Đề bài: Phân tích nhân vật Tâm trong truyện Trở về của Thạch Lam
TRỞ VỀ
Mùa hè năm nay, Tâm và vợ chàng về nghỉ mát ở nhà một người bạn ở vùng thôn quê. Khi người bạn mời thì Tâm nhận lời ngay, vì chàng tính được chỗ nghỉ mát suốt một tháng hè không phải mất tiền, vả lại tiện hơn nữa, chàng có dịp về thăm nhà cũng ở gần đó.
Hôm ấy trời nắng mà có gió. Buổi sáng, ăn điểm tâm xong, hai vợ chồng Tâm bắc ghế ngồi ngoài hiên hưởng gió mát. Người bạn Tâm vì có việc phải ra tỉnh từ sớm. Tâm sực nhớ đến việc về thăm nhà, mà từ khi về nghỉ đến giờ, chàng cứ để lần lữa mãi. […]
Có đến năm, sáu năm nay, tâm không về thăm quê nhà. Trong thời gian ấy, ở Hà Nội, Tâm gắng sức làm việc để giành một cái địa vị trong xã hội. Chàng lấy vợ, con một nhà giàu có, cũng không cho mẹ biết. Thỉnh thoảng chàng nhận được ở nhà quê gửi ra một bức thư mà chữ viết non nớt nguệch ngoạc, và lời lẽ quê kệch. Tâm chỉ đọc thoáng qua rồi không để ý đến. Sống trong hoàn cảnh giàu sang chắc chắn, Tâm không bao giờ nghĩ đến quê nhà nữa. Hoặc có nghĩ đến, chỉ để lại tự chế riễu mình, khi còn nhỏ, đã có cái đời ở thôn quê là giản dị, và sung sướng. Chàng mơ màng yêu một cô thôn nữ, và ước mong cùng nhau sống trong cảnh thanh bạch dưới một túp lều tranh. Cái mộng ấy, bây giờ làm chàng khi nghĩ đến mỉm cười.
Không còn một cái liên lạc gì ràng buộc Tâm với thôn quê nữa. Những người họ hàng ở làng chỉ làm chàng sinh ghét, vì những sự đi lại nhờ vả lôi thôi. Còn đối với mẹ chàng, Tâm tin rằng đã làm đủ bổn phận khi mỗi tháng gửi về giúp bà cụ một số tiền, chàng lại càng tin như vậy lắm, khi nghĩ đến những cái khó khăn chàng phải vượt qua để có số tiền ấy. Bao nhiêu sự dối trá chàng phải cần đến để giấu không cho vợ biết! Có khi chàng nghĩ giận bà mẹ, vì bà mà chàng phải giấu diếm như thế.
Tuy vậy, khi đến gần đầu làng, Tâm trong lòng cũng thấy cảm động. Hai bên cánh đồng lúa xanh gió đưa như nổi sóng. Trên đường giải đá, mặt đất khô rắn lại và nứt nẻ nhiều chỗ. Tâm nhớ lại cái đất ấy đã làm đau đớn bàn chân non nớt của chàng khi còn nhỏ ngày ngày cắp sách đi học.
Một cái cảm giác mát lạnh bỗng trùm lên hai vai: Tâm ngửng đầu lên nhìn, chàng vừa đi vừa bước vào dưới vòm lá tre xanh trong ngõ. Mấy đứa trẻ nhà quê trần truồng và đen sạm đương chơi khăng ở vệ đường. Khi thấy chàng đi qua, chúng đưa những cặp mắt bẩn thỉu nhấp nháy nhìn, và chùi tay giây bùn vào bắp chân. Nghĩ đến thuở nhỏ, chàng cũng chỉ là một đứa bẩn thỉu như những đứa trẻ này, Tâm tự phụ vì mình bây giờ đã vượt hẳn được cái bực nghèo hèn ấy.
Khi vào đến sân nhà, Tâm thấy bốn bề yên lặng, không có bóng người. Cái nhà cũ vẫn như trước, không thay đổi, chỉ có sụp thấp hơn một chút và mái gianh xơ xác hơn. Tâm bước qua sân đồi đẩy cái liếp bước vào. Vẫn cái gian nhà mà chàng đã sống từ thuở nhỏ. Tâm cất tiến gọi. Chàng nghe thấy tiếng guốc đi, vẫn cái tiếng guốc ấy, thong thả và chậm hơn trước, rồi mẹ Tâm bước vào. Bà cụ đã già đi nhiều, nhưng vẫn mặc cái bộ áo cũ kỹ như mấy năm về trước.
