Đề bài: Nhà văn Nga M.Gorki đã khẳng định “Văn học là nhân học”. Trình bày suy nghĩ của em về vấn đề trên.
Dàn ý NLVH về ý kiến của Nhà văn Nga M.Gorki Văn học là nhân học
a. Mở bài:
Mối quan hệ giữa văn học và con người là một trong những vấn đề cốt lõi của lý luận văn học. Ngay từ buổi sơ khai, văn học đã mang trong mình thiên chức phản ánh và lý giải về con người. Bàn về vấn đề này, M. Gorki đã đưa ra nhận định sâu sắc: “Văn học là nhân học.” Đây là một triết lý đúng đắn, khẳng định vai trò, nhiệm vụ của văn chương trong việc khám phá, thể hiện và bồi đắp giá trị con người.
b. Thân bài:
* Giải thích khái niệm và ý nghĩa của nhận định:
– “Văn học” là gì?
+ Khoa học về cái đẹp trong cuộc sống, biểu đạt bằng ngôn ngữ nghệ thuật.
+ Sáng tạo thông qua hư cấu hình tượng, ngôn ngữ có tính hình tượng, chuẩn mực (hàm súc, cô đọng, đa nghĩa, biểu cảm).
+ Biểu đạt nhận thức, lý giải, thái độ của con người trước cuộc sống và các vấn đề nhân sinh.
– “Nhân học” là gì?
+ Theo nghĩa rộng nhất: Khoa học về con người.
+ Nghiên cứu các vấn đề nền tảng của sự tồn tại con người trong môi trường tự nhiên và xã hội.
– “Văn học là nhân học” nghĩa là gì?
+ Văn học lấy con người làm đối tượng phản ánh trung tâm và hướng đến phục vụ đời sống con người.
+ Thông qua tác phẩm, văn học phản ánh toàn diện đời sống tinh thần, vật chất, các quy luật vận động của xã hội loài người.
+ Trọng tâm “nhân học” ở đây là phản ánh tính xã hội và lòng nhân ái của con người.
=> Văn học phản ánh và đề cao tình yêu thương con người trong mỗi tác phẩm.
* Luận giải: Vì sao “Văn học” là “Nhân học”?
– Văn học là bộ môn nghệ thuật lấy con người và hiện thực cuộc sống làm đối tượng chủ đạo:
+ Ban đầu, văn học ghi lại suy nghĩ, cảm nhận của con người. Trải qua thời gian, nó trở thành phương tiện phản ánh sâu sắc đời sống hiện thực, đời sống tinh thần.
+ Nó còn là công cụ đấu tranh cho lẽ phải, công bình (theo M. Gorki, nhiệm vụ văn học là phản ánh chân thực đời sống con người với góc độ nhân văn, hướng đến giải phóng con người khỏi khổ đau).
+ Dù mang tính giải trí, văn học đích thực vượt lên trên để khám phá con người trong sự tương quan phức tạp, đa chiều.
– Văn học có khả năng nhận thức, khám phá và kiến giải sâu sắc về con người:
+ Phát hiện chiều sâu tâm hồn: Văn học đi sâu vào những ước mơ, khát vọng, tâm tư, tình cảm đa dạng, phong phú của con người (ví dụ: nhân vật Thúy Kiều trong “Truyện Kiều” – sự vận động tinh thần từ vui tươi đến khổ đau, tuyệt vọng; khiến người đọc đồng cảm, căm ghét xã hội bất nhân).
+ Khám phá phẩm chất bị che lấp: Văn học phát hiện và tôn vinh những phẩm chất quý báu ở con người, ngay cả trong những con người tưởng chừng xấu xí nhất (ví dụ: Chí Phèo – trái tim biết rung động vì yêu; AQ – phép thắng lợi tinh thần đáng thương).
+ Cung cấp cái nhìn thấu suốt: Văn học cho ta cái nhìn bao quát và toàn diện về bức tranh xã hội, về con đường tìm lẽ sống của nhân vật mà thực tế khó lòng thấy rõ.
– Văn học thể hiện tư tưởng, tình cảm, ước mơ và lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn, hướng đến giá trị nhân văn:
+ Mỗi tác phẩm đích thực đều thể hiện cảm xúc yêu ghét của tác giả.
+ Tác phẩm thể hiện một quan điểm nhân sinh, hoặc lên án cái ác, ca ngợi tình yêu, đưa tới sự hướng thiện, cái cao cả, cái đẹp của thiên nhiên và con người.
+ Sản phẩm cuối cùng của văn học, trong quá trình tiếp cận với người đọc, chính là “nhân học” – tình yêu thương con người và cuộc sống, hướng con người tới cái thiện, cái đẹp.
c. Kết bài:
Đến với văn chương là bước vào thế giới của tình người, nơi tác phẩm trở thành điểm gặp gỡ giữa nhà văn và độc giả thông qua thế giới nhân vật sinh động. Để văn học thực sự là nhân học, cả người cầm bút và người thưởng thức đều cần “kết dính” trong tình yêu thương con người vô hạn và vĩnh hằng. Qua đó, văn học không chỉ là khoa học về con người mà còn là tấm gương phản chiếu, bồi đắp những giá trị nhân văn cao đẹp nhất.
