Phân tích truyện ngắn Lang Rận của nhà văn Nam Cao

Đề bài: Anh/chị hãy viết bài văn (khoảng 500 chữ) hãy viết bài văn nghị phân tích giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật trong truyện ngắn Lang Rận của nhà văn Nam Cao.

(Lược một đoạn: Ông Cựu đưa thầy lang về chữa bệnh, bà Cựu có cái nhìn đầy dè bỉu, coi thường, bà nhất định không uống thuốc của lang. Cái tên Lang Rận là do bà Cựu và cô Đính đặt)

Anh chàng có cái mặt trông dơ dáng thật. Mặt gì mà nặng chình chĩnh như mặt người phù, da như da con tằm bủng, lại lấm tấm đầy những tàn nhang. Cái trán ngắn ngủn, ngắn ngùn, lại gồ lên. Đôi mắt thì híp lại như mắt lợn sề. Môi rất nở cong lên, bịt gần hai cái lỗ mũi con con, khiến anh ta thở khò khè. Nhưng cũng chưa tệ bằng cái lúc anh cười. Bởi vì lúc anh cười thì cái trán chau chau, đôi mắt đã híp lại híp thêm, hai mí gần như dính tịt lại với nhau, môi càng lớn thêm lên, mà tiếng cười, toàn bằng hơi thở, thoát ra khìn khịt. Trời đất ơi! Cái mặt ấy, dẫu cho mỗi ngày rửa ba lượt xà phòng, bà cựu trông thấy vẫn còn buồn mửa. Huống chi anh chàng lại bẩn gớm, bẩn ghê. Có lẽ mỗi buổi sáng ra cầu ao, anh ta chỉ nhúng mấy ngón tay, rửa độc một tí đầu mũi mà thôi. Mặt anh mốc meo lên. Còn quần áo thì gố ghỉnh, thì đầy dỉ, đứng cách ba thước còn ngửi thấy mùi chua, mà rách rưới, mà mất cúc, mà sứt chỉ, mà lôi thôi lếch thếch. Không hiểu anh ta chỉ có một bộ quần áo hay sao mà từ ngày đến nhà bà đến giờ vẫn chưa thay. Hèn chi mà rận lắm hơn giòi. Chúng bò lổm ngổm ở trên cổ, ở hai vai, ở dưới lưng. Chúng bò lổm ngổm xuống cả cái giường mà anh nằm. Anh ngồi chỗ nào, lúc đứng lên, thế nào cũng có vài chú rận kềnh nằm ngửa, múa máy những cái chân nhỏ li ti, như một người bụng to ngã chổng kềnh, không biết làm thế nào để đứng lên.

(Lược một đoạn: Lang Rận có tính hay chèo bẻo, thích ngồi nghe phụ nữ nói chuyện, thỉnh thoảng chêm vào vài câuthường thuyên bị cô Đính và bà Cựu dè bỉu, đay nghiến)

Mụ Lợi là người ở nhà bà. Không một người đàn bà nào có thể xấu hơn. Mụ béo trục, béo tròn, mặt mũi như tổ ong bầu, mắt trắng, môi thâm mà đen như thằng quỷ. Ở quanh đấy, người ta vẫn lấy tên mụ ra mà dọa trẻ. Hơi trẻ nhà nào khóc, người ta lại bảo: “Nín đi! Nín đi! Mụ Lợi kia kìa!… ”. Thế mà mụ Lợi hiền lành lắm. Phải, hiền lành mà tốt nhịn, bảo sao nghe vậy, thì thế mới ở nhà bà cựu được. Nhưng hồi mới đến, mụ cũng phải cái tật nói leo. Bà cựu mắng như băm, như bổ vào mặt cho, không còn biết mấy mươi lần. Bây giờ thì mụ chừa rồi. Ai cười, ai nói, mặc! Suốt ngày, mụ chỉ im như thóc.

Nhưng nói, trao đổi những ý nghĩ, những nỗi lòng, có lẽ là cái tật chung của loài người. Không được nói thì khổ lắm. Từ ngày có ông lang Rận, những lúc không có ai, mụ Lợi thường lân la nói chuyện với ông.

