Đề bài: Viết một bài văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật bà cô tôi trong đoạn trích Nếp nhà:
Một đại gia đình gồm hai con trai, hai con dâu, một gái, một rể và những đứa con của họ vẫn sống chung dưới một mái nhà, ăn chung một bếp ăn. Thiên hạ thì chia ra, bà cụ lại gom vào. Vẫn rất êm thấm mới lạ chứ. Nếp nhà đã thắng được tự do của cá nhân sao? Phải nói thêm, cái nếp nhà này cũng ít ai theo kịp. Người con dâu cả vốn là con gái Hàng Bồ, đỗ đại học, là một cô gái kiêu hãnh, tự tin, không dễ nhân nhượng. Ai cũng nghĩ hai người đàn bà, một già một trẻ, cùng sắc sảo sẽ rất khó chấp nhận nhau. Vậy mà họ ăn ở với nhau đã mười lăm năm chả có điều tiếng gì. Người chị của cô con dâu đến nói với bà cô tôi: “Bác chịu được tính nó thì con cũng phục thật đấy.”. Bà cải chính: “Đúng là tôi có phần phải chịu nó nhưng nó cũng có phần phải chịu tôi, mỗi bên chịu một nửa.”. Bà bảo, con dâu là vàng trời cho, mình không có công đẻ ra nó, cũng không nuôi nó ăn học ngày nào, bỗng dưng nó về nhận mình là mẹ, sinh con đẻ cái cho dòng họ, cáng đáng mọi việc từ trẻ đến già, không lễ sống nó thì thôi còn hoạnh hoe nồi gì. Bà chiều quý, và tôn trọng các con dâu thật lòng nên cả hai nàng dâu đều tâm sự với mẹ chồng: “Con ở với mẹ còn thoải mái hơn ở nhà với mẹ con.”. Con rể và con gái được nhận nhà ở một khu tập thể, nhà chật, lại xa, con còn nhỏ. Nhưng anh con rể không muốn nhờ vả mẹ vợ, tự mình cũng thấy không tiện mà người ngoài nhìn vào càng không tiện. Bà biết thế nên bảo con rế: “Trong cái nhà của tôi có một phòng dành cho vợ anh. Của vợ anh tức là của anh. Cũng như mọi thứ của anh tức là của vợ anh. Chẳng lẽ anh bảo không phải.”. Năm ngoái khu phố có yêu cầu bà cụ báo cáo về nếp sống gia đình cho hàng phố học tập. Bà từ chối, khi tôi lại thăm, bà nói riêng: “Cái chuyện ấy ai cũng biết cả, chỉ khó học thôi.”. Tôi cười: “Lại khó đến thế sao?”. Bà cụ nói: “Trong nhà này, ba đời nay, không một ai biết tới câu mày, câu tao. Anh có học được không?”. À, thế thì khó thật. Theo bà cụ, thời bây giờ có được vài trăm cây vàng không phải là khó, cũng không phải là lâu, nhưng có được một gia đình hạnh phúc phải mất vài đời người, phải được giáo dục vài đời. Hạnh phúc không bao giờ là món quà tặng bất ngờ, không thể đi tìm, mà cũng không nên cầu xin. Nó là cách sống, một quan niệm sống, là nếp nhà, ở trong tay mình, nhưng nhận được ra nó, có ý thức vun trồng nó, lại hoàn toàn không dễ.
(Nguyễn Khải, Nếp nhà, dẫn theo nhandan.vn)
Bài làm Phân tích nhân vật bà cô tôi trong đoạn trích Nếp nhà
1. Mở bài:
– Giới thiệu vấn đề.
– Nêu vấn đề: phân tích hình tượng nhân vật “bà cô” trong truyện ngắn “Nếp nhà”.
Một nhà thơ từng thổ lộ rằng mỗi tác phẩm văn chương là một lần “lặn vào cuộc đời rồi lại ngoi lên”, mang theo bao trải nghiệm, suy tư và chiêm nghiệm. Với truyện ngắn Nếp nhà, Nguyễn Khải cũng đã có một “lần lặn” sâu vào đời sống gia đình Việt Nam để từ đó khắc họa hình tượng “bà cô”, người giữ gìn gia phong, truyền thống và tình thương trong một mái nhà lâu đời. Nhân vật bà cô hiện lên không chỉ như biểu tượng của những giá trị đạo đức bền chặt mà còn là điểm tựa để soi chiếu sự đổi thay giữa cái cũ và cái mới trong dòng chảy hiện đại hóa của xã hội.