Bài văn mẫu NLVH về ý kiến của Nhà văn Nga M.Gorki Văn học là nhân học
Trong thế giới bao la của tri thức nhân loại, văn học luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trong. Văn học không chỉ vì nó phản ánh cuộc sống, mà văn học còn đi khám phá, lý giải và tôn vinh vẻ đẹp con người. Chính vì thế, M.Gorki đã từng khẳng định một cách ngắn gọn mà sâu sắc: “Văn học là nhân học”. Năm chữ ấy, tưởng chừng giản đơn, lại chứa đựng bản chất sâu xa nhất của văn chương: con người là trung tâm, là đối tượng phản ánh và là mục tiêu hướng đến của mọi tác phẩm nghệ thuật đích thực.
Văn học không chỉ là tấm gương phản ánh cuộc sống mà còn là “chiếc chìa khóa vàng” mở rộng lòng nhân ái, góp phần hoàn thiện nhân cách con người. Một tác phẩm chân chính không chỉ ghi lại hiện thực mà còn thể hiện sự đồng cảm sâu sắc của tác giả với con người và cuộc đời. Chính vì vậy, văn chương vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa là nền móng bồi đắp tình yêu thương giữa con người với nhau. Trước hết, “nhân học” ở đây không phải chỉ là con người sinh học, mà là thế giới nội tâm phong phú, là cảm xúc, tâm trạng, khát vọng, đau khổ và cả vẻ đẹp của con người. Văn học đích thực là môn học về con người, bằng con người, vì con người. Đọc một tác phẩm không chỉ là tiếp cận câu chuyện của người khác, mà là hành trình trở về với chính mình, hiểu người để hiểu mình. Chính vì thế, văn học giúp ta sống sâu hơn, thật hơn và nhân hậu hơn.
Văn học chính là tấm gương kỳ diệu soi chiếu tâm hồn. Đọc văn học, con người học cách yêu thương, sống nhân hậu, biết cảm thông và chia sẻ. Nếu thiếu tình yêu thương, con người chỉ là xác sống giữa đời. Bởi vậy, văn học chân chính không chỉ nuôi dưỡng cảm xúc, mà còn nâng đỡ đạo đức và dẫn dắt ta tìm đến chân lý sống cao đẹp. Không có tác phẩm nào sống mãi nếu chỉ chăm chút câu chữ mà thiếu đi sự rung động nhân văn. Văn học lớn phải xây dựng được những nhân vật điển hình mang trong mình số phận của thời đại như là những Chí Phèo, Thị Nở, Xuân Tóc Đỏ, chị Dậu, lão Hạc… Họ không chỉ là sản phẩm của tưởng tượng, mà là kết tinh của đời sống, là biểu tượng của một tầng lớp, một hiện thực xã hội. Thông qua nhân vật, nhà văn truyền đi thông điệp: con người có thể bị tha hóa, bị dồn đến tận cùng khốn khổ, nhưng vẫn khao khát sống, yêu thương và hướng thiện.
Hơn nữa, tình cảm gia đình là một trong những chủ đề được văn học quan tâm sâu sắc. Qua ca dao, tục ngữ, các bài học như “Lá lành đùm lá rách”, “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”… đã truyền dạy đạo lý sống biết yêu thương, đùm bọc. Văn học giúp chúng ta hiểu rằng, chỉ khi biết yêu thương những người thân cận, con người mới hướng đến lòng bao dung với cộng đồng rộng lớn hơn. Bởi thế, học văn không chỉ là học kỹ năng đọc, viết, mà là học cách làm người. Văn học dạy ta biết yêu, biết ghét đúng, yêu cái đẹp, cái thật, cái thiện; ghét cái ác, cái giả dối, cái hèn hạ. Văn học không ngại phơi bày những mảng tối của xã hội, bởi chính từ bóng tối ấy, ánh sáng nhân văn mới hiện lên rõ rệt hơn. Hay những trang văn của Nam Cao, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, người đọc không chỉ thấy nỗi đau, mà còn thấy niềm tin, tình thương, lòng nhân ái những giá trị làm nên bản lĩnh của dân tộc Việt Nam. Văn học cũng như một tấm gương soi chiếu đời sống mà trong đó, người đọc nhìn thấy bản thân mình, xã hội mình đang sống, và cả tương lai mình hướng đến. Nó không rao giảng đạo đức một cách khô cứng, mà làm rung lên những dây đàn cảm xúc để con người tự nhận ra, tự thức tỉnh. Văn học càng nhân bản, càng có sức cảm hóa và lay động lâu dài.
Khẳng định “Văn học là nhân học” không chỉ là định nghĩa, mà còn là lời nhắc nhở về thiên chức của người cầm bút. Một nhà văn chân chính không chạy theo cái đẹp bề ngoài hay sự lộng lẫy rỗng tuếch, mà biết lắng nghe nỗi đau của con người, nhìn thấy phần người trong mỗi số phận, và từ đó viết nên những trang văn làm phong phú tâm hồn người đọc. Và như thế, văn học không chỉ là một môn học, nó là hành trình không ngừng nghỉ của nhân loại đi tìm chính mình. Văn học là nhân học là tiếng gọi vĩnh hằng từ con người, vì con người, và cho con người.