(Lược một đoạn: Khi biết Lang Rận và mụ Lợi thường xuyên nói chuyện với nhau bị bà Cựu và cô Đính đem nó làm trò cười)

Nhưng cũng lắm lúc mụ lại cứ muốn mãi mãi thế này, một mình làm, một mình ăn, chẳng chồng con gì nữa: đời bạc lắm…

Nhưng có người không bạc, thầy lang ta nghĩ thế. Và thầy nghĩ đến những người vợ thầy: rất bạc. Tại sao những người đàn ông tốt lại cứ hay gặp phải những người đàn bà bạc, còn những người đàn bà không bạc thì lại gặp phải những người đàn ông bạc? Thầy lang Rận bùi ngùi thương thân mình và thương cho người đàn bà phận hẩm. Họ than thở với nhau và phàn nàn cho nhau…

(Lược một đoạn: Bà Cựu và cô Đính thấy Lang Rận vào phòng mụ Lợi liền khoá cửa ngoài, đợi sáng mai ông Cựu về sẽ đi bắt gian và định  làm bẽ mặt hai người)

Mụ ngơ ngác nhìn quanh. Và khi trông thấy tình nhân, mụ rú lên. Mụ vật vã người, khóc rống như một con chó chưa quen xích. Tội nghiệp cho con người quá ù lì! Sau khi cãi nhau rồi, mụ lăn ra ngủ thật say. Mụ có ngờ đâu trong lúc ấy thì tình nhân ngồi nghĩ ngợi xa gần. Y thẹn. Y buồn. Y giận đời. Y giận trời. Y giận thân. Y tím ruột, tím gan. Y nghĩ đến cái nhục sáng hôm sau…

Ấy thế rồi y đã bật diêm lên, tìm một cái gì có thể làm một cái dây..

(Nam Cao, trích Lang Rận – NXB Hội nhà văn 1993)

Dàn ý Phân tích truyện ngắn Lang Rận của nhà văn Nam Cao

I. Mở bài

• Giới thiệu tác giả Nam Cao: Nam Cao là cây bút tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930–1945, nổi bật với quan điểm nghệ thuật vị nhân sinh, luôn hướng ngòi bút về phía những thân phận bé nhỏ, đau khổ trong xã hội.

• Giới thiệu truyện ngắn Lang Rận: Là một truyện ngắn độc đáo, Lang Rận không chỉ phản ánh hiện thực xã hội phi nhân đạo mà còn thể hiện sâu sắc bi kịch thân phận và phẩm giá con người thông qua nhân vật chính là một người nông dân hiền lành, lương thiện nhưng bị rẻ rúng, xúc phạm đến tận cùng.

II. Thân bài

1. Đặc sắc nội dung truyện Lang Rận

• Phơi bày hiện thực xã hội phi nhân tính:

  • Người nghèo bị khinh rẻ, coi thường chỉ vì ngoại hình, địa vị xã hội.

  • Lang Rận dù là người lao động lương thiện, vẫn bị gọi bằng cái tên sỉ nhục, bị đối xử như kẻ hạ đẳng trong chính ngôi nhà mình được cưu mang.

• Khắc họa bi kịch thân phận và phẩm giá con người:

  • Lang Rận khao khát được sống, được yêu thương, nhưng xã hội chà đạp, biến tình cảm chân thành thành trò cười.

  • Cái chết của Lang Rận là lời kháng cự tuyệt vọng trước sự xúc phạm nhân phẩm và sự tuyệt đường sống.

• Giá trị nhân đạo sâu sắc:

  • Xót thương cho những kiếp người bị ruồng rẫy, đẩy vào bước đường cùng.

  • Trân trọng tình người nhỏ bé giữa bóng tối: mối quan hệ cảm thông giữa Lang Rận và mụ Lợi.

  • Phê phán những kẻ thượng lưu giả nhân giả nghĩa, dùng định kiến để đè nén con người nghèo khổ.

2. Đặc sắc nghệ thuật trong Lang Rận

• Kết cấu truyện độc đáo:

  • Không theo trình tự thời gian tuyến tính kết hợp giữa hiện tại và hồi ức.

  • Đi thẳng vào trung tâm bi kịch, giới thiệu trực diện nhân vật, tạo ấn tượng ngay từ đầu.

• Xây dựng nhân vật chân thực, có chiều sâu tâm lý:

  • Lang Rận hiện lên với vẻ ngoài gớm ghiếc nhưng nội tâm đầy giằng xé, đầy khao khát được yêu và được sống như một con người đúng nghĩa.

  • Mụ Lợi là người đồng cảnh ngộ, là điểm sáng nhỏ nhoi trong thế giới tăm tối của Lang Rận.

  • Các nhân vật phụ như bà cựu, cô Đính đại diện cho giai cấp thị dân giàu có, độc ác, khinh miệt người nghèo.

