếp gọn gàng, ngay ngắn, sàn lớp sạch sẽ tinh tươm, không có lấy một cọng rác. Điều đó càng khiến tôi cảm thấy rõ rệt sự vô tích sự của mình, kẻ chuyên môn đi trễ để hưởng lấy công sức lao động của người khác.
(Trích “Bàn có năm chỗ ngồi”, chương 4, NXB Trẻ trang 45, 46, 45)
Dàn ý Phân tích nhân vật tôi trong truyện ngắn Bàn có năm chỗ ngồi
1. Mở bài
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Nhật Ánh – cây bút viết về tuổi học trò, gần gũi, hóm hỉnh và sâu sắc.
- Giới thiệu tác phẩm Bàn có năm chỗ ngồi và nhân vật “tôi”.
- Khẳng định: Nhân vật “tôi” hiện lên vừa đáng trách vừa đáng cảm thông, là hình ảnh tiêu biểu cho tâm lí tuổi học trò trong hành trình trưởng thành.
2. Thân bài
Luận điểm 1: Nhân vật “tôi” là một chú bé lười nhác và ngang bướng
- Thường xuyên trốn tránh việc trực sinh, viện cớ “quên” để thoái thác.
- Khi bị nhắc nhở thì thờ ơ, bao biện: “Thì tại tính tao hay quên”.
- Thái độ khó chịu, coi thường lời khuyên của bạn bè, không nhận lỗi.
- Thể hiện tính ích kỉ, vô trách nhiệm với tập thể → đặc điểm thường thấy ở tuổi học trò chưa ý thức đầy đủ về trách nhiệm.
Luận điểm 2: Nhân vật “tôi” cũng biết suy nghĩ, biết xấu hổ khi soi mình vào hành động đẹp của bạn
- Khi thấy Bảy – người được miễn lao động vì tật ở chân – vẫn phải quét dọn thay mình, “tôi” cảm thấy ngượng ngùng.
- Hình ảnh lớp học sạch sẽ, bàn ghế gọn gàng gợi cho “tôi” sự áy náy và cảm giác “vô tích sự”.
- Nhân vật tự nhận thức: công việc trực sinh không nặng nhọc, nhưng mình lại lười biếng, tránh né một cách vô thức.
- Sự xấu hổ cho thấy nội tâm vẫn còn trong sáng, biết nhìn lại bản thân, bước đầu nhận ra trách nhiệm cá nhân trước tập thể.
- Đây là dấu hiệu của sự trưởng thành, dù còn mơ hồ, chưa đủ để thay đổi ngay thói quen.
Luận điểm 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật và ý nghĩa
- Tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, giọng văn chân thật, hóm hỉnh, phù hợp với tâm lí tuổi học trò.
- Nhân vật “tôi” được khắc họa qua hành động, lời nói và suy nghĩ, rất gần gũi và chân thực.
- Hình tượng “tôi” đại diện cho lứa tuổi học trò: đôi khi ham chơi, lười biếng nhưng vẫn có khả năng tự soi xét, hướng đến sự trưởng thành.
- Thông điệp: con người có thể mắc lỗi, nhưng điều quan trọng là biết nhận ra và sửa chữa; trách nhiệm với tập thể bắt đầu từ những việc nhỏ bé.
3. Kết bài
- Khẳng định lại hình ảnh nhân vật “tôi”: lười nhác, ngang bướng nhưng biết xấu hổ, biết tự nhận thức.
- Ý nghĩa: nhân vật gợi cho người đọc bài học về tinh thần trách nhiệm, sự tự giác và quá trình trưởng thành của tuổi học trò.
- Đánh giá: Đây là thành công của Nguyễn Nhật Ánh trong việc khắc họa chân thực tâm lí học sinh qua những chi tiết giản dị nhưng giàu ý nghĩa.
Bài văn mẫu Phân tích nhân vật tôi trong truyện ngắn Bàn có năm chỗ ngồi
Nguyễn Nhật Ánh là cây bút nổi tiếng trong văn học Việt Nam hiện đại, đặc biệt ở mảng sáng tác dành cho tuổi học trò. Với giọng văn hóm hỉnh, giản dị mà sâu sắc, ông đã khắc họa thành công những câu chuyện rất đời thường, nhưng ẩn chứa nhiều bài học đáng suy ngẫm. Trong truyện Bàn có năm chỗ ngồi, nhân vật “tôi” hiện lên vừa quen thuộc vừa đặc biệt một cậu học trò lười biếng, hay trốn tránh trách nhiệm nhưng cũng biết xấu hổ và tự nhìn lại bản thân. Hình ảnh ấy để lại trong lòng người đọc nhiều ấn tượng sâu sắc.