2. Thân bài
* Khái quát về tác giả, tác phẩm: Nguyễn Khải (1930-2008) là một trong những cây bút hàng đầu của văn xuôi Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945. Trước năm 1978, Nguyễn Khải đem lại ấn tượng về một ngòi bút văn xuôi có khuynh hướng chính luận với sức mạnh của lí trí tỉnh táo. Từ năm 1978 trở đi, sáng tác của ông ngả dần sang cảm hứng triết luận và có sự quan tâm đến số phận cá nhân trong cuộc sống đời thường với giọng văn đôn hậu, trầm lắng, nhiều chiêm nghiệm. “Nếp nhà” là một trong những truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khải.
* Tóm tắt nội dung đoạn trích: câu chuyện xoay quanh cách sống, cách ứng xử của người Hà Nội, đặc biệt kể về “ Nếp nhà” của gia đình bà cô tôi: cách sinh hoạt, mối quan hệ cư xử những người trong gia đình….Cách tổ chức mạch truyện của Nguyễn Khải thu hút, hấp dẫn người đọc bằng cách kể, cách dẫn chuyện độc đáo
* Phân tích nhân vật bà cô:
– Là một người phụ nữ có ý thức sâu sắc về tầm quan trọng của nề nếp gia đình và luôn nỗ lực gìn giữ gia phong: bà cho các con ở chung trong một đại gia đình, ăn ở vừa phân minh vừa tình cảm với các con, nhất là dành sự tôn trọng chân thành đối với con dâu.
– Bà cũng ý thức được việc xây dựng nề nếp gia đình là không hề dễ dàng, đơn giản, mà đó là một quá trình rất lâu dài, có khi phải mất đến mấy đời. Do vậy, khi được khu phố mời báo cáo về nếp sống gia đình cho mọi người học tập, bà đã từ chối, bởi “Cái chuyện ấy ai cũng biết cả, chỉ khó học thôi”.
– Bà luôn có cái nhìn tỉnh táo về đồng tiền: bà không khinh rẻ nó, nhưng cũng không để nó cám dỗ. Bà sẵn sàng từ chối mọi mối lợi béo bở, để giữ lại ngôi nhà, giữ lại nếp nhà. Bởi bà biết rằng: đồng tiền do may mắn, do thay đổi thời thế đem lại rất dễ gây ra tai họa.
=> Có thể nói, nhân vật bà cô là một người phụ nữ tiêu biểu cho những tinh hoa của Hà Nội xưa, cho những phẩm chất đáng quý của con người chốn kinh kì. Qua nhân vật bà cô, tác giả cho ta thấy rằng: con người cần biết coi trọng đạo đức, coi trọng nề nếp gia phong, biết tỉnh táo trước đồng tiền, chỉ khi đó chúng ta mới có được cuộc sống hạnh phúc.
* Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
+ Đặc điểm của truyện ngắn: ngôi kể, người kể chuyện, điểm nhìn, giọng điệu, ngôn ngữ…. Cách trần thuật theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện hạn tri với nhân vật hướng nội này khiến cho đối tượng trần thuật được quan sát từ nhiều điểm nhìn khác nhau, ngôn ngữ hàm súc nhưng cũng bình dị gần gũi cuộc sống hằng ngày…
+ Phân tích vai trò của ngôi kể, điểm nhìn, và lời trần thuật trong việc khắc họa các nhân vật: Câu chuyện được kể với ngôi thứ nhất khiến mọi việc hiện lên chân thực sinh động, giống như nhà văn đang kể câu chuyện của nhà mình, từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn. Vì thế câu chuyện lôi cuốn người đọc bởi lời kể, cách kể; Người kể chuyện mặc dù ở ngôi thứ nhất để tường thuật lại song không làm mất đi tính khách quan mà trình bày cuộc sống với tất cả vẻ chân thực của nó; Bằng giọng điệu trải nghiệm cá nhân, chứa đầy nỗi niềm suy tư, nhà văn như kéo người độc lại gần để tâm sự, giãi bày, sẻ chia….
3. Kết bài: Đánh giá khái quát lại vấn đề ở đề bài.
Qua đoạn trích Nếp nhà, nhân vật “bà cô tôi” đã để lại ấn tượng sâu đậm về một người phụ nữ giàu tình thương, bao dung và thấu hiểu, biết dung hòa những khác biệt để giữ gìn hạnh phúc gia đình. Hình ảnh bà không chỉ gợi nhớ đến những người mẹ, người bà truyền thống của dân tộc, mà còn trở thành biểu tượng đẹp cho sức mạnh của gia phong, của đạo lý “dĩ hòa vi quý”. Qua đó, Nguyễn Khải gửi gắm một thông điệp sâu sắc: hạnh phúc gia đình không phải là món quà ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự vun đắp, của nếp sống được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Nhân vật bà cô vì thế không chỉ làm sáng tỏ giá trị nếp nhà, mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta ý thức giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp ấy trong cuộc sống hôm nay.