• Sử dụng ngôi kể thứ ba toàn tri – linh hoạt điểm nhìn:

  • Kết hợp giữa điểm nhìn bên ngoài (từ bà Cựu, cô Đính) và điểm nhìn bên trong (từ Lang Rận) để khắc họa sâu sắc tâm trạng nhân vật.

  • Giọng kể bên ngoài lạnh lùng nhưng ẩn chứa sự cảm thông, thương xót.

  • Tạo khoảng cách để người đọc tự nhận ra sự phi lý của định kiến xã hội.

• Ngôn ngữ sắc sảo, mang tính hiện thực cao:

  • Ngôn ngữ gần gũi, đời thường, đôi khi châm biếm, lạnh lùng.

  • Dẫn dắt cảm xúc người đọc một cách tự nhiên, không lên gân, không lên án trực diện nhưng để lại dư âm sâu sắc.

III. Kết bài

• Khẳng định giá trị của truyện Lang Rận: Nam Cao đã khắc họa thành công bi kịch thân phận người nông dân bị xúc phạm, bị tước đoạt quyền được sống như một con người. Qua đó, ông lên án mạnh mẽ xã hội phi nhân tính và khẳng định phẩm giá con người là thiêng liêng không thể bị chà đạp.

• Tầm vóc tư tưởng của Nam Cao: Với Lang Rận, ông đã khẳng định tầm cao tư tưởng nhân đạo: không dừng ở phản ánh hiện thực, mà đi sâu khám phá bản chất con người, tìm thấy ánh sáng nhân văn ngay trong bóng tối.

Bài văn mẫu Phân tích truyện ngắn Lang Rận của nhà văn Nam Cao

“Cây cỏ sống được là nhờ ánh sáng, chim muông sống được là nhờ tiếng ca, một tác phẩm sống được là nhờ tiếng lòng của người cầm bút”. Câu nói của đại thi hào Puskin không chỉ khẳng định vai trò của cảm xúc trong sáng tác mà còn nhấn mạnh sức sống nội tại của văn chương: tiếng lòng chân thành của người nghệ sĩ. Với truyện ngắn Lang Rận của nhà văn Nam Cao đã gửi gắm tiếng lòng đầy trăn trở và nhân ái. Tác phẩm không chỉ khắc họa một cách sâu sắc số phận bi thương của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám, mà còn để lại ấn tượng mạnh mẽ nhờ nghệ thuật tự sự độc đáo, linh hoạt và đầy ám ảnh.

Tác phẩm kể về một anh chàng làm nghề bốc thuốc dạo chữa bệnh muộn con cho ông bà Cựu – một nhà giàu có ở trong làng (tên lang Rận là tên bà Cựu và cô Đính – em chồng đặt cho ông lang ở bẩn, người luôn có rận). Cùng sống quanh quẩn nơi xó bếp nhà ông Cựu và cùng chịu đủ mọi khinh bỉ, lườm nguýt, phỉ nhổ, nhạo cười, chế giễu, đủ trăm hình, trăm cấp từ gia chủ với Lang Rận là mụ Lợi. Nếu Lang Rận xuất thân trong cảnh gia đình sa cơ thất thế, kiếm ăn với nghề bốc thuốc dạo thì mụ Lợi lại không chồng không con, qua ngày với nghề đi ở thuê. Hai cuộc đời lỡ dở ấy đã tìm thấy ở nhau niềm đồng cảm. Nhưng cũng vì sự can thiệp thô bạo của gia đình ông Cựu, cuộc tình duyên ấy lại có một cái kết thật chua xót với cái chết của lang Rận.

Nam Cao đã tạo dựng một cốt truyện đơn giản nhưng đầy sức nặng hiện thực và chiều sâu tâm lý. Mạch truyện tuyến tính, phát triển liên tục theo thời gian, từ nguồn gốc, hoàn cảnh sống đến biến cố cuộc đời của nhân vật chính. Tình huống truyện được đẩy lên cao trào khi Lang Rận bị phát hiện ở trong buồng của mụ Lợi. Sự việc tưởng như tầm thường ấy lại được hai người phụ nữ trong gia đình ông Cựu tận dụng để thỏa mãn thú vui nhục mạ người khác. Họ không chỉ xem thường mà còn biến con người thành thứ trò hề, vật thí nghiệm cho sự độc ác vô nghĩa lý của mình.