Trước hết, nhân vật “tôi” được khắc họa với tính cách lười biếng và thiếu trách nhiệm. Qua đoạn trích, ta dễ dàng nhận thấy cậu thường xuyên tìm cách trốn tránh nhiệm vụ trực sinh, “quên” hết lần này đến lần khác. Khi bị Đại tổ trưởng nhắc nhở, thay vì nhận lỗi, “tôi” lại chống chế bằng câu nói: “Thì tại tính tao hay quên”. Câu trả lời vừa thờ ơ vừa bao biện ấy cho thấy thái độ ngang bướng và sự thiếu tự giác trong lao động tập thể. Không những vậy, “tôi” còn tỏ ra khó chịu khi bị phê bình, coi việc bị nhắc nhở là “bị hù dọa”. Chính sự lười biếng và thiếu trách nhiệm ấy đã khiến cho Bảy một người bạn bị tật ở chân, vốn được cả tổ miễn lao động phải gánh vác công việc thay mình. Đây là biểu hiện rõ nét cho thói quen ỷ lại và tính ích kỉ, vốn rất dễ bắt gặp ở một số học sinh trong đời sống hằng ngày.
Tuy nhiên, nhân vật “tôi” không chỉ dừng lại ở những hạn chế đó, mà còn có một đời sống nội tâm phong phú, biết suy nghĩ và biết xấu hổ. Khi nhìn thấy hình ảnh Bảy “cà nhắc đi vô, chổi kẹp dưới nách”, “tôi” bỗng cảm thấy “hơi ngượng”. Cảm giác ấy nhanh chóng biến thành sự day dứt khi cậu nhận ra lớp học đã được dọn dẹp gọn gàng, sạch sẽ mà bản thân thì “chỉ là một kẻ vô tích sự”. Những dòng suy nghĩ của nhân vật: “Dường như tật làm biếng đã ăn sâu cả trong người tôi, tôi ngán cả việc nặng lẫn việc nhẹ” bộc lộ sự thành thật trong việc tự nhìn nhận khuyết điểm. Khoảnh khắc ấy đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong nhận thức: từ chỗ coi thường công việc tập thể, “tôi” đã biết so sánh bản thân với bạn bè, biết cảm thấy áy náy và bắt đầu ý thức trách nhiệm của mình.
Chính sự đối lập giữa hành động và suy nghĩ đã làm nên chiều sâu cho nhân vật. Nếu chỉ có sự lười biếng, nhân vật “tôi” sẽ trở thành hình ảnh xấu xí, đáng trách. Nhưng nhờ biết tự phê bình, biết giật mình khi soi vào hành động đẹp của bạn, “tôi” lại trở nên gần gũi và chân thực. Đây là hình ảnh điển hình cho tuổi học trò đôi khi ham chơi, vô tư, thiếu trách nhiệm, nhưng trong sâu thẳm vẫn có một tâm hồn nhạy cảm, sẵn sàng thay đổi để trưởng thành hơn. Qua đó, Nguyễn Nhật Ánh đã gửi gắm một thông điệp ý nghĩa: mỗi con người đều có thể mắc lỗi, điều quan trọng là biết nhận ra và sửa chữa lỗi lầm.
Không chỉ thành công ở việc xây dựng tâm lí nhân vật, Nguyễn Nhật Ánh còn khéo léo sử dụng ngôi kể thứ nhất để nhân vật “tôi” tự bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc. Giọng văn tự nhiên, gần gũi, đậm chất học trò khiến người đọc có cảm giác như đang nghe chính bạn bè mình tâm sự. Nhờ vậy, nhân vật “tôi” hiện lên rất chân thực, sống động, vừa khiến ta buồn cười vì sự vụng về, vừa khiến ta đồng cảm vì những suy nghĩ chân thành.
Nhân vật “tôi” trong truyện ngắn Bàn có năm chỗ ngồi là một hình tượng vừa quen vừa lạ: quen bởi đó là dáng dấp của rất nhiều học sinh tuổi mới lớn; lạ bởi sự chân thực trong cách nhìn nhận bản thân. Qua nhân vật này, Nguyễn Nhật Ánh không chỉ tái hiện đời sống học trò một cách sinh động mà còn gửi gắm bài học nhẹ nhàng mà sâu sắc: hãy biết có trách nhiệm với tập thể, biết tự giác trong công việc, và quan trọng hơn, dám nhìn lại bản thân để trưởng thành. Nhân vật “tôi” vì thế đã để lại trong lòng người đọc một dấu ấn đẹp về hành trình lớn lên từ những điều bình dị nhất của tuổi học trò.