Khi nhận ra con, bà cụ ứa nước mắt:
– Con đã về đấy ư?
– Vâng, chính tôi đây, bà vẫn được mạnh khỏe đấy chứ? – Câu nói như khó khăn mới ra khỏi miệng được, vì Tâm thấy cái lãnh đạm của mình.
Dàn ý Phân tích nhân vật Tâm trong truyện Trở về của Thạch Lam
1. Mở bài
– Thạch Lam là cây bút xuất sắc của văn học lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930–1945, nổi bật với lối viết nhẹ nhàng, tinh tế và đầy nhân văn.
– Trong truyện ngắn Trở về, ông khắc họa nhân vật Tâm, một người con thành đạt nhưng lạc lối, để phơi bày bi kịch đạo đức trong xã hội hiện đại.
– Qua nhân vật này, tác phẩm đặt ra những suy ngẫm sâu sắc về lòng hiếu thảo, tình quê và sự tha hóa của con người trước danh lợi.
2. Thân bài
– Bối cảnh xuất hiện nhân vật:
+ Tâm trở về làng sau thời gian dài sống xa quê, khi đã thành đạt, giàu có.
+ Tuy nhiên, chuyến trở về ấy lại không mang theo yêu thương hay ân nghĩa, mà là sự lạnh nhạt, hờ hững với quê cũ và người mẹ già.
– Phân tích nhân vật Tâm:
+ Tuổi thơ nghèo khổ nhưng đầy nghị lực: Tâm từng sống trong cảnh cơ cực, nhưng biết vươn lên, tìm kiếm cơ hội đổi đời nơi thành thị.
+ Khi giàu có lại chối bỏ quá khứ: Thành công không khiến Tâm trân trọng cội nguồn, mà trái lại, anh tìm cách quên đi xuất thân nghèo hèn, từ chối cả ký ức lẫn những con người từng nâng đỡ anh.
+ Vô tâm, bạc bẽo với mẹ già: Trước tình cảm chân thành của người mẹ, Tâm tỏ ra lạnh lùng, không muốn thừa nhận tình ruột thịt; thậm chí còn cảm thấy xấu hổ khi bị gắn với “cái quê”.
+ Lãng quên làng xóm, quay lưng với quê hương: Không còn chút lưu luyến nào với nơi chôn nhau cắt rốn, Tâm trở thành hiện thân cho sự tha hóa, mất gốc giữa cuộc sống bon chen nơi thị thành.
+ Chạy theo danh lợi, đánh mất chính mình: Càng đạt được danh vọng, Tâm càng trở nên rỗng tuếch về tình cảm, trở thành một con người đáng thương vì mất gốc, đáng trách vì bất nhân.
– Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
+ Thạch Lam không miêu tả nhân vật bằng những lời phán xét trực tiếp, mà để nhân vật bộc lộ qua hành vi, lời nói, đặc biệt là những suy nghĩ vụt qua trong nội tâm.
+ Giọng văn nhẹ nhàng, thủ thỉ mà đầy sắc sảo, khiến người đọc không thể dửng dưng trước nỗi buồn len lỏi trong từng chi tiết.
– Ý nghĩa hình tượng nhân vật:
+ Tâm là đại diện cho một lớp người trong xã hội hiện đại, thành đạt nhưng đánh mất cội nguồn.
+ Qua đó, Thạch Lam phê phán sâu sắc thái độ vong ân, vô cảm, đồng thời nhắc nhở con người hãy biết trân trọng những điều bình dị, thiêng liêng như tình mẹ, nghĩa quê.
3. Kết bài
– Nhân vật Tâm là một hình tượng vừa chân thực vừa đáng suy ngẫm, một người con giàu có mà bất hiếu, thành đạt mà cô đơn.
– Qua cách xây dựng nhân vật đầy tinh tế, Thạch Lam không chỉ thể hiện sự sắc sảo trong nghệ thuật mà còn cho thấy một trái tim nhạy cảm, giàu yêu thương, luôn tha thiết hướng về những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc.
Bài văn mẫu Phân tích nhân vật Tâm trong truyện Trở về của Thạch Lam
Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, không ít người khi bước lên nấc thang của danh vọng, giàu sang lại dễ dàng lãng quên quá khứ nghèo khó, quên đi những người đã nâng đỡ, yêu thương mình. Nhân vật Tâm trong truyện ngắn “Trở về” của Thạch Lam chính là một hình tượng điển hình cho sự tha hóa đạo đức ở những con người đã đạt được thành công nhưng lại quên gốc rẻ. Qua nhân vật này, Thạch Lam đã gửi gắm những thông điệp xây dựng giá trị sống đặc biệt ý nghĩa.