Giá trị đặc biệt của Lang Rận nằm ở khả năng đi sâu vào nội tâm nhân vật. Qua điểm nhìn trần thuật linh hoạt từ cái nhìn bên ngoài khách quan đến nội tâm sâu kín. Nhà văn Nam Cao khắc họa chân thực một nhân vật bị xã hội khinh rẻ từ ngoại hình đến thân phận, nhưng vẫn khao khát yêu thương, vẫn giữ nhân cách sống. Lang Rận vốn là con nhà danh giá, học hành tử tế, nhưng số phận xô đẩy khiến anh trở thành kẻ lang thang bốc thuốc. Hắn xấu xí, dị hợm, bốc mùi rận rệp; từng ba lần lấy vợ nhưng đều bị chối bỏ. Dẫu vậy, hắn vẫn yêu đời, vẫn thích trò chuyện với đàn bà, vẫn mong mỏi có ai đó hiểu và yêu mình. Những mong ước nhỏ bé được nghe người ta cười nói, được góp một lời tưởng tầm thường nhưng lại nói lên một trái tim khao khát được sống như một con người.

Chính cái vẻ ngoài khiến người ta ghê tởm ấy lại che giấu một nhân cách đáng quý: Lang Rận không chấp nhận sống nhục, sống bị xúc phạm. Trong giây phút nhận ra mình là trò cười cho những kẻ thượng lưu vô tâm, hắn đau đớn cùng cực. “Y thẹn. Y buồn. Y giận đời. Y giận trời. Y giận thân. Y tím ruột, tím gan. Y nghĩ đến cái nhục sáng hôm sau…”. Hàng loạt câu văn ngắn dồn dập như những nhịp tim vỡ tung, bộc lộ nỗi ê chề, tủi nhục đến tận cùng. Hắn chết không phải vì hèn yếu, mà vì không thể sống trong nỗi nhục bị xúc phạm nhân phẩm, vì muốn giữ lại chút phẩm giá cuối cùng cho chính mình.

Một tác phẩm đích thực không chỉ là những khám phá về nội dung mà còn là sự hoàn chỉnh về hình thức. Lang Rận là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật đặc sắc của Nam Cao. Nghệ thuật tự sự trong Lang Rận là một trong những điểm sáng đặc sắc. Truyện được kể ở ngôi thứ ba, với điểm nhìn toàn tri nhưng lại chuyển dịch linh hoạt: từ cái nhìn bên ngoài của bà Cựu, cô Đính, đại diện cho cái nhìn định kiến đến cái nhìn bên trong của nhân vật chính, thể hiện sự cảm thông, thấu hiểu của tác giả. Nhờ điểm nhìn ấy, người đọc không chỉ thấy vẻ ngoài “kinh tởm” của Lang Rận mà còn nhận ra một nội tâm nhiều dằn vặt, đầy ấm áp và khát vọng. Giọng điệu kể chuyện độc đáo: bên ngoài tưởng lạnh lùng, khách quan, đôi lúc còn chua chát mỉa mai, nhưng ẩn sâu là một tấm lòng nhân đạo, chan chứa yêu thương. Ngôn ngữ giản dị, sinh động, gần với khẩu ngữ dân gian tạo nên không khí đời thường rất chân thực. Nghệ thuật khắc họa nhân vật của Nam Cao cũng vô cùng tài tình: từ ngoại hình, lời nói, đến hành động, tâm trạng đều góp phần làm nổi bật số phận và tính cách nhân vật.

Lang Rận không chỉ là tiếng nói xót xa cho số phận một người bị khinh miệt, mà còn là lời lên án sâu sắc xã hội bất công phi nhân tính, nơi con người bị nhìn nhận và đối xử theo định kiến cay nghiệt. Cái chết của Lang Rận là tiếng kêu đau đớn trước một xã hội thờ ơ, lạnh lùng, là sự khẳng định rằng con người, dù thấp hèn đến đâu, vẫn có quyền được sống, được yêu, và được tôn trọng. Đó cũng là sự thức tỉnh lương tri trước thói quen lấy sự đau khổ của người khác làm trò tiêu khiển một kiểu “văn hóa” vô cảm đầy rẫy trong xã hội cũ.

Không có câu chuyện cổ tích nào đẹp hơn câu chuyện do cuộc sống viết nên. Lang Rận là một câu chuyện cuộc sống đậm chất hiện thực và chứa chan tinh thần nhân đạo. Những trang  sách gấp lại nhưng người đọc còn ám ảnh mãi về cái chết của lang Rận, về bi kịch tự giải thoát của một phận người bị coi thường, khinh rẻ, về khát vọng hạnh phúc dang dở giữa một xã hội u ám tối tăm.