Tâm từng có một tuổi thơ nghèo khó, sống cùng mẹ già trong một ngôi làng quê nghèo nhưng ấm áp tình người. Chính vòng tay tảo tần của mẹ và tình cảm chân chất của xóm làng đã nuôi dưỡng anh khôn lớn, học hành, để rồi bước ra thành phố tìm được chỗ đứng, vươn lên đổi đời. Thế nhưng, khi đã có nhà cao cửa rộng, vợ đẹp con khôn, Tâm lại quay lưng với những gì từng nâng đỡ anh. Anh cố tình lãng quên mẹ già, lảng tránh ký ức quê nghèo như một phần đời đáng xấu hổ. Tâm không còn về làng, không thăm mẹ, không đoái hoài đến họ hàng thân thích. Anh sợ người vợ giàu có biết đến gốc gác của mình, nên giấu nhẹm quá khứ, một quá khứ mà theo anh, là điều đáng xấu hổ hơn cả tội lỗi.
Sự vô tâm của Tâm không dừng ở sự lãng quên. Anh còn khinh rẻ quê nhà, thờ ơ với người mẹ đã từng hy sinh tất cả cho mình. Những đồng tiền anh gửi về cho mẹ hàng tháng không phải là tình cảm, mà chỉ là để “làm tròn bổn phận”, như chính anh nghĩ. Anh chẳng hỏi han, chẳng chia sẻ, chẳng dành lấy một chút ấm lòng cho người mẹ đang từng ngày mỏi mòn trông đợi. Đến cả những lá thư run rẩy nét chữ của mẹ gửi ra, anh cũng đọc vội rồi vứt bỏ, coi như những thứ quê mùa, phiền phức.
Càng đọc, ta càng thấy xót xa. Mẹ Tâm không mong gì ở con, chỉ mong được nhìn thấy con, biết con vẫn sống tốt là đủ. Ấy vậy mà, Tâm trong sáu, bảy năm vẫn viện cớ bận rộn, vẫn tránh né, như thể mẹ mình là điều gì đó xấu hổ. Đỉnh điểm của sự lạnh lùng là khi Tâm nhìn thấy mẹ và người yêu cũ – cô Trinh ra ga tiễn mình. Hình ảnh người mẹ già hom hem, lưng còng, cố đứng lẫn trong đám đông chỉ để nhìn theo bóng con đi khuất là một chi tiết lay động lòng người. Nhưng Tâm thì không. Anh chỉ sợ bị mọi người xung quanh chê cười vì “có bà mẹ quê mùa”, sợ sự “phiền toái” nếu mẹ đến gần, chứ không hề cảm thấy xúc động hay ăn năn.
Có thể nói, nhân vật Tâm là một thành công lớn của Thạch Lam trong nghệ thuật khắc họa con người. Nhà văn không dùng những lời đao to búa lớn, mà chỉ lặng lẽ để nhân vật tự hiện hình qua những dòng nội tâm đầy mâu thuẫn, những hành vi vô cảm đến rợn người. Chính sự lạnh nhạt, lấp lửng ấy khiến người đọc càng thêm đau lòng. Tâm không phải một kẻ ác, nhưng sự lạnh lẽo của anh đối với tình mẹ hóa ra lại còn đáng sợ hơn cả sự tàn nhẫn. Thông qua nhân vật Tâm, Thạch Lam đã phơi bày một sự thật cay đắng: Có những con người, khi đã đủ đầy vật chất, lại quay lưng với cội nguồn, coi tình thân là thứ phiền toái. Tâm là hiện thân của một lớp người thực dụng, chạy theo danh lợi mà quên đi gốc gác, quên đi ân nghĩa sinh thành. Sự bạc bẽo của anh chính là lời cảnh tỉnh sâu sắc về đạo đức, nhân cách trong một xã hội đang dần bị chi phối bởi vật chất.
Với lối kể chuyện nhẹ nhàng nhưng giàu sức ám ảnh, Thạch Lam đã xây dựng nên một hình tượng nhân vật để đời. Nhân vật Tâm không chỉ gợi sự phẫn nộ mà còn đánh thức những suy ngẫm lặng lẽ về cách sống, cách yêu thương. Truyện ngắn “Trở về” không chỉ là hành trình của một nhân vật, mà còn là lời nhắc nhở tha thiết gửi tới mỗi chúng ta: Dù có đi bao xa, đừng quên nơi mình từng bắt đầu, nơi có mẹ già chờ trước ngõ, nơi tuổi thơ và những tháng ngày gian khó vẫn luôn âm thầm dõi theo.
